Κράτος-επενδυτές και θεσμικά ερείπια

Το νέο βίντεο που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο και αφορά τη συζήτηση ύποπτων συναλλαγών μεταξύ κυπριακού κράτους και άγνωστων «επενδυτών», ανεξάρτητα αν είναι γνήσιο, έγκυρο, μονταρισμένο ή στημένο, έχει πλήξει ανεπανόρθωτα το κύρος και το όνομα τόσο του Προέδρου Χριστοδουλίδη και της Κυβέρνησης, όσο και της Κύπρου.
Αυτή τη στιγμή δεν γνωρίζουμε πώς θα εξελιχθεί το θέμα και πώς θα το διαχειριστεί η Κυβέρνηση. Η προσπάθεια, όμως, να αποδοθεί σε υβριδική επίθεση ή σε ξένο δάκτυλο δεν είναι αρκετή. Οι πολίτες και η κοινωνία ευρύτερα απαιτούν συγκεκριμένα μέτρα και πράξεις που να ξεκαθαρίζουν το τοπίο.
Ο Πρόεδρος και η Κυβέρνηση πρέπει να αποδείξουν ουσιαστικά ότι δεν εμπλέκονται σ’ αυτό το πάρε – δώσε. Με βάση τα όσα υπάρχουν σήμερα ενώπιον μας, η παραπομπή του θέματος στη Γενική Εισαγγελία δεν μπορεί να αποφευχθεί.
Με αφορμή αυτό το νέο βίντεο, που εκθέτει διεθνώς τη χώρα μας σε μια ιδιαίτερη περίοδο που προεδρεύει της Ε. Ένωσης, εγείρονται πολλά θέματα που σχετίζονται με τη σχέση κράτους-επενδυτών και μεσαζόντων.
Συνήθως, στο όνομα των επενδύσεων γίνονται απαράδεκτες μεθοδεύσεις, παραβιάζονται νομοθεσίες, παρακάμπτονται διαδικασίες, γίνονται παρανομίες και γενικά το κράτος μετατρέπεται σε χαλί στις απαιτήσεις επιτήδειων. Αυτό δεν αφορά μόνο την Κύπρο, αλλά όλες τις χώρες.
Όσο πιο στενή γίνεται η σχέση κράτους και επενδυτών, τόσο πιο έντονα αναδύεται το ερώτημα: Ανάπτυξη για ποιον και με ποιους κανόνες;
Στην κυπριακή πραγματικότητα, η εγγύτητα πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας δεν είναι εξαίρεση, αλλά δομικό χαρακτηριστικό. Σε μια μικρή χώρα, όπου «όλοι γνωρίζουν όλους», οι γραμμές μεταξύ δημόσιου συμφέροντος και ιδιωτικής επιδίωξης συχνά θολώνουν επικίνδυνα. Όταν κρατικοί αξιωματούχοι καλούνται να εγκρίνουν έργα εκατομμυρίων από ανθρώπους που συναντούν κοινωνικά ή πολιτικά, η σύγκρουση συμφερόντων δεν είναι θεωρητικό σενάριο, αλλά καθημερινός κίνδυνος. Ιδίως στον τομέα των μεγάλων αναπτύξεων, οι αποφάσεις του κράτους δεν λειτουργούν απλώς ρυθμιστικά,· παράγουν πλούτο.
Και όταν το κράτος έχει τη δύναμη να μετατρέπει θεσμικές αποφάσεις του σε «χρυσάφι», η διαφάνεια παύει να είναι πολυτέλεια και γίνεται απαραίτητη υποχρέωση για τους κυβερνώντες Τα τελευταία χρόνια, η κυπριακή κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σειρά αποκαλύψεων που έδειξαν ότι, για ορισμένους επενδυτές, οι κανόνες δεν ήταν απλώς ευέλικτοι. αλλά διαπραγματεύσιμοι προς όφελος των συμφερόντων τους.
Η ανοχή σε παραβιάσεις και η απουσία έγκαιρου και αποτελεσματικού ελέγχου δημιούργησαν την εικόνα ενός κράτους πρόθυμου να κλείνει τα μάτια. Ακόμη και όταν δεν αποδεικνύεται ποινικά η διαφθορά, η θεσμική ζημιά έχει ήδη γίνει. Διότι σε μια δημοκρατία δεν αρκεί το κράτος να είναι καθαρό, αλλά πρέπει και να φαίνεται καθαρό. Το τίμημα δεν είναι αφηρημένο, αλλά πραγματικό και τεράστιο.
Το πληρώνουν οι πολίτες που βλέπουν το κράτος τους να διασύρεται, την αξιοπιστία να χάνεται, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία να τσαλαπατούνται και τις αρχές δικαίου να καταρρακώνονται. Ακόμα, το πληρώνει η οικονομία, όταν η χώρα αποκτά φήμη «εύκολου» προορισμού, όχι για υγιείς επενδύσεις. αλλά για όσους αναζητούν γκρίζες ζώνες. Κυρίως, όμως. το πληρώνει η εμπιστοσύνη. Και χωρίς εμπιστοσύνη στους θεσμούς, καμία ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι βιώσιμη.
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά το αν η Κύπρος έχει μάθει από αυτό. Οι θεσμοί κρίνονται όχι από τις διακηρύξεις, αλλά από την ικανότητά τους να λένε «όχι» σε ισχυρά συμφέροντα. Να επιβάλλουν κανόνες, χωρίς εξαιρέσεις.
Να ελέγχουν προληπτικά και όχι εκ των υστέρων, όταν η ζημιά έχει ήδη γίνει. Σε αυτό το πλαίσιο, η τήρηση των νόμων, ο έλεγχος και η διαφάνεια δεν είναι αντικίνητρο για επενδύσεις, αλλά φίλτρο ποιότητας.
Το πραγματικό δίλημμα, λοιπόν, δεν είναι «επενδύσεις ή διαφάνεια». Είναι εάν η Κύπρος θα συνεχίσει να βαφτίζει την ανοχή ως ρεαλισμό ή αν θα τολμήσει να θέσει σαφή όρια. Η ανάπτυξη που βασίζεται σε εξυπηρετήσεις και ιδιοτελείς σκοπούς επιτηδείων, μπορεί να αποφέρει πρόσκαιρα κέρδη, αλλά αφήνει πίσω της θεσμικά ερείπια. Και αυτά, αργά ή γρήγορα, τα πληρώνει ολόκληρη η κοινωνία.