Κι αρχή κακός μας χρόνος

Το Σεπτέμβριο του 1973 η Αμερική, με πρόεδρο τον Νίξον, ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση του Σαλβαντορ Αλιέντε, επιβάλλοντας ένα δικτατορικό καθεστώς, που διήρκησε 17 χρόνια και άφησε πίσω του χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους αλλά και μια χώρα που δεν κατάφερε να επουλώσει τις πληγές της.
Ενορχηστρωτής του σχεδίου ανατροπής του Αλιέντε ήταν ο Χένρι Κίσινγκερ. Οι μυστικές υπηρεσίες των Η.Π.Α. προσπάθησαν αρχικά να δωροδοκήσουν τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Ρενέ Σνάιντερ, ο οποίος όμως δεν συνεργάστηκε και λίγες μέρες μετά βρέθηκε δολοφονημένος, ενώ ο Αλιέντε συνέχισε το πρόγραμμα των κρατικοποιήσεων απειλώντας άμεσα τα αμερικανικά συμφέροντα.
Μέχρι που η CIA σε συνεργασία με τον νέο αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, Αουγούστο Πινοσέτ, κατάφεραν να ανατρέψουν με πραξικόπημα τον Αλιέντε ο οποίος αυτοπυροβολήθηκε στο προεδρικό μέγαρο πριν προλάβουν να τον συλλάβουν. Ακολούθησε το χάος με τον Πινοσέτ να αυτοανακηρύσσεται πρόεδρος επιβάλλοντας, με βάρβαρες μεθόδους, στυγνή δικτατορία. Και παρέμεινε στην εξουσία μέχρι το 1990.
Η σύλληψη λοιπόν του προέδρου της Βενεζουέλας, μισό αιώνα μετά την ανατροπή του Αλιέντε, δεν είναι κάτι το πρωτοφανές. Απλά διαφέρει η μέθοδος. Σχεδόν αναίμακτα και θεαματικά σαν σκηνή από ταινία αμερικανικής παραγωγής. Ο δε Μαδούρο όχι μόνο δεν πρόλαβε να γράψει τον επίλογο αλλά ούτε παπούτσια να φορέσει δεν είχε τον χρόνο.
Η σημαντικότερη όμως διαφορά δεν εντοπίζεται στη μέθοδο αλλά στις αντιδράσεις (μη αντιδράσεις) της υπόλοιπης ανθρωπότητας. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με το γεγονός ότι στη μια περίπτωση είχαμε να κάνουμε με ένα έντιμο ιδεολόγο ηγέτη και στην άλλη με ένα αυταρχικό και διεφθαρμένο.
Έχει να κάνει περισσότερο με τη μετάλλαξη του ανθρώπινου είδους από ενεργό πολίτη σε παθητικό παρατηρητή των όποιων εξελίξεων. Η στάση αυτή επιδεινώνεται από τον κυνισμό του πλανητάρχη, ο οποίος επιτίθεται κατευθείαν στη λογική καταργώντας την ή -στην καλύτερη περίπτωση- προκαλώντας αμηχανία.
Ότι πριν ένα-ενάμιση χρόνο φάνταζε ως σενάριο φαντασίας ή ως ανέκδοτο, πλέον αρχίζει να μοιάζει σχεδόν λογικό. Παράλληλα είναι η τεχνική που εφαρμόζει καλλιεργώντας το έδαφος και περιβάλλοντας τις επεκτατικές πράξεις του με ηθοπλαστικές γαρνιτούρες: Ο Μαδούρο ήταν έμπορος ναρκωτικών, ο Κολομβιανός πρόεδρος απατά τη σύζυγο του με τρανς μοντέλο, στο Ιράν σκοτώνονται διαδηλωτές που αντιδρούν στο καθεστώς, οι Ινουίτ –ιθαγενείς κάτοικοι- της Γροιλανδίας δεν είχαν την καλύτερη μεταχείριση από τη Δανία…
Κι όλα αυτά μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά ποσώς ενδιαφέρουν τον Τραμπ τα δικαιώματα των Ινουίτ και η συζυγική πίστη. Εξάλλου, παράλληλα με την ηθική χρυσόσκονη που ρίχνει, δεν διστάζει να ομολογήσει τις ειλικρινείς προθέσεις του: «Οι αμερικανικές εταιρείες μπορούν να εκμεταλλευτούν καλύτερα τις πηγές πετρελαίου της Βενεζουέλας», «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία και θα την πάρουμε»… Και εμείς παρακολουθούμε στοιχηματίζοντας ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος. Η Γροιλανδία ή η Κούβα;
Όποια χώρα κι αν θα είναι το επόμενο λάφυρο της νέας αμερικανικής αποικιοκρατικής στρατηγικής, το πλήγμα αφορά όλη την ανθρωπότητα. Ότι στήθηκε μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να αποτρέψει παρόμοιες τραγωδίες και να διαφυλάσσει το διεθνές δίκαιο, καταργείται από ένα άνθρωπο που αυτοανακηρύχθηκε σε παντοκράτορα επιβάλλοντας το δίκαιο του ισχυρότερου. Και το πιο τρομακτικό είναι πως αυτός ο άνθρωπος προβάλλει ως προτέρημα το ότι δεν σέβεται θεσμούς, δεν υπακούει σε κανόνες, δεν λαμβάνει υπόψη τοπικά και διεθνή σώματα.
Γιατί «αυτός ξέρει καλύτερα». Με αυτή την πεποίθηση κινείται κι όσο τα καταφέρνει χωρίς καμιά αντίσταση, τόσο η όρεξη του ανοίγει αλλά ταυτόχρονα δείχνει το δρόμο σε όλους να δράσουν ανάλογα, ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο.
«Αυτό που προκαλεί ανησυχία δεν είναι μόνο ότι ο πρόεδρος παραβιάζει κατάφωρα την ομοσπονδιακή νομοθεσία και το διεθνές δίκαιο, αλλά ότι είναι σαφές ότι δεν τον νοιάζει καθόλου το γεγονός ότι παραβιάζει αυτούς τους κανόνες», σημείωσε σχετικά η Όνα Χάθαγουεϊ, καθηγήτρια του Διεθνούς Δίκαιου στο Yale.
Μιλώντας στο New Yorker, προβλέπει πως ο Τραμπ «θα κάνει ό,τι θεωρεί δικαιολογημένο με βάση τη δική του λογική», αδιαφορώντας για τους όποιους περιορισμούς καθώς και για την ανάγκη να ζητάει τη συγκατάθεση του Κογκρέσου και της διεθνούς κοινότητας.
Εκτός από μια νέα χρονιά έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή και το εισιτήριο είναι μάλλον χωρίς επιστροφή στον κόσμο που ξέραμε.
* Στην κύρια φωτογραφία: Saskatoon Guernica, εγκατάσταση του Αμερικανοκαναδού καλλιτέχνη Adad Hannah, από την ομαδική έκθεση Guernica Remastered στο μουσείο Remai Modern, στο Saskatoon του Καναδά, το 2021.
Ελεύθερα, 11.01.2026