Καταγγελία Ισραηλινών εναντίον καθηγήτριας για αντισημιτισμό-«Μοιάζει Εβραίος»

Σε παράπονο στην Επίτροπο Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφορικά με αντισημιτικό περιστατικό σε ιδιωτικό σχολείο στη Λεμεσό, προχώρησε ομάδα Ισραηλινών γονέων.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της Επιτρόπου, οι γονείς κατήγγειλαν συγκεκριμένη εκπαιδευτικό, η οποία, όπως ανέφεραν, σε διάφορες περιπτώσεις έχει προβεί σε σχόλια ή/και ενέργειες που στοχοποιούν τα παιδιά τους και, πέραν του αντισημιτικού και πολιτικού προκατειλημμένου χαρακτήρα τους, συνιστούν, κατά τον ισχυρισμό των παραπονούμενων, διάκριση λόγω θρησκείας και εθνικής καταγωγής που καλλιεργεί και συντηρεί εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον εις βάρος των Ισραηλινών και Εβραίων μαθητών.
Συγκεκριμένα, όπως ανέφεραν μεταξύ άλλων, «σε αίθουσα του σχολείου αναρτήθηκε αφίσα για το Ολοκαύτωμα με μειωτικό ή/και παραπλανητικό μήνυμα, καθότι μετέθετε την έμφαση από τη θανάτωση/δολοφονία έξι εκατομμυρίων Εβραίων με τρόπο που ερμηνεύτηκε και εκλήφθηκε από τους μαθητές ως υποβάθμιση του γεγονότος. Επέμενε στην ταυτοποίηση μαθήτριας με βάση τη θρησκευτική της καταγωγή ως Εβραία και όχι σύμφωνα με την εθνικότητά της ως Ισραηλινή. Σε επισκέπτη απόφοιτο του σχολείου ανέφερε ότι «μοιάζει Εβραίος» σχόλιο που εκλήφθηκε ως ακατάλληλο και προσβλητικό. Όταν αφίχθηκε νέος Αραβο-Ισραηλινός μαθητής στο σχολείο, φέρεται να εξέφρασε δημοσίως την έκπληξή της για το γεγονός ότι Άραβες και Εβραίου ζουν μαζί και ακολούθως, απευθυνόμενη στο μαθητή, το ρώτησε τί πιστεύει για τον πόλεμο. Παρότι ο μαθητής προσπάθησε να αποφύγει την, όπως διαφαινόταν, πολιτικά φορτισμένη συζήτηση, η πίεση της καθηγήτριας στον μαθητή επέφερε έντονη αμηχανία».
Από την πλευρά του, το σχολείο αρνείται ότι έχει διαπραχθεί οποιαδήποτε στοχοποίηση Εβραίων ή Ισραηλινών μαθητών ή οποιαδήποτε συμπεριφορά που να συνιστά διάκριση λόγω θρησκείας και εθνικής καταγωγής εις βάρος τους ή που να έχει δημιουργήσει εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον.
Αυτούσια η ανακοίνωση της Επιτρόπου
1. Ομάδα Ισραηλινών γονέων αποτάθηκε στο Γραφείο μας δια του νομικού της σύμβουλου, με παράπονο αναφορικά με συγκεκριμένη εκπαιδευτικό στο ιδιωτικό σχολείο όπου φοιτούν τα παιδιά τους, καταγγέλλοντας ότι σε διάφορες περιπτώσεις έχει προβεί σε σχόλια ή/και ενέργειες που στοχοποιούν τα παιδιά τους και, πέραν του αντισημιτικού και πολιτικού προκατειλημμένου χαρακτήρα τους, συνιστούν, κατά τον ισχυρισμό των παραπονούμενων, διάκριση λόγω θρησκείας και εθνικής καταγωγής που καλλιεργεί και συντηρεί εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον εις βάρος των Ισραηλινών και Εβραίων μαθητών.
2. Ειδικότερα, οι γονείς έθεσαν υπό μου τα ακόλουθα σε σχέση με την υπό αναφορά εκπαιδευτικό:
· Σε αίθουσα του σχολείου αναρτήθηκε αφίσα για το Ολοκαύτωμα με μειωτικό ή/και παραπλανητικό μήνυμα, καθότι μετέθετε την έμφαση από τη θανάτωση/δολοφονία έξι εκατομμυρίων Εβραίων με τρόπο που ερμηνεύτηκε και εκλήφθηκε από τους μαθητές ως υποβάθμιση του γεγονότος.
· Επέμενε στην ταυτοποίηση μαθήτριας με βάση τη θρησκευτική της καταγωγή ως Εβραία και όχι σύμφωνα με την εθνικότητά της ως Ισραηλινή.
· Σε επισκέπτη απόφοιτο του σχολείου ανέφερε ότι «μοιάζει Εβραίος» σχόλιο που εκλήφθηκε ως ακατάλληλο και προσβλητικό.
· Όταν αφίχθηκε νέος Αραβο-Ισραηλινός μαθητής στο σχολείο, φέρεται να εξέφρασε δημοσίως την έκπληξή της για το γεγονός ότι Άραβες και Εβραίου ζουν μαζί και ακολούθως, απευθυνόμενη στο μαθητή, το ρώτησε τί πιστεύει για τον πόλεμο. Παρότι ο μαθητής προσπάθησε να αποφύγει την, όπως διαφαινόταν, πολιτικά φορτισμένη συζήτηση, η πίεση της καθηγήτριας στον μαθητή επέφερε έντονη αμηχανία.
· Προβαίνει σε πολιτικά φορτισμένα σχόλια και παρεμβάσεις με τρόπο που εκλαμβάνεται ότι επιχειρεί να επιβάλει συγκεκριμένες πολιτικές απόψεις στους μαθητές, όπως π.χ. με την απαγόρευση στους μαθητές να αναφερθούν στον Αμερικανό Πρόεδρο στα πλαίσια εργασίας για την περιγραφή ενός προσώπου που θαυμάζουν, αφού, όπως τους ανέφερε, πρόκειται για κακό άνθρωπο.
· Τέλος παρότι δεν έγινε σε σχολικό περιβάλλον είναι αξιοσημείωτη και η αναφορά σε προσωπικό της λογαριασμό σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή αναφορά της εν λόγω εκπαιδευτικού «Shameless Killers !!!God’s chosen»
ΙΙ. Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ
3. Οι προαναφερθέντες ισχυρισμοί και καταγγελίες των γονέων τέθηκαν υπόψη του ιδιωτικού σχολείου, ο νομικός σύμβουλος του οποίου μας ενημέρωσε για τα ακόλουθα:
· Το σχολείο αρνείται ότι έχει διαπραχθεί οποιαδήποτε στοχοποίηση Εβραίων ή Ισραηλινών μαθητών ή οποιαδήποτε συμπεριφορά που να συνιστά διάκριση λόγω θρησκείας και εθνικής καταγωγής εις βάρος τους ή που να έχει δημιουργήσει εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον.
· Η υπό αναφορά αφίσα είχε αναρτηθεί στα πλαίσια του μαθήματος της Ιστορίας και συγκεκριμένα κατά τη θεματική για τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο και απεικόνιζε τη φράση «Education is not memorizing that Hitler killed six million Jews. Education is understanding how millions of ordinary Germans were convinced that it was required. Education is learning how to spot the signs of history repeating itself», η οποία αποδίδεται στην επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Barbara Schecter Cohen. Το εν λόγω μήνυμα δεν αποσκοπούσε «…να προσβάλει, να παραπλανήσει ή/και να μειώσει τη βαρύτητα του Ολοκαυτώματος. Αντίθετα ο παιδαγωγικός στόχος ήταν η ευαισθητοποίηση των μαθητών για το Ολοκαύτωμα…και να καταδειχθεί ότι…η ουσιαστική γνώση δεν εξαντλείται στο τραγικό αποτέλεσμα των απάνθρωπών πράξεων (εν προκειμένω η εξόντωση έξι εκατομμυρίων Εβραίων που ήταν ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ανθρωπότητας), αλλά οφείλει να εστιάζει και στα αίτια και τους μηχανισμούς που παρέσυραν απλούς ανθρώπους να πιστεύουν, τόσο λανθασμένα, πως η διάπραξη τέτοιων εγκλημάτων ήταν αναγκαία. Ο παιδαγωγικός στόχος της φράσης είναι επίσης η έγκαιρη αναγνώριση ιστορικών προειδοποιητικών σημείων όταν αυτά εμφανίζονται».
· Επιδίωξη του μαθήματος της ιστορίας είναι τα παιδιά να εμβαθύνουν στα θέματα που αναλύονται στο μάθημα και να αναπτύσσουν κριτική σκέψη και άποψη, την οποία να μπορούν να υποστηρίζουν στη βάση των ιστορικών γεγονότων.
· Η υπό αναφορά εκπαιδευτικός εργάζεται στο σχολείο ως καθηγήτρια ιστορίας για δέκα σχεδόν έτη, με θετική απόδοση και χωρίς το σχολείο να έχει λάβει μέχρι τώρα γνώση για οποιαδήποτε παράπονα παρόμοιας φύσης. Η ίδια δήλωσε ότι «δεν έχει κάνει οποιεσδήποτε από αυτές τις δηλώσεις ή ενέργειες στο πλαίσιο που έχουν αποδοθεί», προσθέτοντας ότι σέβεται απόλυτα την κοινότητα των Ισραηλινών στο σχολείο όπως όλες τις κοινότητες και σε καμία περίπτωση δεν ήταν πρόθεσή της να στοχοποιήσει οποιαδήποτε κοινότητα του σχολείου ή να δημιουργήσει εχθρικό και ανασφαλές περιβάλλον για οποιονδήποτε μαθητή.
· Όσον αφορά στο Ολοκαύτωμα, η εκπαιδευτικός διαβεβαίωσε το σχολείο ότι αναγνωρίζει πλήρως την ανθρώπινη τραγωδία του Ολοκαυτώματος, συμμερίζεται τον πόνο των θυμάτων και σε καμία περίπτωση δεν είχε πρόθεση να μειώσει ή να διαστρεβλώσει το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός, προσθέτοντας ότι από τώρα και εντεύθεν θα είναι ιδιαιτέρως προσεκτική στον δημόσιο λόγο της ώστε να περιοριστεί η όποια πιθανότητα παρερμηνείας.
· Το σχολείο εφαρμόζει εσωτερικό εγχειρίδιο εργαζομένων και εσωτερικές πολιτικές και διεξάγει εκπαιδεύσεις και σεμινάρια για την εξοικείωση των εργαζομένων με τις εν λόγω πολιτικές και διαδικασίες. Στο εν λόγω εγχειρίδιο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, η αυστηρότητα που επιδεικνύει το σχολείο σε θέματα που αφορούν στην παρενόχληση, στον εκφοβισμό και στις διακρίσεις.
· Παρότι απορρίπτει τη βασιμότητα των καταγγελιών, το σχολείο θα προχωρήσει άμεσα στην υπενθύμιση των προνοιών του πιο πάνω εγχειριδίου σε όλα τα μέλη του διδακτικού προσωπικού.
ΙΙΙ. ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗ ΠΑΡΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ
4. Όσον αφορά στις θέσεις που διατυπώθηκαν τόσο από τους γονείς των μαθητών όσο και από το σχολείο αναφορικά με τη συμπεριφορά και τη στάση της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού έναντι των μαθητών, επισημαίνεται ότι οι εκδοχές που έχουν τεθεί ενώπιόν μου παρουσιάζουν αποκλίσεις ως προς την πρόθεση που τυχόν να είχε η εν λόγω εκπαιδευτικός ως προς το πλαίσιο εντός του οποίου φέρονται να έλαβαν χώρα οι σχετικές δηλώσεις ή ενέργειες οι οποίες δεν αμφισβητούνται,παρά μόνο επεξηγούνται ως προς την απουσία οποιασδήποτε πρόθεσης διακριτικής μεταχείρισης,ρατσισμού ή υποτίμησης των ιστορικών γεγονότων.
5. Δεδομένης, συνεπώς, της απόκλισης αυτής, ως επίσης και της απουσίας ανεξάρτητης και αντικειμενικής μαρτυρίας ή άλλου αποδεικτικού υλικού που να επιτρέπει την επαλήθευση των ισχυρισμών των εμπλεκομένων μερών, δεν καθίσταται δυνατό να συναχθεί ασφαλές συμπέρασμα ως προς την ακριβή έκταση ή τον χαρακτήρα της επίδικης συμπεριφοράς.
6. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι η συγκεκριμένη εκπαιδευτικός δεν έχει αρνηθεί ότι προέβη σε ορισμένες από τις δηλώσεις ή ενέργειες που αποτέλεσαν αντικείμενο παραπόνων. Παρά ταύτα, έχει επισημάνει ότι οι αναφορές αυτές δεν πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο που τους αποδόθηκε από ορισμένους μαθητές ή γονείς, δηλαδή ως εκδήλωση εσκεμμένης διακριτικής μεταχείρισης ή στοχοποίησης μαθητών ισραηλινής ή εβραϊκής καταγωγής. Πρόσθεσε, δε, βάσει επίσης της απαντητικής επιστολής του σχολείου, ότι από τώρα και εντεύθεν θα είναι ιδιαιτέρως προσεκτική για να περιοριστεί η πιθανότητα παρερμηνείας των λεγόμενών της.
ΙV. Η ΕΠΙΜΑΧΗ ΑΦΙΣΑ
7. Σε σχέση με το περιεχόμενο της αναρτηθείσας αφίσας, θα πρέπει, καταρχάς να σημειωθεί πως η συγκεκριμένη φράση ειπώθηκε το 2023 στις ΗΠΑ από την επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Barbara Schecter Cohen, η οποία σε ομιλία της ανέφερε, μεταξύ άλλων, πως η ιστορία επαναλαμβάνεται και ότι οι πρόσφατες επιθέσεις κατά των (εκπαιδευτικών) προγραμμάτων ποικιλομορφίας, ισότητας και ένταξης (diversity, equity and inclusion) θυμίζουν τη ναζιστική Γερμανία της δεκαετίας του 1930.[1]
8. Ως προς το κομμάτι της επίμαχης αφίσας το οποίο απομόνωσε από την συγκεκριμένη ομιλία έγραφε πως: «η εκπαίδευση δεν είναι η απομνημόνευση ότι ο Χίτλερ σκότωσε έξι εκατομμύρια Εβραίους. Η εκπαίδευση είναι να καταλάβουμε πώς εκατομμύρια απλοί Γερμανοί πείστηκαν ότι αυτό ήταν απαραίτητο. Η εκπαίδευση είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τα σημάδια ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται».
9. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση της Cohen έτυχε αμφίπλευρης υποδοχής. Αφενός, στη βάση και της ερμηνείας της φράσης όπως ανωτέρω αναλύεται και από το σχολείο, η φράση έτυχε θετικής υποδοχής καθότι δεν αναφέρεται απλώς στη γνώση των αριθμών ή των γεγονότων, αλλά στην κατανόηση των κοινωνικών μηχανισμών που επιτρέπουν σε μαζικά εγκλήματα να συμβούν σε συνάρτηση με τη δυνατότητα να εντοπίζουμε σημάδια επανάληψης της ιστορίας σήμερα.
Αφετέρου, δε, υπήρξαν και επικριτές της συγκεκριμένης τοποθέτησης της Cohen, καθότι, όπως υποστήριξαν, αποενοχοποιεί τους θύτες ως παθητικά θύματα της ναζιστικής προπαγάνδας, συνιστά γενίκευση χωρίς να επικεντρώνεται στην ιστορική μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος και, αντιθέτως, το παραποιεί (mild/soft Holocaust distortion) και μετατρέπει το Ολοκαύτωμα ως εργαλείο για σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα αντί να το αναδεικνύει ως αυτοτελές ιστορικό γεγονός.[2]
10.Συνακόλουθα και, παρότι δεν αμφισβητείται πως η φράση της Cohen εστιάζει στο σκοπό της εκπαίδευσης η οποία δεν περιορίζεται στην αποστήθιση γεγονότων αλλά στην κριτική ανάλυση και σκέψη, δεν παύει να ενέχει χαρακτηριστικά υποκειμενικότητας τα οποία δύναται να υποβαθμίσουν το πυρήνα του ιστορικού γεγονότος που είναι το ολοκαύτωμα .
V. Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ
11.Στην προκειμένη περίπτωση, τέθηκε ενώπιον των μαθητών μια συγκεκριμένη φράση η οποία αναρτήθηκε στην πινακίδα που, χωρίς να αξιολογούνται ή/και να κρίνονται οι προθέσεις της εκπαιδευτικού, εύλογα ερμηνεύτηκε από τους Ισραηλινούς μαθητές ως υποβάθμιση του Ολοκαυτώματος και απόπειρα μετακύλισης της σημασίας από τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα στους θύτες και σε άλλα γεγονότα της σύγχρονης εποχής με τα οποία αντιπαραβλήθηκε.
12.Εάν δε ληφθούν υπόψη και προηγούμενες ενέργειες και δηλώσεις της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού,της οποίες ουδείς αρνήθηκε , χωρίς μεν να της αποδίδεται οποιαδήποτε κακεντρέχεια ή/και αλλότριες προθέσεις, και οι οποίες εκλήφθηκαν, ενδεχομένως ως απότοκο παρερμηνείας, από τους μαθητές Ισραηλινής και Εβραϊκής καταγωγής ως στοχοποίηση και διάκριση εις βάρος τους ένεκα της καταγωγής και της θρησκείας τους, αλλά και η αναφορά της Ίδιας σε προσωπικό της λογαριασμό σε μέσα κοινωνικής δυκτίωσης «Shameless Killers !!!God’s chosen» είναι προφανές ότι η αλληλουχία γεγονότων δηλώσεων και συμπεριφορών με αποκορύφωμα την ανάρτηση της συγκεκριμένης αφίσας στα πλαίσια του μαθήματος της ιστορίας, διάπλασε την αντίληψη στους συγκεκριμένους μαθητές ότι η εκπαιδευτικός επιχείρησε να υποβαθμίσει το Ολοκαύτωμα μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τα θύματα στους θύτες.
13.Χωρίς, συνεπώς, να αμφισβητείται ότι η πρόθεση της εκπαιδευτικού ήταν αυστηρά παιδαγωγική, η συνδυαστική αλληλουχία γεγονότων ενισχύει την πιθανότητα ότι οι μαθητές Ισραηλινής και Εβραϊκής καταγωγής δικαιολογημένα να εξέλαβαν τη συγκεκριμένη αφίσα ως στοχοποίηση και μείωση της σημασία των θυμάτων και, γενικότερα, των γεγονότων του Ολοκαυτώματος.
ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ :
VΙ. ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ
14.Επί των προαναφερθέντων και ειδικότερα σε σχέση με την υποβάθμιση των γεγονότων του Ολοκαυτώματος, όπως προφανώς έχει εκληφθεί από τους συγκεκριμένους μαθητές, έστω και αν ενδέχεται να ήταν προϊόν παρερμηνείας, θα πρέπει να σημειωθεί πως η υποβάθμιση ισοδυναμεί με παραποίηση/αλλοίωση της ιστορικής αλήθειας ή/και άρνηση του Ολοκαυτώματος. Ειδικότερα:
- Με βάση το Ψήφισμα A/RES/76/250 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την άρνηση του Ολοκαυτώματος, οποιεσδήποτε εσκεμμένες προσπάθειες ελαχιστοποίησης της σημασία του Ολοκαυτώματος ή των κύριων στοιχείων του, συμπεριλαμβανομένων των συνεργατών και συμμάχων της ναζιστικής Γερμανίας, συνιστά παραποίηση/αλλοίωση της ιστορικής αλήθειας ή/και άρνηση του Ολοκαυτώματος. Με το Ψήφισμα, η Γενική Συνέλευση προτρέπει όλα τα κράτη μέλη να απορρίψουν χωρίς καμία επιφύλαξη οποιαδήποτε άρνηση ή διαστρέβλωση του Ολοκαυτώματος ως ιστορικού γεγονότος, είτε εν όλω είτε εν μέρει ή οποιεσδήποτε δραστηριότητες προς τον σκοπό αυτό.
- Στη Σύσταση περί Εθνικής Νομοθεσίας για την Καταπολέμηση του Ρατσισμού και των Φυλετικών διακρίσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας του Συμβουλίου της Ευρώπης (ECRI),[3] αναφέρεται ότι στα εθνικά δίκαια θα πρέπει να προβλέπεται η επιβολή ποινών για δημόσια άρνηση ή υποβάθμιση, με ρατσιστικές προθέσεις, εγκλημάτων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας ή εγκλημάτων πολέμου, καθώς και για τη δημόσια διάδοση τέτοιου υλικού.
- Σύμφωνα με την Απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕ του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 28ης Νοεμβρίου 2008, για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου, κάθε κράτος οφείλει να λαμβάνει μέτρα για να εξασφαλίζεται ότι τιμωρούνται εκ προθέσεως τελούμενες πράξεις που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων,
(γ) δημόσια επιδοκιμασία, η άρνηση ή χονδροειδής υποτίμηση της σοβαρότητας όσον αφορά εγκλήματα γενοκτονίας, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, όπως ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, και η οποία στρέφεται κατά ομάδας προσώπων ή μέλους ομάδας που προσδιορίζεται βάσει της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών ή της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής όταν η συμπεριφορά εκδηλώνεται κατά τρόπο που είναι πιθανόν να υποκινήσει βία ή μίσος στρεφόμενο κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους μιας τέτοιας ομάδας, και
(δ) η δημόσια επιδοκιμασία, άρνηση ή χονδροειδής υποτίμηση της σοβαρότητας των εγκλημάτων τα οποία ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου που προσαρτάται στη συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945, η οποία στρέφεται κατά ομάδας προσώπων ή μέλους τέτοιας ομάδας που προσδιορίζεται βάσει της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών ή της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, όταν η συμπεριφορά εκδηλώνεται κατά τρόπο που είναι πιθανόν να υποκινήσει βία ή μίσος στρεφόμενο κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους μιας τέτοιας ομάδας.
- Οι προαναφερθείσες διατάξεις της απόφασης-πλαίσιο έχουν μεταφερθεί αυτούσιες στο ημεδαπό δίκαιο και, συγκεκριμένα στον περί της Καταπολέμησης Ορισμένων Μορφών και Εκδηλώσεων Ρατσισμού και Ξενοφοβίας μέσω του Ποινικού Δικαίου Νόμος του 2011 [134(I)/2011]. Συγκεκριμένα στα άρθρο 3 του Ν. 134(I)/2011 αναφέρεται ότι:
3. (2) Τηρουμένων των διατάξεων του εδαφίου (3), πρόσωπο το οποίο εκ προθέσεως και κατά τρόπο που διαταράσσει τη δημόσια τάξη ή που έχει απειλητικό, υβριστικό ή προσβλητικό χαρακτήρα με οποιοδήποτε τρόπο-
(α) δημόσια επιδοκιμάζει ή αρνείται ή κατάφωρα υποβαθμίζει τα εγκλήματα γενοκτονίας, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, όπως αυτά ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, και στρέφεται κατά ομάδας προσώπων ή μέλους ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται βάσει της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών ή της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής και η συμπεριφορά του αυτή εκδηλώνεται κατά τρόπο που είναι πιθανόν να υποκινήσει βία ή μίσος κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της ή
(β) δημόσια επιδοκιμάζει ή αρνείται ή κατάφωρα υποβαθμίζει τα εγκλήματα τα οποία ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου, του οποίου άρθρου το κείμενο στο αγγλικό πρωτότυπο εκτίθεται στο Μέρος Ι του Πίνακα και η ελληνική μετάφραση στο Μέρος ΙΙ του Πίνακα, και στρέφεται κατά ομάδας προσώπων ή μέλους τέτοιας ομάδας που προσδιορίζεται βάσει της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών ή της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής και η συμπεριφορά του αυτή εκδηλώνεται κατά τρόπο που είναι πιθανόν να υποκινήσει βία ή μίσος κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της,
είναι ένοχο αδικήματος και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα πέντε χρόνια (5) ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες Ευρώ (€10 000) ή και στις δύο αυτές ποινές.
(3) Η άρνηση ή κατάφωρη υποβάθμιση των εγκλημάτων που αναφέρονται στις παραγράφους (α) και (β) του εδαφίου (2) συνιστά ποινικό αδίκημα δυνάμει του εδαφίου (2) μόνο αν τα εγκλήματα στα οποία αναφέρεται έχουν αναγνωριστεί με αμετάκλητη απόφαση διεθνούς δικαστηρίου ή με ομόφωνη απόφαση ή με ομόφωνο ψήφισμα της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Νομολογία Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ)
- Σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), «…η άρνηση εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας συνιστά μια από τις πλέον ακραίες μορφές φυλετικής δυσφήμισης κατά των Εβραίων και υποκίνησης μίσους εναντίον τους. Η άρνηση ή αναθεώρηση ιστορικών γεγονότων αυτού του είδους αμφισβητεί τις θεμελιώδεις αξίες που στηρίζουν τον αγώνα κατά του ρατσισμού και του αντισημιτισμού και δύναται να προκαλέσει σοβαρή διατάραξη της δημόσιας τάξης. Οι ενέργειες αυτές πλήττουν τα δικαιώματα τρίτων και είναι ασύμβατες με τις αρχές της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώ οι υπαίτιοι ενεργούν με προφανή σκοπό που απαγορεύεται από το Άρθρο 17…».[4]
- Περαιτέρω, σύμφωνα με την απόφαση του ΕΔΑΔ, Lehideux και Isorni κατά Γαλλίας, αρ. απόφασης 24662/94, 23/09/1998) παράγρ. 47 «…γεγονότα όπως το Ολοκαύτωμα έχουν αναγνωριστεί ως ιστορικά γεγονότα πλήρως τεκμηριωμένα και αδιαμφισβήτητα, των οποίων η άρνηση, αμφισβήτηση ή αναθεώρηση συνιστά κατάχρηση δικαιώματος και, ως εκ τούτου, δεν τυγχάνει της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης του άρθρου 10, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 17 της Σύμβασης…»[5].
VΙΙ. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:
18.Σε σχέση με τα προαναφερθέντα, επισημαίνεται, αρχικώς ότι σύμφωνα με τα όσα έχει θέσει υπόψη μας το σχολείο, η εκπαιδευτικός δεν έχει αρνηθεί ότι προέβη σε ορισμένες από τις δηλώσεις ή ενέργειες τις οποίες της καταλογίζουν οι γονείς, πλην όμως υπογράμμισε ότι αυτές δεν έλαβαν χώρα στο πλαίσιο που τους αποδόθηκε ,δηλαδή δεν αποσκοπούσαν σε εσκεμμένη στοχοποίηση ή δυσμενή μεταχείριση Ισραηλινών ή Εβραίων μαθητών. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η ίδια δεσμεύθηκε να επιδεικνύει αυξημένη προσοχή στον δημόσιο και παιδαγωγικό της λόγο, προκειμένου να περιοριστεί η πιθανότητα παρερμηνειών στο μέλλον.
19.Η συγκεκριμένη επισήμανση είναι καίριας σημασίας, καθότι αναδεικνύει ότι το ζήτημα που ανακύπτει στην προκειμένη περίπτωση δεν αφορά στις προθέσεις αλλά, πρωτίστως, στον τρόπο με τον οποίο συγκεκριμένες εκπαιδευτικές επιλογές εκλαμβάνονται από τους μαθητές, ιδίως όταν αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη αλληλουχία περιστατικών που, κατά την αντίληψη τους μαθητών, συνιστούν στοχοποίηση ή/και διακριτική μεταχείρισή τους.
20.Βαρύνουσα σημασίας, σε αυτό το πλαίσιο, είναι η επιλογή της φράσης/ρήσης της Barbara Schecter Cohen ως αφετηρία ή/και κεντρικό μήνυμα για τη διδασκαλία των γεγονότων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δη του Ολοκαυτώματος, καθότι αναρτήθηκε ως αφίσα σε περίοπτη/κεντρική θέση στην πινακίδα της τάξης, ενδεχομένως ως προσπάθεια κατανόησης των κοινωνικών διεργασιών και μηχανισμών που επέτρεψαν σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας να αποδεχθούν ή/και να συμβάλουν στην τέλεση των εγκλημάτων του Ολοκαυτώματος.
21.Χωρίς να αμφισβητεί κανείς την προσπάθεια του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος για διέγερση της κριτικής σκέψης , η μεταφορά τέτοιων φράσεων/ρήσεων στο σχολικό περιβάλλον απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, ιδιαίτερα όταν αυτές δεν αποδίδονται στο πλήρες ιστορικό τους πλαίσιο, με άμεσο συνεπακόλουθο να δημιουργείται η εντύπωση ότι η έμφαση από τη μνήμη και την αναγνώριση της μοναδικότητας του εγκλήματος του Ολοκαυτώματος, η οποία αποτελεί το κεντρικό μήνυμα της ιστορικής μνήμης, μετατοπίζεται στις κοινωνικές συνθήκες που ώθησαν τους θύτες να το διαπράξουν, με τρόπο ως σαν να είναι αυτές το κεντρικό μήνυμα και όχι η απώλεια 6 εκατομμυρίων ανθρώπων .
22.Στην προκειμένη περίπτωση, οι μαθητές, έχοντας βιώσει και τα όσα είχαν προηγηθεί,( με το σχόλιο της εκπαιδευτικού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης συμπεριλαμβανομένου και συνεκτιμημένου) εξέλαβαν τη συγκεκριμένη φράση/ρήση ότι υποβαθμίζει τη σημασία του Ολοκαυτώματος γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της προσεκτικής διαχείρισης ευαίσθητων ιστορικών θεμάτων στο σχολικό περιβάλλον.
23.Υπενθυμίζεται ότι η επιλογή του κομματιού από ομιλία στην αναρτημένη αφίσα έγινε στα πλαίσια εκπαίδευσης μέσα στο οποίο οι μαθητές, ως πρόσωπα που βρίσκονται σε διαδικασία διαμόρφωσης της προσωπικής και κοινωνικής τους ταυτότητας, αναπτύσσουν σχέση εμπιστοσύνης με τους εκπαιδευτικούς, η διδασκαλία των οποίων είναι ιδιαίτερα επιδραστική, γεγονός που συνεπάγεται αυξημένη ευθύνη των εκπαιδευτικών ως προς τη σαφήνεια και την προσεκτική διατύπωση απόψεων που άπτονται ζητημάτων ιστορικής μνήμης, ταυτότητας ή συλλογικής ευθύνης.
24.Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσουμε ότι οι μαθητές θεωρούν τον εκπαιδευτικό ως αυθεντία γνώσης και δύσκολα αμφισβητούν όσα διδάσκονται, για αυτό σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον όπου διαμορφώνεται η ιστορική και ηθική συνείδηση, τυχόν λανθασμένες αφηγήσεις μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη για τη δημοκρατία, τον ρατσισμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα .
25.Λαμβάνοντας υπόψη , ότι το σχολείο ανέφερε ότι εφαρμόζει εσωτερικές πολιτικές και εγχειρίδιο προσωπικού, στο οποίο δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη φαινομένων διάκρισης, παρενόχλησης ή εκφοβισμού, καθώς και στη διασφάλιση ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού σχολικού περιβάλλοντος για όλους τους μαθητές. Η επισήμανση αυτή αντανακλά μεν τη θεμελιώδη αρχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας ότι η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης αποτελεί βασικό στόχο της εκπαίδευσης, πλην όμως η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης δεν δύναται να θεμελιώνεται σε διατυπώσεις ή υποβάθμιση αδιαμφισβήτητων γεγονότων που ενδέχεται να οδηγήσουν σε παρερμηνεία ή παραχάραξη της ιστορίας .
26. Η ανάγκη αυτή καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική όταν πρόκειται για το Ολοκαύτωμα, το οποίο αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα από τα πλέον ακραία εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και ως κεντρικό σημείο αναφοράς της σύγχρονης ιστορικής μνήμης. Η διεθνής και ευρωπαϊκή έννομη τάξη, καθώς και το εθνικό δίκαιο, όπως έχει αναφερθεί ανωτέρω , αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην προστασία της μνήμης του Ολοκαυτώματος και στην αποτροπή φαινομένων άρνησης, παραποίησης ή υποβάθμισής του που υπονομεύουν τη συλλογική ιστορική μνήμη και δύνανται να τροφοδοτήσουν φαινόμενα αντισημιτισμού.
Σημασία της συμπεριφοράς από τη Εκπαιδευτικό
27.Στην προκειμένη περίπτωση η εν λόγω εκπαιδευτικός ναι μεν, δεν στοιχειοθετείται να διέπραξε τα ποινικά αδικήματα της άρνησης ή υποβάθμισης σοβαρών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας όπως το ολοκαύτωμα υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, καθότι δεν απεδείχθη πρόθεση και υποκίνηση βίας ή μίσους κατά ομάδας προσώπων ,αλλά σαφώς η επιλογή γεγονότων και του αποσπάσματος της ομιλίας καθώς και ο τρόπος τοποθέτησης τους σε κεντρικό και παράπλευρο άξονα διδασκαλίας μέσα στο ευαίσθητο χώρο του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, εκτός του ότι έχει ιδιαίτερη σημασία ως προς την διαμόρφωση του χαραχτήρα ,της συνείδησης και κτήσης της αλήθειας των αυριανών πολιτών, περεταίρω, σύμφωνα με την απόφαση του ΕΔΑΔ, (Lehideux και Isorni κατά Γαλλίας, αρ. απόφασης 24662/94, 23/09/1998) παράγρ. 47 (ανωτέρω )«…γεγονότα όπως το Ολοκαύτωμα έχουν αναγνωριστεί ως ιστορικά γεγονότα πλήρως τεκμηριωμένα και αδιαμφισβήτητα, των οποίων η άρνηση, αμφισβήτηση ή αναθεώρηση συνιστά κατάχρηση δικαιώματος και, ως εκ τούτου, δεν τυγχάνει της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης του άρθρου 10, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 17 της Σύμβασης…»[6].
28.Ως εκ τούτου η ευθύνη του εκπαιδευτικού είναι μεγάλη και τυχόν αποτυχία στην ολοκλήρωση του σκοπού για τον οποίο ετάχθη τον καθιστά υπόλογο.
29. Σε ένα κόσμο που συχνά επαναλαμβάνει τις πράξεις του ,με ένοπλες συρράξεις κοντά και μακρυά μας ,η προστασία της αλήθειας και των δικαιωμάτων του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά είναι απόλυτη, χωρίς καμιά έκπτωση σε λόγο και πράξη και σε κανένα υποκειμενικό εφησυχασμό.
VΙΙΙ. ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
30.Με γνώμονα τα ανωτέρω και δεδομένου ότι το σχολείο ήδη διαθέτει και εφαρμόζει εγχειρίδιο προσωπικού, το οποίο προάγει την ευαισθητοποίηση σε θέματα διάκρισης, εκφοβισμού και σεβασμού της ιστορικής μνήμης, γεγονός που χαιρετίζω και υπερθεματίζω, θα πρέπει η διεύθυνση του σχολείου να συνεχίσει και να ενισχύσει την εφαρμογή του, δίνοντας έμφαση στην προσεκτική διαχείριση ευαίσθητων θεμάτων όπως το Ολοκαύτωμα, και κάθε αδιαμφισβήτητης ιστορικής αλήθειας , ούτως ώστε να καλλιεργηθούν σε όλους ανεξαιρέτως τους μαθητές αισθήματα ασφάλειας, αποδοχής και σεβασμού.
31.Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, θα πρέπει να προωθηθεί η συνεχής ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών και η εφαρμογή πολιτικών σεβασμού και συμπερίληψης, με στόχο την προστασία της ιστορικής αλήθειας, την προαγωγή της κριτικής σκέψης και τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς και ισότιμου σχολικού περιβάλλοντος για όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως φυλής, χρώματος, θρησκείας, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής.
Σε σχέση με τη δεύτερη πιο πάνω εισήγηση, αντίγραφο της παρούσας Έκθεσης κοινοποιείται στο Γενικό διευθυντή του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας.
Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη
Επίτροπος Διοικήσεως και
Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων