Ιράν: Πόλεμος, εξέγερση ή κατάρρευση του καθεστώτος – Τα σενάρια για το μέλλον του μετά τις απειλές Τραμπ

Βαρύ είναι το ανθρώπινο κόστος στο Ιράν, με χιλιάδες νεκρούς και πολλές χιλιάδες συλλήψεις, ενώ οι αρχές προειδοποιούν ότι η χώρα οδεύει προς πλήρη ψηφιακή απομόνωση, με το διαδίκτυο να παραμένει εκτός λειτουργίας έως τα τέλη Μαρτίου.
Οι τελευταίες κινητοποιήσεις, οι μεγαλύτερες εδώ και πολλά χρόνια, ήταν επίσης από τις πιο αιματηρές. Η καταστολή υπήρξε ακραία. Οι πληροφορίες, όσες έχει καταστεί εφικτό να διαρρεύσουν από το Ιράν, για την κατάσταση στη χώρα είναι τρομακτικές. Σύμφωνα με τον Economist, πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν σοβαρά από τις σφαίρες των δυνάμεων ασφαλείας.
Πολιτοφυλακές που έδρασαν σαν ομάδες οπλισμένων μοτοσικλετιστών επιτέθηκαν στις συγκεντρώσεις. Ελεύθεροι σκοπευτές πυροβολούσαν τους διαδηλωτές στο πρόσωπο και τα γεννητικά όργανα. Νεκροτομεία και νοσοκομεία ξεχειλίζουν, τραυματίες σύρθηκαν από τα νοσοκομεία στις φυλακές.
Όλοι θα περίμεναν ότι γεγονότα σαν αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν.
Μια σταθερή χώρα που θα κυβερνάται δημοκρατικά, σίγουρα θα ήταν προς όφελος των πολιτών της, αλλά και των γειτόνων της, επισημαίνει ο Economist.
Τι θα γίνει μετά
Ωστόσο, απλώς η κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος σε μια χώρα όπως το Ιράν δεν αρκεί. Από μόνες τους οι διαμαρτυρίες των πολιτών δεν αρκούν για να γίνει κάτι τέτοιο. Και το επαπειλούμενο «πλήγμα» από τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, που κανείς δεν ξέρει αν τελικά υπαναχώρησε ή όχι, μπορεί να έχει ανεξέλεγκτες συνέπειες.
Η κατάσταση στη χώρα ήταν ήδη δυσχερής πριν από τις κινητοποιήσεις. Η οικονομία του Ιράν συρρικνώνεται διαρκώς, η ακρίβεια γίνεται διαρκώς μεγαλύτερη, το ίδιο και η φτώχεια και η ανεργία. Και ο αυταρχισμός έναντι των πολιτών περισσεύει. Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις τελευταίες μεγάλες κινητοποιήσεις «χαλάρωσε» τον αυστηρό ενδυματολογικό κώδικα για τις γυναίκες. Και μετά την οργή των πολιτών για την ακρίβεια και τη φτώχεια, τώρα τους δόθηκε ένα οριζόντιο επίδομα 7 δολαρίων τον μήνα.
Από κινητοποίηση για το Ιράν στο Μόναχο: «Όχι στον Σάχη, Όχι στους μουλάδες», γράφει το πλακάτ / REUTERS/Kai Pfaffenbach/File Photo
Το μόνο που είναι ορατό, αυτήν τη στιγμή, στο Ιράν είναι ο κίνδυνος και η αβεβαιότητα. Εξαιτίας της άγριας καταστολής, οι κινητοποιήσεις φαίνεται ότι έχουν σταματήσει. Και τα ενδεχόμενα είναι δύο, σύμφωνα με τον Economist. Το θεοκρατικό καθεστώς να παραμείνει στην εξουσία, και να σκληρύνει περισσότερο τη στάση του, είτε να καταρρεύσει μέσα σε συνθήκες απόλυτης βίας και αναρχίας.
Αν θυμηθεί κανείς τι συνέβη μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του 1990, ή την εισβολή στο Ιράκ το 2003, αλλά και τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία, συνειδητοποιεί πόσο δύσκολο είναι να τερματιστούν δεκαετίες καταστολής χωρίς να προκληθεί μαζική αιματοχυσία.
Εθνοτικές διαφορές και ουράνιο
Όπως και στις προαναφερθείσες χώρες, έτσι και στο Ιράν ζουν πολλοί λαοί. Κούρδοι, Αζέροι, Μπαλούχοι και άλλοι. Αν οι αυτονομιστικές δυνάμεις εξεγείρονταν, το Ιράν θα μπορούσε να βυθιστεί στο χάος. Επίσης, το Ιράν διαθέτει εμπλουτισμένο ουράνιο και πυρηνικές εγκαταστάσεις και επιστήμονες. Επίσης, υπάρχουν και θρησκευτικοί εξτρεμιστές. Ίσως, εκτός από την καταστολή, ο φόβος για το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει να είναι ο λόγος που κάποιοι δεν βγήκαν στους δρόμους μαζί με τους συμπολίτες τους.
Σενάριο 1
Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζει ο Economist, στην περίπτωση που καταρρεύσει το θεοκρατικό καθεστώς στο Ιράν, είναι οι ίδιοι οι Φρουροί της Επανάστασης να εκδιώξουν τον ανώτατο ηγέτη.
Ή μια φατρία των Φρουρών της Επανάστασης να καταλάβει την εξουσία στο όνομα του λαού και να επιδιώξει νομιμοποίηση ζητώντας από αντίπαλες φατρίες να λογοδοτήσουν για τις πρόσφατες δολοφονίες. Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσε να βοηθήσει ο τακτικός στρατός του Ιράν, που μέχρι στιγμής δεν έχει παρέμβει στην εσωτερική σύγκρουση.
Σε αυτό το σενάριο, αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αναλάβουν την ευθύνη και να επιδιώξουν μια συμφωνία με τις ΗΠΑ. Συμφωνία που θα μπορούσε να συμπεριλάβει άρση των κυρώσεων σε αντάλλαγμα αυστηρών περιορισμών στο πυρηνικό και στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
Σενάριο 2
Η άλλη περίπτωση θα μπορούσε να είναι ένα αμερικανικό πλήγμα στο Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ, μέχρι το βράδυ της Τετάρτης, απειλούσε με «πολύ ισχυρή» δράση εναντίον της Τεχεράνης. Καλούσε τους πολίτες να συνεχίσουν να διαμαρτύρονται και να πάρουν τον έλεγχο των θεσμών. Στη συνέχεια φάνηκε να υποχωρεί. Παραμένει ασαφές αν το εννοεί, αν είναι τέχνασμα για να «κοιμίσει» την Τεχεράνη, ή αν το κάνει για λόγους προφύλαξης.
Οι επιλογές που έχει είναι αρκετές. Παράδειγμα, είναι αυτό που ο Economist χαρακτηρίζει «πολιτικό αποκεφαλισμό»: η καθαίρεση ή ακόμη και δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ. Επίσης, θα μπορούσε να επιχειρήσει πλήγματα σε επιλεγμένες τοποθεσίες εντός του Ιράν, όπως, π.χ. δομές που σχετίζονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Κινήσεις υψηλού κινδύνου και οι δύο.
Κάτι περισσότερο ασφαλές θα ήταν να βοηθήσει στον τερματισμό της διακοπής των επικοινωνιών, εισάγοντας λαθραία κιτ Starlink στο Ιράν.
Μια άλλη επιλογή, θα μπορούσε να είναι ο Λευκός Οίκος να παράσχει υποστήριξη στον Ρεζά Παχλαβί, τον πρώην πρίγκιπα διάδοχο, που ζει εξόριστος στις ΗΠΑ. Ενδεχομένως, βοηθώντας τον να αποκαταστήσει κάποια μορφή μοναρχίας.
Αλλά τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι εγγυημένο ότι θα μπορούσε να πετύχει.
Ο Ρεζά Παχλαβί / REUTERS/Jonathan Ernst
Ο κίνδυνος για κλιμάκωση
Σύμφωνα με τον Economist, αρκεί μια απλή εξέταση των παραπάνω επιλογών για να συνειδητοποιήσει κανείς πόσο δύσκολο θα είναι να πετύχει η όποια ενέργεια των ΗΠΑ.
Αν ο Ντόναλντ Τραμπ διατάξει επιθέσεις, το Ιράν θα απαντήσει. Είναι οπλισμένο με πολύ μεγάλο αριθμό πυραύλων μικρού και μεγάλου βεληνεκούς που θα μπορούσαν να αντεπιτεθούν σε όλη τη Μέση Ανατολή. Και τελικά να οδηγήσει σε κλιμάκωση σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Επίσης, ο «αποκεφαλισμός» της ιρανική ηγεσίας μέσω επίθεσης από αέρος θα απαιτούσε εξαιρετική προετοιμασία και πληροφορίες. Και η ηγεσία στο Ιράν έχει προειδοποιηθεί. Αλλά, ακόμη και αν φύγει ο Χαμενεΐ, μια συμφωνία τύπου Βενεζουέλας είναι απίθανο να δημιουργήσει διαρκή σταθερότητα.
Επίσης, με τον Ντόναλντ Τραμπ στην ηγεσία των ΗΠΑ, δεν υπάρχουν πια βεβαιότητες. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον για το διεθνές δίκαιο, ούτε επιθυμεί να δημιουργήσει ή να διασώσει τις φιλελεύθερες δημοκρατίες.
Αυτό που κυρίως τον ενδιαφέρει, επισημαίνει ο Economist, είναι οι αλλαγές που πιστεύει ότι θα ενισχύσουν την επιρροή των ΗΠΑ. Αλλά και το δικό του κύρος. Συνεπώς, ο κόσμος που δημιουργεί ο Ντόναλντ Τραμπ θα είναι πραγματικά διαφορετικός από ό,τι ξέραμε έως σήμερα.
O Economist θυμίζει τις αποτυχημένες εξέγερσης της Αραβικής Άνοιξης και σημειώνει ότι δεν είναι εύκολο να φανταστεί κανείς ότι η πορεία του Ιράν θα μπορούσε να είναι απλή. Η ελπίδα λέει, είναι ότι, με τον καιρό, η κατάρρευση του καθεστώτος θα ευνοήσει τον θαρραλέο λαό του Ιράν.