Θεραπευτικά εμβόλια mRNA στη μάχη κατά του καρκίνου – Ενθαρρυντικά δεδομένα από τις κλινικές δοκιμές

Περίπου 50 διαφορετικές μελέτες βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο, με τις φαρμακοβιομηχανίες να βρίσκονται σε αγώνα δρόμου για την ανάπτυξη θεραπευτικών εμβολίων κατά του καρκίνου, τα οποία, βάσει των μέχρι στιγμής δεδομένων, εμφανίζουν, μάλιστα, ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
Στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας βρίσκεται η τεχνολογία mRNA, καθώς οι φαρμακευτικές εταιρείες αξιοποιούν στο έπακρο την υποδομή και την τεχνογνωσία που απέκτησαν κατά την πανδημία της COVID-19, με τους επιστήμονες να βασίζονται στην αρχή ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως και στα κλασικά εμβόλια, επιδιώκοντας, ωστόσο, στοχευμένα αποτελέσματα στη μάχη με τα διάφορα είδη καρκίνου.
Η τελευταία επίσημη ανακοίνωση έγινε μόλις την περασμένη εβδομάδα και αφορούσε το θεραπευτικό εμβόλιο, που φαίνεται να χτυπά, τη σοβαρότερη μορφή καρκίνου του δέρματος. Το μελάνωμα. Η συνεργασία δύο μεγάλων εταιρειών, της Moderna με τη Merck έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη του εξατομικευμένου mRNA εμβολίου mRNA-4157/V940 (intismeran autogene), το οποίο χορηγείται, σύμφωνα με τα όσα έχουν ανακοινωθεί, σε συνδυασμό με το ανοσοθεραπευτικό φάρμακο «Keytruda».
Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση –και όπως προέκυψε μετά από πενταετή παρακολούθηση στο πλαίσιο κλινικής μελέτης Φάσης 2– ο συνδυασμός του θεραπευτικού εμβολίου με το συγκεκριμένο φάρμακο, μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου σχεδόν κατά 50%, σε σύγκριση με τη χορήγηση μόνο ανοσοθεραπείας. Μάλιστα και σύμφωνα με την σχετική ανακοίνωση των εταιρειών, το όφελος φαίνεται να διατηρείται μακροπρόθεσμα, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο σε ό,τι αφορά την ογκολογία και την αντιμετώπιση του καρκίνου.
Ανακοινώνοντας τα αποτελέσματα την περασμένη Τετάρτη, ο Kyle Holen, ανώτερος αντιπρόεδρος της Moderna, ανέφερε ότι πρόκειται για δεδομένα «που αποτυπώνουν το δυναμικό του mRNA στην αντιμετώπιση του καρκίνου». Δήλωσε ακόμα πως «συνεχίζουμε να επενδύουμε στην ογκολογική μας πλατφόρμα χάρη σε τέτοια ενθαρρυντικά αποτελέσματα, που αποτυπώνουν το δυναμικό του mRNA στην αντιμετώπιση του καρκίνου».
Μιλώντας στον «Φ», ο Χρίστος Πέτρου, καθηγητής στο Τμήμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, διευκρινίζει ότι «η πρόσφατη ανακοίνωση των εταιρειών αποτελεί επικαιροποίηση της ίδιας μελέτης, μετά από πενταετή παρακολούθηση των συμμετεχόντων, σε συνέχεια της περσινής δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων. Η επέκταση του χρόνου παρακολούθησης δείχνει ότι το κλινικό όφελος φαίνεται να διατηρείται μακροπρόθεσμα και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό», τόνισε και εξήγησε πως «οι εξατομικευμένες θεραπείες με mRNA-βασισμένα νεοαντιγόνα, αποτελούν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις στην ανοσοογκολογία».
Κεντρικό ρόλο, πρόσθεσε, «διαδραματίζει ο συνδυασμός με ανοσοθεραπεία. Φάρμακα όπως το Keytruda στοχεύουν την πρωτεΐνη PD-1, την οποία χρησιμοποιούν οι όγκοι για να “απενεργοποιούν” τα ανοσοκύτταρα και να διαφεύγουν της ανοσολογικής επιτήρησης. Το mRNA εμβόλιο, έρχεται για να “δείξει” στο ανοσοποιητικό τι πρέπει να αναγνωρίσει».
Όπως ανέφερε ο κ. Πέτρου, «για τους ασθενείς και το ευρύ κοινό, είναι σημαντικό να γίνει σαφές ότι τα mRNA αντικαρκινικά “εμβόλια” δεν αντικαθιστούν τις υφιστάμενες θεραπείες. Η συγκεκριμένη πρακτική είναι μέρος μιας ευρύτερης τάσης προς μια πιο εξατομικευμένη και στοχευμένη θεραπεία κατά την οποία θα αναπτύσσονται εξειδικευμένα φάρμακα για κάθε ασθενή». Καταλήγοντας, υπογράμμισε «την ανάγκη ρεαλιστικής ανάγνωσης των δεδομένων. Παρ’ ότι τα αποτελέσματα είναι πολύ ενθαρρυντικά, πρόκειται για μελέτη μέσης φάσης με σχετικά μικρό δείγμα. Απαιτούνται μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές πριν εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα για τον μακροχρόνιο κλινικό αντίκτυπο»
Το συγκεκριμένο θεραπευτικό εμβόλιο, δεν είναι το μοναδικό που βρίσκεται σε διαδικασία μελέτης αυτή τη στιγμή. Το μελάνωμα, βεβαίως, όπως εξηγούν οι ειδικοί, θεωρείται ένας κατάλληλος πρώτος στόχος αφού «παρουσιάζει υψηλό αριθμό γενετικών μεταλλάξεων και, κατά συνέπεια, περισσότερα σημεία που μπορεί να αναγνωρίσει το ανοσοποιητικό σύστημα». Παρόμοια εμβόλια mRNA για το μελάνωμα υψηλού κινδύνου αναπτύσσονται από τις BioNTech και Roche και βρίσκονται όλα σε πρώιμες κλινικές δοκιμές.
Αντίστοιχες mRNA-βασισμένες θεραπείες δοκιμάζονται σε καρκίνο του πνεύμονα, της ουροδόχου κύστης, των νεφρών και του παγκρέατος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πρώτα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, ενώ σε άλλες οι μελέτες δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα ή έχουν ανασταλθεί.
Στόχος η μείωση του κινδύνου υποτροπής ή εξέλιξης της νόσου με την τεχνολογία mRNA
Η στροφή της βιομηχανίας στην αξιοποίηση της τεχνολογίας mRNA, δεν αναπτύχθηκε τυχαία, αλλά βασίστηκε στο γεγονός ότι τα mRNA εμβόλια, κατά τη διάρκεια της πανδημίας, απέδειξαν ότι είναι δυνατό να σχεδιαστούν και να παραχθούν γρήγορα, σε μεγάλη κλίμακα και με αρκετά υψηλό βαθμό ασφάλειας για τον άνθρωπο.
Παρά το γεγονός ότι συχνά αποκαλούνται «εμβόλια», οι mRNA θεραπείες κατά του καρκίνου δεν είναι εμβόλια με την κλασική έννοια. Δεν προορίζονται δηλαδή, για πρόληψη, ούτε χορηγούνται σε υγιή άτομα. Αντίθετα, πρόκειται για θεραπευτικά σκευάσματα, που απευθύνονται σε ασθενείς με ήδη διαγνωσμένη νόσο, συνήθως μετά από χειρουργική αφαίρεση του όγκου, με στόχο τη μείωση του κινδύνου υποτροπής ή εξέλιξης.
Η σύγχυση γύρω από τον όρο «εμβόλιο» δεν είναι τυχαία. Στη δημόσια συζήτηση, ο όρος παραπέμπει κυρίως στην πρόληψη λοιμωδών νοσημάτων επειδή αυτή η εντύπωση έχει επικρατήσει εδώ και αρκετές δεκαετίες. Στην περίπτωση του καρκίνου, όμως, ισχύει μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Τα «εμβόλια» αυτά, δεν προστατεύουν από την ασθένεια και δεν αποτρέπουν την εμφάνιση τους. Στοχεύουν στην ενίσχυση του οργανισμού τη στιγμή που πρέπει να παλέψει με την ασθένεια που έχει εκδηλωθεί. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε και η διεθνής επιστημονική κοινότητα προτιμά και χρησιμοποιεί περισσότερο τον όρο «θεραπευτικά εμβόλια».
Με απλά λόγια, η τεχνολογία αυτή, λειτουργεί ως «μεταφορέας οδηγιών» στον ανθρώπινο οργανισμό. Μεταφέρει, δηλαδή, στα κύτταρα πληροφορίες για την παραγωγή συγκεκριμένων πρωτεϊνών. Στην περίπτωση του καρκίνου, οι πρωτεΐνες αυτές αντιστοιχούν σε χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων. Έτσι, το ανοσοποιητικό σύστημα μαθαίνει να τα αναγνωρίζει ως «ξένα για τον οργανισμό» και να τα πολεμά.
Η ανάπτυξη των mRNA θεραπειών, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, συνοδεύεται και από πρακτικές προκλήσεις. Το γεγονός ότι ένα θεραπευτικό εμβόλιο δεν μπορεί απλά να αντιγραφεί και να προσαρμοστεί σε άλλα είδη καρκίνου, καταδεικνύει και τη δυσκολία της ταχείας επέκτασης των μελετών. Για κάθε μια μορφή καρκίνου, απαιτείται διαφορετική προσέγγιση και ανάλυση των καρκινικών όγκων. Για αυτό και σε πολλές περιπτώσεις η ανάπτυξη θεραπευτικών εμβολίων είναι εξατομικευμένη.
Η διαδικασία αυτή σαφώς και οδηγεί σε πολύ υψηλό κόστος με το μεγάλο στοίχημα να στρέφεται στην πρόσβαση των ασθενών στα θεραπευτικά εμβόλια με δεδομένη την ανάγκη για αυξημένες δαπάνες από τα εθνικά συστήματα υγείας.