Η «transparency» του ενός και μόνου και το σκοτάδι του αλγορίθμου

Ο Φειδίας Παναγιώτου έχει χτίσει, στην κυριολεξία από το πουθενά, μια ολόκληρη πολιτική ταυτότητα πάνω σε μια λέξη, την οποία δυσκολεύεται να προφέρει στα ελληνικά και συνήθως την αναφέρει στα αγγλικά.
Βεβαίως άλλο να πεις «διαφάνεια» και άλλο να μιλάς για «transparency», που είναι πιο «γυαλιστερός» όρος και ταιριάζει καλύτερα στον αγγλοαναθρεμμένο αρχοντοχωριατισμό μας.
Ωστόσο το πρόβλημα δεν είναι γλωσσικό. Είναι πολιτικό, γιατί όταν κάποιος υπόσχεται διαφάνεια και, ταυτόχρονα, ζητά από πολίτες να εμπιστευθούν την πολιτική τους συμμετοχή σε μια ιδιωτική εφαρμογή (app για να καταλαβαίνουν όλοι), τότε οφείλει πρώτα να ρίξει φως εκεί που ο ίδιος καλύπτει με σκιά. Η εφαρμογή «Agora» εμφανίζεται ως πλατφόρμα «openness» και «transparency» και δηλώνει ότι η ευθύνη βαραίνει τον χρηματοδότη, δηλαδή τον ίδιο τον ευρωβουλευτή. Στην ίδια δημόσια καταχώριση φαίνεται και ο φορέας που τη διαχειρίζεται, με εταιρική ταυτότητα, στοιχεία επικοινωνίας και ενημέρωση ότι η εφαρμογή έχει περίπου 25.000 και πρόσφατη ενημέρωση.
- Ουδέν σχόλιο από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τα δημοσιεύματα για έρευνα κατά Φειδία
- Στο ραντάρ των ευρωπαϊκών θεσμών Ελέγχου ο Φειδίας
Αυτά είναι χρήσιμα, αλλά δεν απαντούν στην ουσία. Ποιος έγραψε τον κώδικα που μετρά ψήφους, ποιος καθόρισε τον αλγόριθμο που οργανώνει τη διαδικασία, ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα και με ποιο καθεστώς ελέγχου; Η «Αγορά» της αρχαίας Αθήνας ήταν δημόσιος χώρος, με φυσική παρουσία, λόγο και αντίλογο. Η ψηφιακή «Agora» Του Φειδία (όχι του αρχαίου γλύπτη) είναι διακομιστές, δικαιώματα πρόσβασης και όροι χρήσης που οι περισσότεροι απλώς πατούν «αποδέχομαι» όσο πιο γρήγορα τα καταφέρνει ο αντίχειρας στο κινητό τηλέφωνο.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι δεν θα μπαίνουν όλα τα θέματα στην εφαρμογή, αλλά θα κρίνει ο ίδιος ποια θα τεθούν στους χρήστες. Άρα η περίφημη άμεση συμμετοχή ξεκινά από ένα φίλτρο, το οποίο δεν ελέγχεται από κανέναν πέρα του ίδιου που υπόσχεται «transparency».
Και εδώ μπαίνουμε στη δεύτερη πράξη του δράματος (για δράμα πρόκειται) της δήθεν «Άμεσης Δημοκρατίας», που αποτελεί το όχημα του Φειδία για πολιτική παρουσία στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Λέει ότι τα μέλη θα επιλέγουν μέσω της εφαρμογής τους 56 υποψήφιους για το ψηφοδέλτιο των εκλογών του ερχόμενου Μαΐου. Όταν, όμως, ένας εκ των υποψηφίων είναι και ο απόλυτος χρηματοδότης του εργαλείου, τότε η συζήτηση για εχέγγυα διαφάνειας γίνονται ανέκδοτο. Ποιος ελέγχει τη διαδικασία, ποιος πιστοποιεί ότι δεν υπάρχουν πολλαπλοί λογαριασμοί, ποιος βεβαιώνει ότι δεν γίνονται παρεμβάσεις, ποιος κάνει ανεξάρτητο έλεγχο, ποιος δημοσιεύει αναλυτικά αποτελέσματα και τεχνική τεκμηρίωση;
Υπάρχει όμως κάτι πιο ύποπτο και ευαίσθητο που δεν είναι λεπτομέρεια. Η πολιτική επιλογή και η συμμετοχή σε κομματικές ψηφοφορίες αγγίζουν δεδομένα πολιτικών φρονημάτων, δηλαδή κατηγορία που ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων θεωρεί ιδιαίτερα ευαίσθητη. Σε τέτοιες περιπτώσεις οι δικλείδες ασφαλείας πρέπει να είναι αυστηρές, όχι επειδή το λένε οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών, αλλά επειδή η δημοκρατία γίνεται εύκολα αντικείμενο εκμετάλλευσης όταν μετατρέπεται σε βάση δεδομένων. Ειδικά σε μια εποχή όπου κράτη και μηχανισμοί στις χώρες που θαυμάζει ο Φειδίας, υπονομεύοντας καθημερινώς την ΕΕ, επενδύουν στη χειραγώγηση κοινωνιών και κάθε ιδιωτικό, αδιαφανές σύστημα πολιτικής συμμετοχής μοιάζει με ανοιχτή πρόσκληση για κατάχρηση, έστω κι αν ο δημιουργός του ορκίζεται πως έχει καλές προθέσεις.
Ο Φειδίας μπορεί να επιμένει στη ρητορική περί «transparency», όμως η διαφάνεια δεν είναι σύνθημα, ούτε «βιντεούι», για να μιλάει για πολιτική και να βάφεται δίπλα η συμβία του. Υπάρχουν κανόνες, απαιτείται ανεξάρτητος έλεγχος, δημοσιευμένη μεθοδολογία, τεχνική λογοδοσία και πραγματική δυνατότητα των πολιτών να γνωρίζουν τι γίνεται με την ψήφο τους και τα δεδομένα τους. Αν δεν διασφαλίζονται όλα αυτά, έχουμε το παράδοξο μιας «Άμεσης Δημοκρατίας» που περνά από έναν αλγόριθμο χωρίς άλλο έλεγχο πέραν αυτού που διαχειρίζεται την ηλεκτρονική εφαρμογή. Αυτό, όσο κι αν το βαφτίσεις «transparency», παραμένει ότι πιο αδιαφανές υπάρχει.