Η υπερδύναμη που παίζει με σπίρτα

Κάθε μέρα που περνά ο Ντόναλντ Τραμπ μοιάζει λιγότερο με πολιτικό ηγέτη και περισσότερο με άνθρωπο που απαιτεί από τον πλανήτη να συμμετάσχει στο προσωπικό του παραμύθι. Το πρόβλημα δεν είναι η γραφικότητα, είναι η ισχύς.
Όταν ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών χτίζει την εξουσία του πάνω σε ένα μόνιμο άγχος για αυτοδικαίωση, η δημοκρατία μετατρέπεται σε σκηνικό και οι θεσμοί σε αναλώσιμα υλικά κατεδάφισης.
Το αφήγημα της «κλεμμένης» εκλογής του 2020 δεν είναι απλή εμμονή. Είναι πολιτικό λάδι στη φωτιά. Το επαναλαμβάνει, παρ’ ότι οι ισχυρισμοί του έχουν διαψευστεί επανειλημμένως από ελέγχους γεγονότων και θεσμικές διαδικασίες. Και αυτή η διαρκής αμφισβήτηση της νομιμότητας δεν πέφτει στο κενό.
Οι πιο φανατικοί οπαδοί του, δεν χρειάζονται επιχειρήματα, χρειάζονται άδεια, την οποία πήραν όταν την πρώτη μέρα της δεύτερης θητείας του, έδωσε μαζική προεδρική χάρη σχεδόν σε όλους όσοι είχαν κατηγορηθεί για την επίθεση στο Καπιτώλιο της 6ης Ιανουαρίου 2021. Το μήνυμα ήταν απλό. Αν κάνεις έγκλημα και το κάνεις για μένα, είμαι μεγαλόψυχος και έχω την εξουσία να σε σώσω.
Και μετά έρχεται η εξωτερική πολιτική, σαν προέκταση ενός χαρακτήρα που δεν ανέχεται το «όχι» και την αντίρρηση. Στο Νταβός, μέσα σε ένα κλίμα παγωμένο όσο και οι σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους, επανέφερε την απαίτηση για την Γροιλανδία, λέγοντας ότι δεν θα χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία. Ταυτόχρονα, όμως, επιστράτευσε την απειλητική μνήμη και την εκδικητικότητα, προειδοποιώντας πως «θα το θυμόμαστε»…
Πρόκειται για διπλωματία εκβιασμού και μάλιστα έναντι συμμάχων. Και αν σήμερα λέει «δεν θα χρησιμοποιήσω βία», αύριο μπορεί να βαφτίσει τους δασμούς, τις κυρώσεις και την οικονομική τιμωρία ως «ειρηνικά όπλα» για να λυγίσει κυβερνήσεις.
Στο ίδιο παράλληλο σύμπαν ανήκουν και οι μεγάλες του υποσχέσεις για την Ουκρανία, ότι θα τελείωνε τον πόλεμο σε 24 ώρες. Ακόμα και Ρώσοι αξιωματούχοι τον αντιμετώπισαν δημόσια με συγκατάβαση, όπως αντιμετωπίζει κάποιος ένα μικρό παιδί που είναι βέβαιο ότι θα πάει στο φεγγάρι. Όταν ένας Πρόεδρος μιλά έτσι, δεν δείχνει αυτοπεποίθηση, αλλά δείχνει περιφρόνηση στην πραγματικότητα, κι αυτό για μια χώρα που διαθέτει πυρηνικά όπλα, είναι πολυτέλεια που δεν επιτρέπεται.
Η Δύση δεν κινδυνεύει μόνο από αντιπάλους. Κινδυνεύει και από την δική της αδυναμία να αντιδράσει όταν ο ισχυρότερος παίκτης της λειτουργεί με θυμό, ναρκισσισμό και τιμωρητική διάθεση. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν άλλο περιθώριο να παριστάνουν τους θεατές, ειδικά όταν η Ρωσία επενδύει διαχρονικά στη διάσπαση και στην απονομιμοποίηση των δυτικών θεσμών.
Η μόνη ελπίδα, τελικά, είναι οι ίδιοι οι Αμερικανοί. Το ερώτημα είναι αν έχουν κατανοήσει την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα τους.