Η τυραννία του λαϊκισμού και η ομηρία της συνέπειας

Του Πατριάρχη
Στη Νήσο των Αγίων, έχουμε μια μοναδική ικανότητα να βαφτίζουμε το κρέας ψάρι και την ανευθυνότητα κοινωνική ευαισθησία. Το ζήτημα των εκποιήσεων, το οποίο επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο ξανά και ξανά, αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό δείγμα μιας πολιτικής σπέκουλας που στερείται σοβαρότητας και, κυρίως, αίσθησης δικαιοσύνης. Παρακολουθούμε ένα θέατρο του παραλόγου, όπου οι επαγγελματίες προστάτες των αδυνάτων στήνουν οδοφράγματα γύρω από ακίνητα, αρνούμενοι να διαχωρίσουν την ήρα από το στάρι.
Υπάρχει κάτι βαθιά ανέντιμο στον τρόπο με τον οποίο γίνεται όλη αυτή η συζήτηση για τις εκποιήσεις. Όποιος τολμήσει να πει ότι δεν γίνεται να προστατευθούν οι πάντες, βαφτίζεται περίπου υπάλληλος τραπεζών. Όποιος επιμείνει ότι η πρώτη κατοικία ενός αδύναμου ανθρώπου δεν είναι το ίδιο με την πολυτελή κατοικία κάποιου που δανείστηκε πέρα από κάθε μέτρο, αντιμετωπίζεται περίπου σαν να διέπραξε βλασφημία. Έτσι όμως δεν γίνεται πολιτική, αλλά εμπόριο συνθημάτων.
Η προστασία της πρώτης κατοικίας είναι αναγκαία σε μια πολιτισμένη κοινωνία. Αυτό δεν σηκώνει αμφισβήτηση. Μια πολιτεία δεν μπορεί να παρακολουθεί αδιάφορα μια οικογένεια να χάνει τη στέγη της επειδή βρέθηκε σε πραγματική αδυναμία. Υπάρχουν άνθρωποι που χτυπήθηκαν από ανεργία, ασθένεια, ανατροπές στη ζωή τους και δεν έχουν πια τρόπο να ανταποκριθούν. Αυτοί χρειάζονται δίχτυ προστασίας, χρειάζονται χρόνο, δίκαιη αναδιάρθρωση, θεσμική στήριξη και όχι κηρύγματα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν στο ίδιο σακί μπαίνουν οι πραγματικά ευάλωτοι με εκείνους που για χρόνια έζησαν με δανεικά σαν να μην υπήρχε αύριο. Διότι αυτό που αποσιωπάται συστηματικά είναι πως οι τράπεζες δεν έμειναν όρθιες μόνες τους. Τις πλήρωσε η κοινωνία. Τις πλήρωσαν και άνθρωποι που δεν είχαν ποτέ τους σπίτι μισού εκατομμυρίου, ούτε εξοχικά, ούτε δεύτερες και τρίτες ευκαιρίες. Τις πλήρωσαν και οι συνεπείς, εκείνοι που έκοψαν από αλλού για να είναι σωστοί στις υποχρεώσεις τους. Όταν λοιπόν σήμερα εμφανίζονται πολιτικάντηδες έτοιμοι να χαρίσουν τα πάντα σε όλους, ουσιαστικά λένε σε αυτούς τους πολίτες ότι θα πληρώσουν ξανά τον λογαριασμό.
Δεν είναι κοινωνική δικαιοσύνη να φορτώνεις στους συνεπείς το κόστος των ασυνεπών. Δεν είναι προοδευτισμός να μετατρέπεις την ανευθυνότητα σε δικαίωμα. Και ασφαλώς δεν είναι φιλολαϊκή πολιτική να χαϊδεύεις τους πάντες ενόψει εκλογών. Η Βουλή ξαναζεσταίνει το θέμα μέσα σε προεκλογικό κλίμα, με προτάσεις για νέα παγώματα και νέες ρυθμίσεις, ενώ η κυβέρνηση ετοιμάζει αλλαγές στο πλαίσιο για ενίσχυση των εξωδικαστικών μηχανισμών και της αφερεγγυότητας. Η συζήτηση επανήλθε έντονα ακριβώς επειδή οι πολιτικές δυνάμεις μυρίστηκαν ψήφο.
Τα ίδια τα στοιχεία δείχνουν ότι το ζήτημα είναι υπαρκτό και σοβαρό, όχι φανταστικό. Πάνω από 900 κύριες κατοικίες βρίσκονταν σε πορεία προς πλειστηριασμό στο τρίτο τρίμηνο του 2025, με τη μεγάλη πλειονότητα κάτω από τις €350.000, ενώ οι ειδοποιήσεις αυξάνονταν. Την ίδια ώρα μπήκαν στο τραπέζι εισηγήσεις ακόμη και για εξάμηνο πάγωμα εκποιήσεων πρώτης κατοικίας μέχρι τις €400.000.
Η λύση όμως δεν μπορεί να είναι ένα οριζόντιο συγχωροχάρτι. Χρειάζεται φίλτρο. Άλλη μεταχείριση για τον αδύναμο, άλλη για τον πονηρό, άλλη για τον στρατηγικό κακοπληρωτή. Η πρώτη κατοικία πρέπει να προστατεύεται με αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Να εξαντλείται η πραγματική αναδιάρθρωση πριν από την εκποίηση και να υποχρεωθούν τα δικαστήρια να εξετάζουν τις υποθέσεις μέσα σε στενά χρονικά πλαίσια. Να ελέγχονται χρεώσεις, επιτόκια και συμπεριφορές τραπεζών εκεί όπου υπάρχουν καταχρήσεις, αλλά εκεί που υπάρχει δυνατότητα πληρωμής και επιλογή μη πληρωμής, το κράτος (δηλαδή εμείς) δεν μπορεί να παριστάνει τον αφελή χορηγό.
Η κοινωνική ευαισθησία είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να αφεθεί στους πολιτικάντηδες. Αν θέλουμε δίκαιη λύση, πρέπει να προστατεύσουμε τον αδύναμο χωρίς να τιμωρούμε τον συνεπή. Όλα τα άλλα είναι φθηνός λαϊκισμός με ξένα λεφτά και συνήθως τα ξένα λεφτά είναι των γνωστών κορόιδων. Δηλαδή των συνεπών πολιτών.