Η ‘Πανεπιστημιοποίηση’ της Παλιάς Πόλης της Λευκωσίας – Ευκαιρίες και Προκλήσεις

Η όλη σύγχυση γύρω από τη χρήση του κτηρίου Φανερωμένης στην Παλιά Πόλη της Λευκωσίας φέρνει στην επιφάνεια θέματα ευρύτερης εμβέλειας πέρα από το άμεσο και το επιτόπου του ίδιου του κτηρίου. Φέρνει στην επιφάνεια την ασυνεννοησία και την έλλειψη κοινών στόχων και προθέσεων ανάμεσα στους διάφορους φορείς που εμπλέκονται στις αποφάσεις για το θέμα αυτό, πόσον μάλλον για τα μεγαλύτερα θέματα της αναζωογόνησης της Παλιάς Πόλης και του Κέντρου της Λευκωσίας. Φέρνει επίσης στην επιφάνεια την ανάγκη για βαθύτερη συζήτηση της σημασίας που δόθηκε στην κάθοδο των πανεπιστημίων και των φοιτητικών εστιών ως κινητήρες αναζωογόνησης της Παλιάς Πόλης.
H ‘πανεπιστημιοποίηση’ ως μοντέλο αναζωογόνησης συγκεντρώνει σημαντικά πλεονεκτήματα, κυρίως τη δυναμική του ιδιωτικού τομέα που δημιουργεί αποτελέσματα με περιορισμένη εμπλοκή των διαδικασιών του δημόσιου τομέα. Είναι το μοντέλο που βλέπουμε σήμερα στην Εγκωμη με τα Πανεπιστήμια και στη Λεμεσό με το ΤΕΠΑΚ.
Είναι παραπλανητικό όμως να νομίζουμε ότι με την ‘πανεπιστημιοποίηση’ καθαρίσαμε με την αναζωογόνηση της Παλιάς Πόλης. Η ώθηση που θα δώσει η εγκατάσταση των Πανεπιστημίων θα είναι μόνο η αρχή. Ποιο είναι το πλάνο που θα δώσει κατεύθυνση και περιεχόμενο στην όλη προσπάθεια; Τι θέλουμε σε αυτή, και από αυτή, την περιοχή; Ο Δήμος Λευκωσίας προγραμματίζει νέα έργα στην περιοχή και πολύ καλά κάνει. Έργα όμως έγινα και στο παρελθόν (Χρυσαλινιότισσα, Λήδρας-Ονασαγόρου, Τάφρος και Τείχη, κ.ά.) έργα έγιναν και πιο πρόσφατα (Μακαρίου, Πλατεία Ελευθερίας, Παλιό ΓΣΠ, κ.ά.) και έργα γίνονται και τώρα (Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, Κωστάκη Παντελίδη, Τρικούπη, κλπ.) χωρίς ανάλογο αντίκτυπο στην οικονομία, στην επιχειρηματικότητα και στην κοινωνική συνοχή της περιοχής. Στα τελευταία 14 τόσα χρόνια έγιναν περίπου 30 έργα στο Κέντρο της Λευκωσίας, 20 στην Παλιά Πόλη, με δαπάνη περίπου €350 εκατομμυρίων. Προφανώς κάτι λείπει ή κάτι δεν σχεδιάζεται σωστά. Ίσως το πρόβλημα είναι η τάση να τρέχουμε να κάνουμε έργα που φαίνονται, αφήνουν το αποτύπωμα τους στο έδαφος αλλά λίγο έως τίποτα στην οικονομία και κοινωνική ανασυγκρότηση και συνοχή. Τι αξία έχουν τα έργα αν δεν δημιουργούν πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Μέσα σε ένα περιβάλλον ευμετάβλητων αποφάσεων και ατέρμονου προβληματισμού στους διαδρόμους των κρατικών υπηρεσιών, χρειάζεται στρατηγική κατεύθυνση και πρωτοβουλία στο τοπικό επίπεδο. O Δήμος Λευκωσίας έχει υποχρεώσεις έναντι των δημοτών του και πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες και να έχει τον πρώτο λόγο. Η ‘πανεπιστημιοποίηση’ είναι μια μεγάλη πρόκληση για το Δήμο Λευκωσίας να μετατρέψει την ευκαιρία σε αποτέλεσμα. Ποιο είναι το πλάνο που θα δώσει κατεύθυνση και περιεχόμενο στα έργα που προγραμματίζονται για να δημιουργήσουν πραγματική αξία πέρα από το κατασκευαστικό αποτύπωμα που αναπόφευκτα θα αφήσουν πίσω τους. Η αναζωογόνηση δεν επιτυγχάνεται με κατασκευή έργων που δεν θα εξυπηρετούν κανένα αν δεν υπάρχει κοινότητα ανθρώπων και βιώσιμες θέσεις εργασίας.
Τα έργα πρέπει να είναι στον πυρήνα πολεοδομικού σχεδιασμού και Φορέα Διακυβέρνησης (governance) ώστε αυτά να συνεργούν με τις επενδύσεις αναζωογόνησης και να δημιουργούν πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αποτέλεσμα. Τέτοιοι είναι οι προβληματισμοί, σχεδιασμοί και στοχεύσεις Φορέων γνωστών ως Εταιρείες Αστικής Ανάπτυξης που λειτούργησαν και λειτουργούν με επιτυχία στο Liverpool, Manchester, Sheffield στην Αγγλία και σε άλλες πόλεις στην Ολλανδία, Γερμανία, Δανία και Γαλλία. Ποιος ο ρόλος λοιπόν των έργων στην αναζωογόνηση του Κέντρου της Λευκωσίας; Πώς δένουν τα δυο; Το ερώτημα είναι εύλογο γιατί υπάρχει ισχυρή παράδοση να γίνονται έργα που σχεδιάζονται και αξιολογούνται ως τεχνικές κατασκευές που λίγο αποδίδουν ως κοινωνικές και οικονομικές επενδύσεις. Για να έχουν ακόμη μεγαλύτερη αξία και απόδοση τα έργα που προγραμματίζονται στο Κέντρο της Λευκωσίας θα πρέπει να αποτελούν μέρος στρατηγικού σχέδιο ανάπτυξης και δράσεων διακυβέρνησης για να δώσουν συνολικότατα στην προσπάθεια, ανθεκτικότητα στα αποτελέσματα αλλά και ρόλο στα υφιστάμενα έργα των €350 εκατομμυρίων.
*Κοινωνιολόγος, Οικονομολόγος και Πολεοδόμος