Η Λεμεσός έβαλε τα θεμέλια για κλιματική ουδετερότητα

Του
Χρήστου Χαραλάμπους
Πολύτιμη παρακαταθήκη για τα επόμενα βήματα που θα ακολουθήσει η Λεμεσός ως πόλη που μετέχει στην Ευρωπαϊκή Αποστολή για τις 100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις μέχρι το 2030, αποτελούν τα αποτελέσματα του Lemesos City Cooling Challenge – LC3, τα οποία παρουσιάστηκαν δημόσια από τον Δήμο Λεμεσού και τους άλλους περιβαλλοντικούς και ακαδημαϊκούς φορείς που συνεργάζονται στην όλη προσπάθεια.
Με δεδομένο ότι Λεμεσός, όπως έχει επισημανθεί προ καιρού μέσα από μελέτες και έρευνες οργανισμών και ειδικών εντός και εκτός Κύπρου, έχει καταντήσει μια πόλη που δεν αντέχεται, έτσι όπως έχει εξελιχθεί τις τελευταίες δεκαετίες με την άναρχη ανάπτυξη στον κατασκευαστικό τομέα, τον καθημερινό πολλαπλασιασμό των αυτοκινήτων και παράλληλα τη συνεχή μείωση και υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, τα αποτελέσματα του Lemesos City Cooling Challenge ανοίγουν το δρόμο για πιο στοχευμένες δράσεις, νέες συνεργασίες και πρόσθετες χρηματοδοτήσεις προς μια πιο ανθεκτική, θωρακισμένη και βιώσιμη πόλη.
Πολύμορφη και ουσιαστική υπήρξε η συμμετοχή στο έργο των «Φίλων της Γης» και όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η λειτουργός Προγραμμάτων της Οργάνωσης, Σάρα Μαρίζα Βρυωνίδη, «σε μια πόλη που αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς, όπου ο δημόσιος διάλογος συχνά χάνεται μέσα στην ταχύτητα της καθημερινότητας, το Lemesos City Cooling Challenge έφερε κάτι διαφορετικό: μια πρόσκληση προς τους πολίτες, τους ειδικούς και τους φορείς να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να μοιραστούν ευθύνες, ανησυχίες και ιδέες». Η Λεμεσός, όπως υποδεικνύει, κλήθηκε «όχι μόνο να υιοθετήσει τεχνικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών και τη μείωση των εκπομπών, αλλά να ξανασκεφτεί συνολικά πώς παίρνονται οι αποφάσεις και ποιοι συμμετέχουν σε αυτές».
Δύο βασικά εργαλεία που αναπτύχθηκαν μέσα από το έργο, με στόχο να θεσμοθετηθούν ως μόνιμοι μηχανισμοί ανοιχτού διαλόγου στη Λεμεσό, είναι τα «Συνεργαστήρια» και το «Κοινόν της Λεμεσού».
Τα «Συνεργαστήρια», όπως εξηγεί η κα Βρυωνιδου, οργανώθηκαν ως στοχευμένες συναντήσεις με διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού –πολίτες, επαγγελματίες στο δομημένο περιβάλλον, οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, ιδιοκτήτες– ώστε κάθε ομάδα να μπορεί να εκφράσει τις ανάγκες, τις εμπειρίες και τις γνώσεις της σε ένα ασφαλές και δημιουργικό περιβάλλον συν-σχεδιασμού λύσεων.
Το «Κοινόν της Λεμεσού» λειτούργησε ως ένας μεικτός χώρος διαβούλευσης όπου «απόφοιτοι» των «Συνεργαστηρίων», προερχόμενοι από διαφορετικά υπόβαθρα, συναντιούνταν για να συζητήσουν τα ζητήματα που αναδύθηκαν, να τα ωριμάσουν και να τα τοποθετήσουν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο για το μέλλον της πόλης. «Μαζί, τα δύο αυτά εργαλεία δημιούργησαν έναν κύκλο συμμετοχής, από την εξειδικευμένη συζήτηση στις ομάδες, στη συλλογική επεξεργασία στο Κοινόν, ενισχύοντας την κουλτούρα δημοκρατικού διαλόγου και συν-απόφασης στη Λεμεσό».
Η φιλοσοφία των «Συνεργαστηρίων» που πραγματοποιήθηκαν, όπως τονίζει η κα Βρυωνίδου, δεν ήταν μια απλή διαβούλευση, αλλά «μια διαδικασία όπου ζητήματα που συνήθως παραμένουν στα χέρια ειδικών, όπως η ενεργειακή αποδοτικότητα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι λύσεις βασισμένες στη φύση άνοιξαν προς την κοινωνία, με την παραδοχή ότι οι τεχνολογικές λύσεις δεν αρκούν αν δεν συνοδεύονται από αλλαγή νοοτροπίας και κοινωνική συμμετοχή».
Αποτελεσματική συνέργεια ειδικών και κοινωνίας των πολιτών
Αναλύοντας τα αποτελέσματα των συναντήσεων των ομάδων πληθυσμού της Λεμεσού που προέκυψαν στα πλαίσια του Lemesos City Cooling Challenge, η εκπρόσωπος των «Φίλων της Γης» αναφέρει ότι από την πλευρά των επαγγελματιών του δομημένου περιβάλλοντος, η διαδικασία ανέδειξε το ώριμο αίτημα ότι η κλιματική προσαρμογή και ο αστικός δροσισμός δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά.
Όπως διευκρινίζει, μέσα από μια σειρά συνεδριών, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, μηχανικοί και άλλοι ειδικοί αναγνώρισαν ότι «ο πολεοδομικός ιστός χρειάζεται νέες, πιο ολιστικές λογικές, λιγότερη γραφειοκρατία και συγκεκριμένα εργαλεία για να ενσωματωθούν λύσεις όπως το πράσινο, τα δροσερά υλικά και η σκίαση», επισημαίνοντας ότι το σημαντικό είναι ότι οι ίδιοι συνδιαμόρφωσαν δύο ολοκληρωμένες προτάσεις παρέμβασης με πενταετή οδικό χάρτη, οι οποίες αποδεικνύουν ότι οι τεχνικές κοινότητες της πόλης μπορούν να λειτουργήσουν συνεργατικά και δημιουργικά.
Στον αντίποδα, αναφέρει η κα Βρυωνίδου, η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών έφερε μια πιο καθημερινή, ανθρώπινη οπτική. «Οι οργανώσεις μίλησαν για τις κοινωνικές ανισότητες, τα κενά γνώσης, την ανάγκη προσβασιμότητας και την ανάγκη για καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης και με εντυπωσιακή ενότητα κατέληξαν στη δημιουργία του Zero Trace Festival, το οποίο κινητοποίησε δεκάδες φορείς και πολίτες».
Μια εξέλιξη που συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μια ιδέα που γεννιέται σε έναν κύκλο συζήτησης μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική δράση με απτό αντίκτυπο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι πολίτες, μέσα από ένα μεγάλο συνεργαστήριο που αφορούσε πέντε πάρκα της πόλης, πρόσθεσαν τη δική τους, ζωτικής σημασίας διάσταση: την καθημερινή εμπειρία του δημοσίου χώρου. «Με περπάτημα στα πάρκα, χαρτογράφηση, συλλογική σκέψη και δημιουργικές προσεγγίσεις, έδειξαν πώς φαντάζονται μια πιο δροσερή γειτονιά, με περισσότερη σκιά, καθιστικούς χώρους, δραστηριότητες για όλες τις ηλικίες και καλύτερη συντήρηση».
Όπως παρατηρεί η κα Βρυωνίδου, «το πιο ενδιαφέρον αποτέλεσμα δεν ήταν οι ίδιες οι ιδέες, αλλά η κινητοποίηση που προέκυψε μετά με τις ομάδες κατοίκων που συνέχισαν να συναντώνται και να διεκδικούν αλλαγές, αποδεικνύοντας ότι η συμμετοχή δεν τελειώνει στην αίθουσα».
Από την κατάθεση απόψεων στην ανάληψη ρόλων δράσης
Σε ό,τι αφορά τις συναντήσεις που έγιναν με ιδιοκτήτες χώρων, από σχολεία μέχρι εκκλησιαστικά ακίνητα, μέσα από αυτές αναδείχθηκαν οι δυσκολίες, αλλά και οι δυνατότητες συνεργασίας σε ένα πεδίο όπου οι αρμοδιότητες είναι συχνά μοιρασμένες. «Από αυτές τις διαδικασίες προέκυψαν παρεμβάσεις δροσισμού, πράσινες υποδομές, δοκιμές υλικών και δεσμεύσεις για συνεχή βελτίωση», αναφέρει η λειτουργός Προγραμμάτων των «Φίλων της Γης», υποδεικνύοντας ως πολύ σημαντικό το γεγονός ότι για πρώτη φορά, τόσοι διαφορετικοί θεσμικοί παίκτες άρχισαν να βλέπουν το ρόλο τους με τρόπο πιο συνεργατικό, πέρα από τα στενά τους όρια. «Όλα αυτά τα συνεργαστήρια, μαζί, δημιούργησαν μια νέα αφήγηση για το πώς η Λεμεσός μπορεί να προχωρήσει προς την κλιματική ουδετερότητα, όχι ως τεχνικό έργο, αλλά πλέον ως κοινωνική διαδικασία», τονίζει η κα Βρυωνίδου, εξηγώντας ότι «οι άνθρωποι που συμμετείχαν δεν κλήθηκαν απλώς να πουν τη γνώμη τους, αλλά να αναλάβουν ρόλους, να φανταστούν λύσεις, να δουν τον εαυτό τους ως μέρος μιας μεγαλύτερης προσπάθειας και αυτό ίσως είναι η πιο ουσιαστική κληρονομιά του Lemesos City Cooling Challenge».
Σε ό,τι αφορά τους «Φίλους της Γης», που βρέθηκαν στο κέντρο αυτής της διαδικασίας, τα συνεργαστήρια αποτέλεσαν μια ουσιαστική εμπειρία μάθησης, ενώ όπως επισημαίνεται το σημαντικότερο αποτέλεσμα όλων αυτών των διαδικασιών δεν ήταν μόνο οι προτάσεις, αλλά η αλλαγή στάσης, η συνειδητοποίηση ότι η πόλη μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά αν οι άνθρωποί της μοιραστούν την ευθύνη του σχεδιασμού της.
Καταληκτικά, η κα Βρυωνίδου αναφέρει ότι «είδαμε ότι η συμμετοχή δεν είναι κάτι αυτονόητο και χρειάζεται το κατάλληλο έδαφος για να χτιστεί και να διατηρηθεί…»