Η Κύπρος εξακολουθεί να μην μπορεί να προειδοποιήσει τους πολίτες της

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο Politis to the point
Η αποστολή SMS το βράδυ της Τετάρτης σε ολόκληρη την Κύπρο είχε στόχο να δοκιμάσει πόσο γρήγορα μπορούν οι αρχές να προειδοποιήσουν τους πολίτες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, ανέδειξε τις καθυστερήσεις και τα κενά που εδώ και χρόνια κρατούν τη χώρα χωρίς ένα σύγχρονο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης.
Στις 19:00 της 4ης Μαρτίου οι αρχές ενεργοποίησαν δοκιμαστική αποστολή προειδοποιητικών μηνυμάτων σε κινητά τηλέφωνα σε όλη την Κύπρο, στον απόηχο αυξημένων περιφερειακών εντάσεων και προειδοποιήσεων ασφαλείας που αφορούν τη χώρα από τις αρχές Μαρτίου.
Η δοκιμή ανέδειξε γρήγορα τους περιορισμούς του συστήματος. Κάποιοι πολίτες έλαβαν το μήνυμα άμεσα, άλλοι περίμεναν περισσότερο από μία ώρα, ενώ πολλοί ανέφεραν ότι έλαβαν μόνο το ελληνικό μήνυμα ή δεν έλαβαν κανένα μήνυμα.
Οι πάροχοι επιβεβαίωσαν ότι τα μηνύματα στάλθηκαν μέσω της συμβατικής τεχνολογίας μαζικής αποστολής SMS (bulk SMS). Πρόκειται για σύστημα που δρομολογεί τα μηνύματα σταδιακά όταν αποστέλλονται ταυτόχρονα σε πολύ μεγάλο αριθμό χρηστών, με αποτέλεσμα ο χρόνος παράδοσης να διαφέρει ανάλογα με τη χωρητικότητα των δικτύων.
Στην πράξη, η δοκιμή ανέδειξε τα όρια της χρήσης συμβατικών SMS για σκοπούς προειδοποίησης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Σύστημα που ακόμη δεν υπάρχει
Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, οι ειδοποιήσεις έκτακτης ανάγκης πρέπει να φτάνουν άμεσα σε όλα τα κινητά τηλεφωνα μέσα σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή μέσω τεχνολογιών όπως το cell broadcast ή το location-based SMS. Στόχος είναι κάθε κινητό τηλέφωνο που βρίσκεται στο δίκτυο της περιοχής να λαμβάνει την ειδοποίηση ταυτόχρονα.
Η Κύπρος δεν διαθέτει ακόμη ένα τέτοιο σύστημα.
Ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών υποχρεώνει τα κράτη μέλη της ΕΕ να εφαρμόσουν συστήματα δημόσιας προειδοποίησης μέσω κινητής τηλεφωνίας για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με το CIReN, η προθεσμία εφαρμογής ήταν η 21η Ιουνίου 2022.
Σχεδόν τέσσερα χρόνια αργότερα, η Κύπρος εξακολουθεί να βρίσκεται στη διαδικασία ανάπτυξης της συγκεκριμένης υποδομής.
Διαβάστε επίσης:
Το κενό που φάνηκε στις πυρκαγιές
Η απουσία ενός λειτουργικού συστήματος έγινε ιδιαίτερα εμφανής κατά τις πυρκαγιές που έπληξαν την ορεινή Λεμεσό τον Ιούλιο του 2025. Δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και περίπου 120 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους και γεωργικής γης καταστράφηκαν.
Μεταγενέστερες εκθέσεις της Πολιτικής Άμυνας και άλλων υπηρεσιών επιβεβαίωσαν ότι δεν υπήρχε εθνικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την ενημέρωση του πληθυσμού. Σύμφωνα με την τεκμηρίωση της Πολιτικής Άμυνας, οι κάτοικοι ειδοποιήθηκαν με αυτοσχέδιες μεθόδους, όπως μεγάφωνα, ειδοποιήσεις από πόρτα σε πόρτα και πρωτοβουλίες τοπικών κοινοτήτων.
Οι πιο χαμηλές επιδόσεις στην Ευρώπη
Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη βασικό στοιχείο των σύγχρονων επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης παραμένει ανενεργό. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτούσε από τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τεχνολογία εντοπισμού θέσης του καλούντος μέσω κινητού τηλεφώνου μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020.
Η τεχνολογία αυτή, γνωστή ως Advanced Mobile Location (AML), μεταδίδει αυτόματα την ακριβή θέση του καλούντος στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης όταν γίνεται κλήση στο 112, επιτρέποντας τον ταχύτερο εντοπισμό πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Ειδικοί στον τομέα των επικοινωνιών έκτακτης ανάγκης έχουν επισημάνει ότι η Κύπρος υστερεί έναντι των περισσότερων κρατών μελών της ΕΕ στην εφαρμογή αυτών των συστημάτων.
Σύμφωνα με την European Emergency Number Association (EENA), η χώρα συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο αδύναμων επιδόσεων στην Ευρώπη στον συγκεκριμένο τομέα.
Γιατί το σύστημα δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί
Η καθυστέρηση στην εφαρμογή του συστήματος οφείλεται σε σειρά παραγόντων:
-
Η Κύπρος δεν τήρησε την ευρωπαϊκή προθεσμία για εφαρμογή Συστήματος Δημόσιας Προειδοποίησης μέχρι τον Ιούνιο του 2022 και τεχνολογίας εντοπισμού καλούντος μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020.
-
Ο διαγωνισμός για το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης που προκηρύχθηκε το 2022 ακυρώθηκε τον Μάιο του 2024 μετά από προσφυγές εταιρειών.
-
Το έργο χρειάστηκε να επανασχεδιαστεί και να επαναπροκηρυχθεί τον Δεκέμβριο του 2024.
-
Η διαδικασία προχώρησε μέσα από χρονοβόρες διαδικασίες προσφορών και αξιολόγησης.
-
Η ευθύνη για το έργο κατανέμεται μεταξύ Πολιτικής Άμυνας, Υπουργείου Εσωτερικών, Υφυπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας και τηλεπικοινωνιακών παρόχων, γεγονός που περιπλέκει τον συντονισμό.
-
Οι αρχές βασίζονται μέχρι σήμερα σε προσωρινά εργαλεία όπως τα μαζικά SMS, τα οποία δεν έχουν σχεδιαστεί για άμεσες πανεθνικές ειδοποιήσεις.
Έργα που ακόμη βρίσκονται σε εξέλιξη
Το έργο για την εισαγωγή Συστήματος Δημόσιας Προειδοποίησης προκηρύχθηκε για πρώτη φορά από την Πολιτική Άμυνα το 2022. Μετά την ακύρωση του διαγωνισμού το 2024, νέος διαγωνισμός εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους μετά από τροποποιήσεις στις τεχνικές προδιαγραφές.
Αξιωματούχοι της Πολιτικής Άμυνας αναφέρουν ότι το έργο έχει προϋπολογισμό περίπου 7 εκατομμυρίων ευρώ και απαιτεί περίπου οκτώ μήνες για να ολοκληρωθεί μετά την υπογραφή της σύμβασης.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η εισαγωγή του συστήματος Next Generation 112, το οποίο θα εκσυγχρονίσει τη διαχείριση κλήσεων έκτακτης ανάγκης και θα ενσωματώσει λειτουργίες όπως το Advanced Mobile Location. Σύμφωνα με τις αρχές, η πρώτη επιχειρησιακή έκδοση θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μέσα σε 13 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης, ενώ η πλήρης εφαρμογή αναμένεται μέσα σε 27 μήνες. Το χρονοδιάγραμμα αυτό σημαίνει ότι ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο η Κύπρος θα εφαρμόσει τα συστήματα αυτά χρόνια μετά τις ευρωπαϊκές προθεσμίες.
Παρά τις καθυστερήσεις, κυβερνητικές δηλώσεις συνεχίζουν να παρουσιάζουν την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας και την αναβάθμιση του συστήματος 112 ως βασικές προτεραιότητες πολιτικής. Στις ετήσιες δηλώσεις προγραμματισμού για το 2024 και το 2025, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε σε βελτιώσεις στην ανταπόκριση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης μέσω της υποδομής του 112.
Στην πράξη, ωστόσο, η υποδομή παραμένει ακόμη υπό ανάπτυξη.
Η τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε στη δοκιμή δεν σχεδιάστηκε για ταυτόχρονη ειδοποίηση ολόκληρου του πληθυσμού. Όπως αναγνώρισαν και οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι, τα συστήματα bulk SMS διανέμουν τα μηνύματα σταδιακά όταν η κίνηση στα δίκτυα είναι ιδιαίτερα αυξημένη.
Σε μια περίοδο αυξημένης ανασφάλειας, το κράτος απέδειξε για ακόμη μία φορά ότι το σύστημα προειδοποίησης της χώρας παραμένει ουσιαστικά ανύπαρκτο.