Η Κίνα χαράσσει «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» στην Αρκτική

Η Κίνα εντείνει τη στρατηγική της παρουσία στην Αρκτική, προωθώντας το φιλόδοξο σχέδιο για τη δημιουργία ενός «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική ένταση στην περιοχή αυξάνεται και οι μεγάλες δυνάμεις επαναξιολογούν τη θέση τους στον παγωμένο βορρά.
Σύμφωνα με τους Financial Times, σύμβολο των φιλοδοξιών του Πεκίνου αποτελεί το νέο, υπό σχεδιασμό πυρηνοκίνητο παγοθραυστικό, που παρουσιάστηκε ως концепτικό μοντέλο τον Δεκέμβριο. Το σκάφος, σχεδιασμένο από το κρατικό 708 Research Institute, προορίζεται να λειτουργεί ως «πολυ-ρόλος» πλοίο μεταφοράς φορτίου και πολικού τουρισμού, ενώ θα αποτελέσει πρότυπο για τη νέα γενιά κινεζικών παγοθραυστικών.
Διττός χαρακτήρας: Έρευνα και στρατηγική επιρροή
Επισήμως, το Πεκίνο παρουσιάζει την παρουσία του στην Αρκτική ως συνδεδεμένη με την επιστημονική έρευνα, το εμπόριο και τη ναυτιλία. Ωστόσο, δυτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι το πρόγραμμα έχει σαφή διττό –πολιτικό και στρατηγικό– χαρακτήρα, ιδίως σε μια συγκυρία αυξανόμενης συνεργασίας Κίνας–Ρωσίας.
Η Κίνα απέκτησε το πρώτο της παγοθραυστικό, το Xue Long («Snow Dragon»), από την Ουκρανία το 1993 και σταδιακά ανέπτυξε εγχώρια ναυπηγική ικανότητα. Το 2004 εγκαινίασε τον πρώτο μόνιμο ερευνητικό της σταθμό στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ της Νορβηγίας, ενώ το 2018 παρουσίασε επίσημα την Αρκτική στρατηγική της, αυτοχαρακτηριζόμενη ως «κράτος εγγύς της Αρκτικής» — διατύπωση που προκάλεσε αντιδράσεις στις ΗΠΑ.
Η νέα θαλάσσια λεωφόρος
Κεντρικός στόχος της κινεζικής στρατηγικής είναι η αξιοποίηση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού (Northern Sea Route), που διέρχεται από ρωσικά ύδατα και μπορεί –σύμφωνα με κινεζικές εκτιμήσεις– να μειώσει τις αποστάσεις μεταφοράς εμπορευμάτων κατά 30% έως 40% σε σχέση με τη διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Το Πεκίνο ανακοίνωσε πρόσφατα ότι πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων ταξίδεψε από το Νινγκμπό της ανατολικής Κίνας προς το βρετανικό λιμάνι Φέλιξστοου μέσω της Αρκτικής, χαρακτηρίζοντας τη διαδρομή ως την πρώτη «τακτική γραμμή ταχείας μεταφοράς» Κίνας–Ευρώπης μέσω Αρκτικής.
Παράλληλα, κινεζικές επενδύσεις επεκτείνονται σε ενεργειακά και λιμενικά έργα στη ρωσική Αρκτική, από περιοχές εξόρυξης άνθρακα κοντά στο Μουρμάνσκ έως βαθύ λιμάνι στο Αρχάγγελσκ.
Αντιδράσεις και ανησυχίες
Η ενίσχυση της κινεζικής παρουσίας προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία σε ΗΠΑ και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, που βλέπουν την Αρκτική ως πεδίο μελλοντικού ανταγωνισμού για πρώτες ύλες, θαλάσσιες οδούς και στρατηγικές θέσεις.
Αμερικανικοί κύκλοι έχουν ήδη ανακοινώσει σημαντικά κονδύλια για την αναβάθμιση του στόλου παγοθραυστικών και των υποδομών τους στην Αρκτική και την Ανταρκτική, υπογραμμίζοντας τη σημασία «διασφάλισης πρόσβασης και ηγεσίας στις πολικές περιοχές».
Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί επισημαίνουν ότι η στρατιωτική διάσταση της κινεζικής παρουσίας ενδέχεται να υπερτονίζεται. Μέχρι στιγμής, δεν έχει καταγραφεί διέλευση κινεζικών πολεμικών πλοίων εντός του Αρκτικού Ωκεανού, ενώ η επιχειρησιακή αξιοποίηση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού για στρατιωτικούς σκοπούς θεωρείται περιορισμένη λόγω γεωγραφικών και κλιματολογικών περιορισμών.
Μακροπρόθεσμη «παρουσία» αντί άμεσης προβολής ισχύος
Αναλυτές εκτιμούν ότι η στρατηγική της Κίνας εστιάζει περισσότερο στη σταδιακή εδραίωση παρουσίας, μέσω ερευνητικών σταθμών, ναυτιλιακών διαδρομών και οικονομικών επενδύσεων — παρά σε άμεση προβολή στρατιωτικής ισχύος.
Καθώς οι πάγοι της Αρκτικής υποχωρούν λόγω κλιματικής αλλαγής, η περιοχή μετατρέπεται σε νέο γεωοικονομικό πεδίο ανταγωνισμού. Η κινεζική πρωτοβουλία για έναν «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» εντάσσεται σε αυτή τη δυναμική, σηματοδοτώντας ότι ο παγωμένος βορράς δεν αποτελεί πλέον απομακρυσμένη περιφέρεια, αλλά αναδυόμενο κέντρο στρατηγικής σημασίας στον 21ο αιώνα.