Η Ευρώπη «ανοίγει μάτι» στους Ωκεανούς - Σχέδιο 50 εκατομμυρίων ευρώ

Στην ανάγκη για άμεση και συντονισμένη δράση απέναντι στις αυξανόμενες πιέσεις που δέχονται οι θάλασσες στάθηκε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την έναρξη των Ευρωπαϊκών Ημερών για τους Ωκεανούς στις Βρυξέλλες (European Ocean Days). Παράλληλα, ανακοίνωσε το νέο ευρωπαϊκό εγχείρημα «Ocean Eye» - ή «Το Μάτι του Ωκεανού» - ένα σύστημα παγκόσμιας παρατήρησης που φιλοδοξεί να ενισχύσει ουσιαστικά τη συλλογή και αξιοποίηση θαλάσσιων δεδομένων.
Απευθυνόμενη σε επιστήμονες, φοιτητές και εκπροσώπους καινοτόμων επιχειρήσεων, υπογράμμισε ότι «ο ωκεανός αποτελεί πυλώνα της ευρωπαϊκής ζωής: τροφοδοτεί την ήπειρο, προσφέρει ανανεώσιμη ενέργεια, λειτουργεί ως η μεγαλύτερη φυσική δεξαμενή άνθρακα και συνδέει την Ευρώπη με τον κόσμο». Την ίδια ώρα, όμως, προειδοποίησε ότι «δέχεται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις – από την κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση έως την παράνομη αλιεία».
«Η βάση της επιτυχίας μας είναι η επιστήμη», σημείωσε, εξηγώντας ότι τα αξιόπιστα θαλάσσια δεδομένα επιτρέπουν καλύτερη κατανόηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, ακριβέστερη πρόβλεψη των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης και έγκαιρη προετοιμασία για ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η πρωτοβουλία είχε ανακοινωθεί αρχικά στη Νίκαια και πλέον περνά στο στάδιο της υλοποίησης. Όπως ανέφερε, το Ocean Eye θα αποτελέσει το «παράθυρο» της Ευρώπης προς τον ωκεανό. Όσο περισσότερα δεδομένα συγκεντρώνονται, τόσο πιο αποτελεσματική μπορεί να είναι η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των παράκτιων κοινωνιών. Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα τη Βενετία, όπου ένα εκτεταμένο δίκτυο αισθητήρων επέτρεψε την έγκαιρη ενεργοποίηση των αντιπλημμυρικών φραγμάτων, αποτρέποντας σοβαρές καταστροφές.
Ήδη λειτουργεί παγκόσμιο δίκτυο παρακολούθησης με ρομποτικά θαλάσσια drones, υποβρύχια οχήματα και αισθητήρες - ακόμη και σε θαλάσσιες χελώνες - ενώ τα δεδομένα αναλύονται σε πραγματικό χρόνο από ισχυρά υπολογιστικά συστήματα. Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά κενά, ακόμη και σε ευρωπαϊκά ύδατα, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω ενίσχυση του συστήματος.
Χρηματοδότηση 50 εκατ. ευρώ
Ως πρώτο βήμα, η πρόεδρος ανακοίνωσε χρηματοδότηση 50 εκατομμυρίων ευρώ για την επόμενη διετία μέσω του προγράμματος Horizon Europe.
Παράλληλα, δρομολογείται η δημιουργία διεθνούς συμμαχίας για τη διασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης από κράτη, τον ιδιωτικό τομέα και φιλανθρωπικά ιδρύματα, με τη συμμετοχή της Intergovernmental Oceanographic Commission. Όπως τόνισε, το δίκτυο θαλάσσιων δεδομένων πρέπει να αντιμετωπιστεί ως κρίσιμη πλανητική υποδομή, που απαιτεί μακροπρόθεσμη στήριξη.
Μοχλός καινοτομίας και ανάπτυξης
Το Ocean Eye παρουσιάστηκε και ως σημαντική ευκαιρία για επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια. Κεντρικό ρόλο θα έχει ο «ψηφιακός δίδυμος» των ωκεανών, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2022. Πρόκειται για σύστημα που αξιοποιεί δεδομένα ώστε να προβλέπει ρεύματα, καιρικά πρότυπα και μεταναστευτικές διαδρομές θαλάσσιων ειδών, με στόχο την πλήρη λειτουργία του έως το 2030.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολική στρατηγική της ΕΕ για τη διακυβέρνηση των θαλασσών. Ήδη σχεδόν το 10% των ωκεανών προστατεύεται μέσω θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, ενώ έχουν προωθηθεί διεθνείς συμφωνίες όπως η High Seas Treaty. Εντός του έτους αναμένεται και η υιοθέτηση του Ocean Act.
Κλείνοντας, η πρόεδρος κάλεσε κράτη και εταίρους, εντός και εκτός ΕΕ, να στηρίξουν την πρωτοβουλία, ώστε η προστασία των θαλασσών να αποτελέσει κοινή ευρωπαϊκή και παγκόσμια δέσμευση.
Καδής: «Η Ευρώπη πρέπει να είναι παγκόσμια δύναμη στους ωκεανούς»
Από την πλευρά του, ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Καδής, παρουσίασε το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς, επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά η ΕΕ αποκτά μια ενιαία και συνεκτική στρατηγική για τη θάλασσα. Το Σύμφωνο οργανώνεται σε έξι πυλώνες, που καλύπτουν την περιβαλλοντική προστασία, την ανταγωνιστικότητα της γαλάζιας οικονομίας, τη στήριξη παράκτιων και νησιωτικών περιοχών, τη θαλάσσια γνώση, την ασφάλεια και τη διεθνή διακυβέρνηση.
Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στη Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων, στην αξιολόγηση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής και στο όραμα για την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες έως το 2040, στην ενίσχυση των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών, στην ενεργειακή μετάβαση του κλάδου, στην προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων και στην καταπολέμηση της παράνομης αλιείας μέσω του ψηφιακού συστήματος CATCH.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Ocean Eye, το οποίο - όπως είπε - ενισχύει την ευρωπαϊκή αυτονομία μέσα από την επιστημονική γνώση. Παράλληλα, προανήγγειλε την παρουσίαση του Ocean Act και τη δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης της προόδου.
«Η Ευρώπη πρέπει να είναι παγκόσμια δύναμη στους ωκεανούς, όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και σε ευθύνη και ηγεσία», τόνισε.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκε και η υφυπουργός Ναυτιλίας, Μαρίνα Χατζημανώλη, η οποία υπενθύμισε ότι η Κύπρος θα φιλοξενήσει την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ναυτιλίας (EMD) 2026, στις 21-22 Μαΐου, στη Λεμεσό. Η διοργάνωση θα συγκεντρώσει την ευρωπαϊκή ναυτιλιακή κοινότητα, με στόχο τη δικτύωση και τον συντονισμό κοινών δράσεων για τη βιώσιμη γαλάζια οικονομία.