Η εποχή της «χρεοκοπίας του νερού» έχει αρχίσει για δισεκατομμύρια ανθρώπους

Τα 3/4 του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν πλέον σε χώρες όπου τα αποθέματα γλυκού νερού είναι επισφαλή ή εξαιρετικά επισφαλή, σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ
Μια νέα εποχή «παγκόσμιας υδατικής χρεοκοπίας» έχει ξεκινήσει, κατά την οποία οι άνθρωποι εξαντλούν τα συστήματα γλυκού νερού σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορούν πλέον να ανακάμψουν, σύμφωνα με νέα έκθεση των Ηνωμένων Εθνών.
Τα 3/4 του παγκόσμιου πληθυσμού - περίπου 6,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι - ζουν πλέον σε χώρες όπου τα αποθέματα γλυκού νερού είναι επισφαλή ή εξαιρετικά επισφαλή, σύμφωνα με την έκθεση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη από το Ινστιτούτο Νερού, Περιβάλλοντος και Υγείας του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ. Τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν σοβαρή έλλειψη νερού για τουλάχιστον έναν μήνα κάθε χρόνο.
Οι πόλεις βιώνουν όλο και περισσότερα φαινόμενα «Ημέρας Μηδέν», κατά τα οποία τα δημοτικά συστήματα ύδρευσης πλησιάζουν στην κατάρρευση. Μια οξεία έλλειψη νερού στην Τεχεράνη οδήγησε πρόσφατα τον πρόεδρο του Ιράν να προειδοποιήσει ότι ίσως καταστεί αναγκαία η εκκένωση τμημάτων της πόλης ή ακόμη και η μετεγκατάσταση της πρωτεύουσας. Στην Τουρκία, περίπου 700 καταβόθρες – ορισμένες με βάθος έως και 30 μέτρα – έχουν εμφανιστεί σε περιοχές όπου κατέρρευσαν υδροφόροι ορίζοντες μετά την άντληση των υπόγειων υδάτων.
Οι ξηρασίες και η έλλειψη νερού είναι πιθανό να προκαλέσουν μετακινήσεις πληθυσμών σε περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής, της Νότιας Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, σύμφωνα με την έκθεση, η οποία βασίζεται σε μελέτη που έχει υποβληθεί σε αξιολόγηση από ομοτίμους.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει τις ανάγκες σε νερό και καθιστά τη φυσική παροχή του πιο απρόβλεπτη. Ωστόσο, η διαχείριση των υδάτων αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα, δήλωσε ο Κάβεχ Μαντάνι, διευθυντής του Ινστιτούτου του ΟΗΕ και κύριος συγγραφέας της έκθεσης. «Η υδατική χρεοκοπία δεν αφορά το πόσο νερό έχεις, αλλά το πώς διαχειρίζεσαι το νερό σου», είπε.
Η χρόνια υπεράντληση υπόγειων υδάτων, η καταστροφή των δασών, η υποβάθμιση της γης και η ρύπανση έχουν προκαλέσει μη αναστρέψιμες απώλειες γλυκού νερού σε πολλές περιοχές του κόσμου - προβλήματα που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή.
Η κλιματική αλλαγή μετατοπίζει το γλυκό νερό σε πλανητική κλίμακα και, σε τοπικό επίπεδο, αυτές οι επιπτώσεις μπορούν να επιδεινωθούν από ανθρώπινες παρεμβάσεις. Ένας θερμότερος και ξηρότερος πλανήτης βιώνει περισσότερες ξηρασίες που επιταχύνουν την εξάτμιση του νερού. Αυτό οδηγεί στη συγκέντρωση αλάτων στο έδαφος, κάτι που εντείνεται και από ορισμένες γεωργικές πρακτικές. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες συμβάλλουν σε περισσότερες δασικές και τυρφώδεις πυρκαγιές, ενώ η αποψίλωση των δασών και η αποστράγγιση των υγροτόπων από τον άνθρωπο επιδεινώνουν τις συνθήκες πυρκαγιάς.
«Οι ξηρασίες δεν είναι πλέον μόνο φυσικές αλλά ανθρωπογενείς – δηλαδή έχουμε την κλιματική αλλαγή σε παγκόσμιο επίπεδο και, ταυτόχρονα, αλλαγές στη χρήση γης που προκύπτουν από διαχειριστικές αποφάσεις και επιλογές υποδομών, οι οποίες καθιστούν το νερό ολοένα και λιγότερο διαθέσιμο», δήλωσε ο Μαντάνι.
Η χρήση του όρου «χρεοκοπία» για να περιγράψει την έκταση της εξάντλησης των υδάτων είναι νέα για τον ΟΗΕ. Προηγουμένως, οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ χρησιμοποιούσαν τους όρους «υδατική πίεση» ή «υδατική κρίση» για να περιγράψουν συστήματα που βρίσκονταν υπό παρατεταμένη ή αιφνίδια και οξεία πίεση. Και οι δύο όροι άφηναν περιθώριο για ανάκαμψη.
Αυτό όμως δεν είναι εφικτό σε πολλές περιοχές όπου οι άνθρωποι έχουν υπεραντλήσει τα τοπικά αποθέματα γλυκού νερού, σπαταλώντας την ετήσια αναπλήρωση από πηγές όπως τα ποτάμια και τα λιώσιμα χιόνια, ενώ ταυτόχρονα εξαντλούν τα υπόγεια και άλλα φυσικά αποθέματα.
Οι μισοί άνθρωποι στον κόσμο αντλούν το νερό οικιακής χρήσης από αποθηκευμένα υπόγεια ύδατα, τα οποία εξαντλούνται με ταχείς ρυθμούς. Όμως και όσοι εξαρτώνται από επιφανειακά ύδατα είναι ευάλωτοι. Το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού βασίζεται σε μεγάλες λίμνες που έχουν χάσει το μισό τους νερό από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Η ποσότητα νερού που είναι διαθέσιμη στις κοινότητες συχνά υπερεκτιμάται, επειδή η ποιότητά του μπορεί να είναι ακατάλληλη για χρήση, αναφέρει η έκθεση. Λιπάσματα, απόβλητα εξορύξεων, πλαστικά και φαρμακευτικοί ρύποι συνεχίζουν να καταλήγουν σε ποτάμια, λίμνες και παράκτια ύδατα σε όλο τον κόσμο, ενώ οι πρακτικές επεξεργασίας λυμάτων είναι συχνά ανεπαρκείς.
Η έκθεση καλεί για την αναγνώριση της υδατικής χρεοκοπίας στις πολιτικές συζητήσεις και για τη δημιουργία ενός παγκόσμιου πλαισίου παρακολούθησης των υδατικών πόρων. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να μπλοκάρουν έργα που υποβαθμίζουν περαιτέρω τα αποθέματα νερού. «Ακόμη και σε υγρές χρονιές, εξακολουθούμε να δυσκολευόμαστε», είπε ο Μαντάνι. «Πολλά από αυτά τα συστήματα έχουν υποστεί μόνιμη ζημιά».
Μια άλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο περιοδικό Nature προέβλεψε ότι οι γεωργικές ξηρασίες θα επιδεινωθούν σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, της βόρειας Νότιας Αμερικής και της δυτικής Βόρειας Αμερικής, ακόμη και αν αυξηθούν τα έντονα επεισόδια βροχοπτώσεων. Αυτό συμβαίνει επειδή η άνοδος της θερμοκρασίας επηρεάζει περισσότερο την εξάτμιση και την απώλεια υγρασίας του εδάφους σε αυτές τις περιοχές, γεγονός που σημαίνει ότι θα απαιτείται περισσότερο νερό για άρδευση.
Στις τροπικές περιοχές, οι ημίξηρες ζώνες επηρεάζονται περισσότερο από τις μεταβολές στις βροχοπτώσεις παρά από την εξάτμιση που οφείλεται στη θερμοκρασία. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να βιώσουν πιο ακραία ζέστη, που αυξάνει τις ανάγκες των φυτών σε νερό, ή ακραίες βροχοπτώσεις που προκαλούν διάβρωση του εδάφους.
«Ακόμη και αν, στη γεωργία, δεν επηρεάζεσαι από πιο δραματικές εποχικές ξηρασίες, εξακολουθείς να επηρεάζεσαι από την αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων», δήλωσε η Έμιλι Μπλακ, καθηγήτρια χερσαίων διεργασιών και κλίματος στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ και κύρια συγγραφέας της μελέτης στο Nature. «Η γεωργία είναι μεγάλος καταναλωτής νερού, οπότε αν αυξάνουμε τη ζήτηση νερού από τα φυτά, αυτό φυσικά επιβαρύνει τα αποθέματα νερού οπουδήποτε».
Η δημοσίευση της έκθεσης του ΟΗΕ προηγείται συναντήσεων στο Ντακάρ της Σενεγάλης αργότερα αυτόν τον μήνα, με στόχο την προετοιμασία της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Νερό το 2026, που θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο. Στις 7 Ιανουαρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι θα αποχωρήσουν από το UN Water και τα Πανεπιστήμια του ΟΗΕ, μαζί με δεκάδες άλλους διεθνείς οργανισμούς, τους οποίους η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτήρισε «αντίθετους προς τα συμφέροντα» της χώρας. Η απόφαση των ΗΠΑ δεν έχει επηρεάσει μέχρι στιγμής τις λειτουργίες, δήλωσε ο Μαντάνι, αν και πρόσθεσε ότι η απουσία της χώρας θα γίνει αισθητή στο Ντακάρ.
Πηγή: skai.gr