Η διαφαινόμενη συμφωνία για τη Γροιλανδία

Διαφαίνεται ότι η κρίση που παραλίγο να δημιουργηθεί στις σχέσεις ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να εξομαλύνεται, φυσικά μέχρι την επόμενη. Σύμφωνα με το Bloomberg το πλαίσιο συμφωνίας συμπεριλαμβάνει αλλαγές στη Συνθήκη του 1951 ώστε να διασφαλίζονται οι απαιτήσεις περί διεύρυνσης των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής και του ευρύτερου αρκτικού Βορρά, με τη δημιουργία πολυεθνικής διοίκησης του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία υπό αμερικανική ηγεσία, οικονομικό σκέλος που θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, συμπεριλαμβανομένων δικαιωμάτων εξορύξεων, μέτρα για την αποτροπή ρωσικής και κινεζικής οικονομικής και στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία και διακοπή των απειλών των ΗΠΑ για επιβολή δασμών στην Ευρώπη.
Το όλο ζήτημα επαναφέρει στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο η γεωπολιτική, η ασφάλεια και το διεθνές εμπόριο αλληλοσυνδέονται. Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη εξέλιξη που δεν περιορίζεται σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά επηρεάζει άμεσα τις διατλαντικές σχέσεις, τη συνοχή του ΝΑΤΟ και τις οικονομικές ισορροπίες σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες.
Η αποτίμηση μιας τέτοιας συμφωνίας δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Περιλαμβάνει σαφή οφέλη, αλλά και σημαντικούς κινδύνους, τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Η Γροιλανδία αποτελεί εδώ και δεκαετίες περιοχή υψηλής στρατηγικής σημασίας. Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Αρκτική, την καθιστά κρίσιμο κόμβο για την αεράμυνα, την παρακολούθηση πυραυλικών συστημάτων και τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων αναδεικνύουν νέες εμπορικές διαδρομές και πρόσβαση σε σπάνιους φυσικούς πόρους, όπως σπάνιες γαίες και ενεργειακά αποθέματα.
Η ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας με πρωταγωνιστή τις ΗΠΑ, εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική ανάσχεσης της ρωσικής και κινεζικής επιρροής στην Αρκτική. Από αυτή την άποψη, η συμφωνία μπορεί να θεωρηθεί ως ένα βήμα ενίσχυσης της συλλογικής ασφάλειας της Δύσης.
Ένα από τα βασικά θετικά στοιχεία είναι η ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας του ΝΑΤΟ. Η αυξημένη παρουσία και συνεργασία στη Γροιλανδία βελτιώνει την έγκαιρη προειδοποίηση και την άμυνα του Βορειοατλαντικού χώρου. Για τις ΗΠΑ, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη ασφάλεια της βόρειας πτέρυγάς τους, αλλά και σε επιβεβαίωση του ηγετικού τους ρόλου στη Συμμαχία.
Επιπλέον, η συμφωνία λειτουργεί ως μοχλός επαναπροσέγγισης με τους Ευρωπαίους συμμάχους. Η ταυτόχρονη απόσυρση ή χαλάρωση δασμών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση στέλνει ένα μήνυμα αποκλιμάκωσης των εμπορικών εντάσεων που χαρακτήρισαν προηγούμενα χρόνια. Αυτό ενισχύει την εμπιστοσύνη και δημιουργεί περιθώριο για βαθύτερη συνεργασία σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνολογία και η ενέργεια.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η απόσυρση των δασμών αποτελεί άμεσο οικονομικό όφελος. Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα σε βιομηχανικά προϊόντα, αγροτικά αγαθά και προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, ανακτούν την ανταγωνιστικότητά τους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των εξαγωγών, ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής και στήριξη της απασχόλησης.
Παράλληλα, η συμμετοχή σε μια ενισχυμένη στρατηγική του ΝΑΤΟ στην Αρκτική επιτρέπει στην ΕΕ να έχει λόγο σε μια περιοχή που αναμένεται να αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για χώρες της Βόρειας Ευρώπης, οι οποίες βλέπουν άμεσα τις επιπτώσεις των εξελίξεων στην Αρκτική.
Παρά τα θετικά, η συμφωνία εγείρει και σοβαρές ανησυχίες. Πρώτον, η αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα στη Γροιλανδία ενδέχεται να προκαλέσει κλιμάκωση των εντάσεων με τη Ρωσία και την Κίνα. Η Αρκτική, αντί να παραμείνει ζώνη συνεργασίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε νέο πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Δεύτερον, υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το βαθμό στον οποίο λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα και οι ανησυχίες των τοπικών πληθυσμών της Γροιλανδίας. Η υπερβολική έμφαση στη στρατηγική και την ασφάλεια μπορεί να οδηγήσει σε περιβαλλοντικές πιέσεις και κοινωνικές εντάσεις, ιδίως αν συνδυαστεί με εξορυκτικές δραστηριότητες.
Η άρση των δασμών από τις ΗΠΑ προς την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ερμηνευθεί με δύο τρόπους. Από τη μία πλευρά, αποτελεί μια θετική εξέλιξη που ενισχύει το ελεύθερο εμπόριο και μειώνει το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Από την άλλη, υπάρχει ο κίνδυνος να πρόκειται για έναν προσωρινό συμβιβασμό, συνδεδεμένο με γεωπολιτικές ανταλλαγές και όχι με μια μακροπρόθεσμη στρατηγική εμπορικής συνεργασίας.
Για την ΕΕ, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση και να επιδιώξει θεσμικές εγγυήσεις, ώστε να μην επανέλθουν μονομερείς εμπορικές πιέσεις στο μέλλον.
Στις ΗΠΑ η άρση των δασμών μπορεί να αυξήσει τον ανταγωνισμό για ορισμένους εγχώριους παραγωγούς, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η χαλυβουργία ή η αγροτική παραγωγή. Ωστόσο, τα οφέλη για τους καταναλωτές, μέσω χαμηλότερων τιμών και για τις αμερικανικές επιχειρήσεις που εξαρτώνται από ευρωπαϊκές πρώτες ύλες ή ενδιάμεσα προϊόντα, είναι σημαντικά.
Επιπλέον, η ενίσχυση των σχέσεων με την Ευρώπη μπορεί να δημιουργήσει νέες επενδυτικές ευκαιρίες και να στηρίξει την αμερικανική οικονομία σε μια περίοδο αυξημένων διεθνών αβεβαιοτήτων.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αποκλιμάκωση των εμπορικών εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ λειτουργεί θετικά για το διεθνές οικονομικό σύστημα. Η σταθερότητα στις διατλαντικές σχέσεις μειώνει την αβεβαιότητα, ενισχύει τις επενδύσεις και συμβάλλει στη σταθερότητα των αγορών.