Η βία των «καθωσπρέπει» και το κράτος θεατής

Του Πατριάρχη
Πες τε το επαγγελματική διαστροφή, αλλά η καθημερινή μου ενασχόληση με τις αποφάσεις των Δικαστηρίων, αισθάνομαι πως αποτελεί βουτιά στα λασπόνερα μιας κοινωνίας, που υποκρίνεται πως όλα βαίνουν καλώς.
Διαβάζοντας κανείς το σκεπτικό πίσω από καταδίκες, ή ακόμα χειρότερα πίσω από τις απαλλαγές λόγω «αμφιβολιών», διαλύεται με πάταγο ο μύθος ότι η ενδοοικογενειακή βία είναι προνόμιο των απαίδευτων ή των οικονομικά εξαθλιωμένων.
Το τέρας δεν κατοικεί μόνο σε σκοτεινά υπόγεια, όπως χρόνια προσπαθεί να μας πείσει το στερεότυπο. Κυκλοφορεί με ακριβά κοστούμια, κατέχει διευθυντικές θέσεις, έχει πτυχία που κοσμούν τοίχους και χαίρει της εκτίμησης της κοινωνίας. Είναι ο «υπεράνω πάσης υποψίας» γείτονας, που πίσω από την κλειστή πόρτα μετατρέπεται σε έναν μικρό, δειλό τύραννο. Η βία δεν έχει ταξική συνείδηση ούτε οριοθετημένο μορφωτικό επίπεδο. Γνωρίζει μόνο την επιβολή του ισχυρού πάνω στον αδύναμο, με θύματα στην συντριπτική πειοψηφία γυναίκες και παιδιά που ζουν έναν διαρκή εφιάλτη στο ίδιο τους το σπίτι.
Το πραγματικό έγκλημα όμως ξεκινά όταν το θύμα βρει το σθένος να σπάσει τη σιωπή. Εκεί είναι που αυτό που μάθαμε να ονομάζουμε με μια λέξη «σύστημα», δείχνει το πιο σκληρό του πρόσωπο. Ενθαρρύνουμε τις γυναίκες να μιλήσουν, να καταγγείλουν, να αντιδράσουν. Και όταν το κάνουν, τι βρίσκουν; Έναν λαβύρινθο γραφειοκρατίας, μια αστυνομία που συχνά σηκώνει τους ώμους και μια πολιτεία που προσφέρει «ταμπέλες» αντί για ουσιαστική προστασία. Τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας ενθαρρύνονται να βγουν μπροστά, αλλά συχνά διαπιστώνουν πως η έξοδος από το σπίτι είναι η αρχή ενός νέου μαρτυρίου, αυτού της μοναξιάς και της πλήρους εγκατάλειψης.
Τα θύματα παραμένουν εγκλωβισμένα. Άλλα λόγω οικονομικής εξάρτησης, άλλα γιατί δεν έχουν πού να εμπιστευθούν τα παιδιά τους και άλλα γιατί η κοινωνία μας παραμένει βαθιά ποτισμένη με το δηλητήριο του, «τι θα πει ο κόσμος». Ακόμα χειρότερα, επιβιώνει εκείνο το αρρωστημένο στερεότυπο του, «κάτι θα έκανε κι αυτή για να τον φτάσει ως εκεί», που μεταθέτει την ευθύνη από τον θύτη στο θύμα. Είναι οι ίδιες αντιλήψεις που αναζητούν ελαφρυντικά στην «κακιά στιγμή» ή στην «πίεση της δουλειάς», την ώρα που το τραύμα στην ψυχή ενός παιδιού που παρακολουθεί τον ξυλοδαρμό της μητέρας του παραμένει ανεξίτηλο.
Η έλλειψη ουσιαστικών μηχανισμών προστασίας είναι η μεγαλύτερη αποτυχία του κράτους δικαίου. Δεν υπάρχει καμία πρόνοια για τον σύντομο τερματισμό του μαρτυρίου, καμία σοβαρή υποδομή στήριξης που να εγγυάται ότι το θύμα δεν θα χρειαστεί να επιστρέψει στον θύτη επειδή δεν έχει άλλη επιλογή επιβίωσης. Θα πουν κάποιοι πως είναι υπερβολή πως δεν υπάρχει τίποτα, αλλά η πραγματικότητα των δικαστικών αιθουσών τους διαψεύδει. Η απουσία του κράτους είναι εκκωφαντική.
Η Κύπρος κύρωσε τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Υπάρχει και νομοθεσία για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον και Οδηγία με στόχο ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης, προστασίας και πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Υπάρχουν και δομές της κοινωνίας των πολιτών, όπως η γραμμή βοήθειας 1440 του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ). Αν όλα αυτά λειτουργούσαν αποτελεσματικά, το φαινόμενο θα συρρικνωνόταν και κανένας νταής δεν θα ήταν έξω από την φυλακή.
Η πολιτεία οφείλει να σταματήσει να εξαντλείται σε επικοινωνιακές καμπάνιες και ευχολόγια. Δεν χρειαζόμαστε άλλα φυλλάδια και διακηρύξεις. Χρειαζόμαστε δομές που λειτουργούν, άμεση δικαστική προστασία και οικονομική στήριξη που θα επιτρέψει σε έναν άνθρωπο να φύγει από την κόλαση χωρίς να φοβάται ότι θα πεινάσει. Όσο το κράτος παραμένει θεατής, η ενδοοικογενειακή βία θα συνεχίσει να είναι το βουβό κλάμα της διπλανής πόρτας και η σιωπή μας, θεσμική και κοινωνική, θα είναι η δική μας συνενοχή.