Η αόρατη αρχιτεκτονική της παραπληροφόρησης στην ΕΕ και η Κύπρος

H υπόθεση της διαρροής του επίμαχου βίντεο στην Κύπρο, που προκάλεσε πολιτικό σεισμό και έθεσε σε κινητοποίηση τις κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας, δεν μπορεί να ιδωθεί ως ένα απομονωμένο επεισόδιο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι ενδείξεις που διερευνώνται, για πιθανή υβριδική επίθεση ξένης προέλευσης, εντάσσουν την κυπριακή περίπτωση σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό μοτίβο, όπου η πληροφορία μετατρέπεται σε όπλο πολιτικής πίεσης και θεσμικής αποσταθεροποίησης.
Η χρονική συγκυρία, η μέθοδος διαρροής, η χρήση ανώνυμων ψηφιακών λογαριασμών και η ταχύτητα διεθνούς αναπαραγωγής συνθέτουν χαρακτηριστικά που έχουν καταγραφεί σε προηγούμενες επιχειρήσεις χειραγώγησης πληροφορίας σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Ο αόρατος πόλεμος
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρώπη δεν βρίσκεται αντιμέτωπη μόνο με έναν συμβατικό πόλεμο στο ανατολικό μέτωπο. Αντιμετωπίζει έναν παράλληλο, διαρκή και συστηματικό πόλεμο πληροφοριών, ο οποίος εξελίσσεται πίσω από αλγόριθμους και σκοτεινά δίκτυα.
Η παραπληροφόρηση και η ξένη χειραγώγηση πληροφορίας (Foreign Information Manipulation and Interference – FIMI) δεν συνιστούν πλέον μεμονωμένες περιπτώσεις του ψηφιακού χώρου, αλλά οργανωμένες επιχειρήσεις με σαφή στρατηγική στόχευση: τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, την πόλωση της κοινωνίας και την αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής συνοχής.
We have just launched a report to expose how information manipulation operations function.
— European External Action Service - EEAS 🇪🇺 (@eu_eeas) January 15, 2026
Developed together with @DisinfoEU, @Viginum_Gouv, @AuswaertigesAmt, @CheckFirstHQ, @Cassini_Conseil and @DFRLab.
Read more: https://t.co/HlV2fw5JZ0 pic.twitter.com/AKIw1TM0kR
Το πρόβλημα της αποσπασματικής αντιμετώπισης
Σύμφωνα με την έκθεση του EU DisinfoLab, που δημοσιεύτηκε αυτήν την εβδομάδα, ένα από τα σοβαρότερα ελλείμματα της ευρωπαϊκής προσέγγισης είναι η αποσπασματική καταγραφή των περιστατικών. Μεμονωμένα βίντεο, άρθρα ή αναρτήσεις εντοπίζονται και δημοσιοποιούνται, χωρίς όμως να εντάσσονται σε ένα ενιαίο αναλυτικό πλαίσιο.
Η πρακτική αυτή οδηγεί σε διπλές ή τριπλές αποδόσεις ευθύνης για τα ίδια συμβάντα, διογκώνει τεχνητά την εικόνα της απειλής και, τελικά, αποπροσανατολίζει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής από τη βαθύτερη κατανόηση του φαινομένου.
Το IMS και η έννοια της «αλυσίδας εφοδιασμού»
Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η έκθεση εισάγει την έννοια του Information Manipulation Set (IMS). Πρόκειται για ένα ενδιάμεσο επίπεδο ανάλυσης, το οποίο δεν εστιάζει αποκλειστικά στον τελικό κρατικό δρώντα, αλλά στη λειτουργική δομή των επιχειρήσεων παραπληροφόρησης.
Ένα IMS περιλαμβάνει εργαλεία, τεχνικές, υποδομές φιλοξενίας, δίκτυα διανομής, ενδιάμεσους φορείς και οικονομικούς μηχανισμούς. Με άλλα λόγια, λειτουργεί ως μια αλυσίδα εφοδιασμού παραπληροφόρησης, όπου κάθε κρίκος μπορεί ν’ αντικατασταθεί χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα.
Τα τρία επίπεδα δράσης
Η έκθεση διαχωρίζει την ανάλυση σε τρία επίπεδα. Το τακτικό επίπεδο αφορά το περιεχόμενο που καταναλώνει ο πολίτης. Το επιχειρησιακό επίπεδο αποκαλύπτει πώς αυτά τα κομμάτια περιεχομένου συνδέονται μέσω κοινών υποδομών και δικτύων. Το στρατηγικό επίπεδο εξετάζει τον πολιτικό ή γεωπολιτικό στόχο πίσω από την επιχείρηση.
Καθοριστικής σημασίας θεωρείται το επιχειρησιακό επίπεδο, καθώς εκεί εντοπίζονται οι πραγματικές ευπάθειες των δικτύων χειραγώγησης.
Τα ρωσικά IMS και η ευρωπαϊκή ευθύνη
Η πιλοτική μελέτη του EU DisinfoLab χαρτογράφησε πέντε βασικά ρωσικά IMS, όπως τα «Doppelganger», «Storm-1516» και «Overload». Παρότι χρησιμοποιούν διαφορετικές τακτικές, από ψεύτικες ιστοσελίδες έως μαζική παραγωγή βίντεο και υπερφόρτωση fact-checkers, όλα βασίζονται σε ευρωπαϊκή ψηφιακή υποδομή.
Υπηρεσίες φιλοξενίας, cloaking, διαφήμισης και διανομής περιεχομένου εδρεύουν εντός της ΕΕ, αποκαλύπτοντας ένα κρίσιμο θεσμικό παράδοξο: η ευρωπαϊκή αγορά υπηρεσιών χρησιμοποιείται για να υπονομεύσει τις ίδιες τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες.
Proxies και «επιχειρηματίες επιρροής»
Ένα από τα πιο κρίσιμα συμπεράσματα της έκθεσης αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις χειραγώγησης πληροφορίας δεν εκτελούνται απαραίτητα άμεσα από το κράτος, αλλά μέσω ενός πλέγματος ιδιωτικών ή ημιεπίσημων φορέων. Η έκθεση απορρίπτει μιαν απλουστευτική, «Κρεμλινοκεντρική» ανάγνωση, επισημαίνοντας ότι η ανάθεση έργου (outsourcing) και η χρήση proxies δημιουργούν ένα αποκεντρωμένο οικοσύστημα, με δική του δυναμική.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δίκτυο που αναπτύχθηκε γύρω από τον Γεβγκένι Πριγκόζιν και το Project Lakhta. Παρότι η φυσική του παρουσία εξέλειψε, οι δομές, οι μέθοδοι και τα ανθρώπινα δίκτυα που οικοδομήθηκαν, συνεχίζουν να λειτουργούν ως «πολλαπλασιαστές επιρροής», συχνά με σχετική αυτονομία. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν επιβάλλονται κυρώσεις ή αποκαλύπτονται συγκεκριμένοι φορείς, το σύστημα προσαρμόζεται και ανασυντίθεται.
Σύμφωνα με την έκθεση, αυτό το μοντέλο δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα λογοδοσίας. Η ευθύνη διαχέεται ανάμεσα σε χρηματοδότες, τεχνικούς παρόχους, δημιουργούς περιεχομένου και δίκτυα αναπαραγωγής, καθιστώντας δυσκολότερη τόσο την απόδοση ευθυνών όσο και την επιβολή αποτελεσματικών μέτρων. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που ευνοεί τη στρατηγική ασάφεια και την «εύλογη άρνηση» εμπλοκής από πλευράς κρατικών δρώντων.
Κυρώσεις: Ισχυρό εργαλείο με αδύναμη εφαρμογή
Η έκθεση είναι ιδιαίτερα αυστηρή ως προς την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών κυρώσεων. Τα μέτρα κατά φυσικών προσώπων έχουν περιορισμένο πρακτικό αντίκτυπο, ενώ οι κυρώσεις σε οργανισμούς συχνά δεν μεταφράζονται σε πραγματική διακοπή πρόσβασης σε υπηρεσίες.
Η χρήση proxies, εταιρειών-βιτρίνα και τρίτων παρόχων επιτρέπει την παράκαμψη των περιορισμών, ενώ η επιβολή των κυρώσεων παραμένει κατακερματισμένη σε εθνικό επίπεδο, χωρίς ενιαίο μηχανισμό παρακολούθησης.
Σε αυτό το πλαίσιο το EU DisinfoLab εισηγείται τη δημιουργία μόνιμων μηχανισμών συνεργασίας, την ενίσχυση της αποδεικτικής αξίας των ερευνών ανοικτών πηγών και την υποχρεωτική σήμανση IMS από τις πλατφόρμες.
Στόχος είναι ν’ αυξηθεί το λειτουργικό κόστος για τους δράστες και να περιοριστεί η ικανότητά τους ν’ ανασυγκροτούν τα ίδια δίκτυα με νέα ονόματα.
Η κυπριακή διάσταση του υβριδικού πολέμου
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυπριακή υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα χαρακτηριστικά της, επιλεκτικό μοντάζ, ανωνυμία, χρονισμός και διεθνής διάδοση, συμπίπτουν με τεχνικές που καταγράφονται σε γνωστά IMS.
Η Κύπρος, λόγω γεωπολιτικής θέσης, μεγέθους και θεσμικού ρόλου στην ΕΕ, καθίσταται ελκυστικός στόχος για δοκιμή και εφαρμογή τέτοιων επιχειρήσεων.
Με βάση τα πιο πάνω, το συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές: Όσο η Ευρώπη αντιμετωπίζει την παραπληροφόρηση ως επικοινωνιακό πρόβλημα και όχι ως δομική απειλή ασφάλειας, τα δίκτυα χειραγώγησης πληροφορίας θα συνεχίσουν να εξελίσσονται.
Η μετάβαση από την αποσπασματική αντίδραση στη στρατηγική πρόληψη δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι πολιτική επιλογή, με άμεσες συνέπειες για τη δημοκρατία, την κυριαρχία και τη θεσμική αντοχή της Ευρώπης και της Κύπρου, που βρίσκεται αυτό το εξάμηνο στο πηδάλιο του Συμβουλίου της ΕΕ.
Δημοσιεύτηκε στην Σημερινή 18/01/26