Η αγορά τιμωρεί τον πανικό και ανταμείβει την υπομονή

Γιατί οι χειρότερες μέρες κρύβουν τις καλύτερες αποδόσεις
Θυμάσαι τον περασμένο Απρίλιο, όταν οι συζητήσεις για εμπορικό πόλεμο με δασμούς ήταν παντού; Θυμάσαι πόσο έντονη ήταν η πίεση, βλέποντας τις αγορές να καταρρέουν, μέρα με τη μέρα; Έπιασες τότε τον εαυτό σου να σκέφτεται: Μήπως να πουλήσω, μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα;
Αν η απάντηση είναι ΝΑΙ, τότε σε πληροφορούμε ότι δεν ήσουν ο μόνος. Πολλοί ήταν οι επενδυτές, οι οποίοι επικοινώνησαν μαζί μας την περίοδο εκείνη, με το άγχος να τους έχει ήδη καταβάλει. Μάλιστα, όσοι εξ αυτών ενέδωσαν σε αυτό το συναίσθημα, πήραν ένα πολύ «ακριβό» μάθημα.
Το 2025 μας δίδαξε, λοιπόν, ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το κεφάλαιό μας δεν είναι πάντα η κατάσταση της οικονομίας, αλλά η δική μας αντίδραση.
Το χρονικό του πανικού: Ιανουάριος – Απρίλιος 2025
Για να κατανοήσουμε τι συνέβη, ας βάλουμε τα γεγονότα σε σειρά:
- Α’ Τρίμηνο 2025: Οι αγορές άρχισαν μια σταθερή καθοδική πορεία. Οι φόβοι για έναν νέο εμπορικό πόλεμο κλιμακώθηκαν, δημιουργώντας κλίμα αβεβαιότητας.
- Αρχές Απριλίου: Η ψυχολογία της αγοράς έφτασε στο χαμηλότερό της σημείο, με την ειδησεογραφία να είναι σχεδόν αποκλειστικά αρνητική.
- Όπως βλέπουμε στο Γράφημα 1, αυτός ο πανικός αποτυπώνεται με μεγάλες πτώσεις. Συγκεκριμένα, ο S&P 500 υποχώρησε κατά 4.8% στις 3 Απριλίου και σημείωσε περαιτέρω πτώση 6.0% στις 4 Απριλίου.
- 9 Απριλίου 2025 – Η ανατροπή: Η ανακοίνωση μιας «90ήμερης παύσης των δασμών» άλλαξε τα πάντα. Μέσα σε μία μόνο ημέρα, ο S&P 500 κατέγραψε άνοδο κοντά στο 10%.
Γράφημα 1: S&P 500 – Ημερήσιες τιμές κλεισίματος και επιλεγμένες αποδόσεις το 2025
Η ιστορία επαναλαμβάνεται
Αυτό που συνέβη τον Απρίλιο δεν ήταν τυχαίο. Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν έναν από τους πιο παράδοξους κανόνες των επενδύσεων: οι καλύτερες ημέρες στο χρηματιστήριο εμφανίζονται σχεδόν πάντα μέσα σε bear markets, όταν η απαισιοδοξία βρίσκεται στο ζενίθ της. Δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε μια τόσο μεγάλη άνοδο εν μέσω κρίσης:
- 28 Οκτωβρίου 2008 (+10.8%): Μία από τις ισχυρότερες ημέρες στην ιστορία, στο μέσο της Μεγάλης Χρηματοπιστωτικής Κρίσης.
- 13 Μαρτίου 2020 (+9.3%) & 24 Μαρτίου 2020 (+9.4%): Δύο μεγάλες ανοδικές αντιδράσεις εν μέσω του πανικού της πανδημίας COVID-19.
Όσοι ρευστοποίησαν, λίγο πριν από αυτές τις ημερομηνίες, για να «προστατευτούν», έχασαν τις καλύτερες αποδόσεις της δεκαετίας.
Το κόστος του να «χάσεις το τρένο»
Είναι εύκολο να σκεφτεί κάποιος ότι το να χαθεί «μία καλή μέρα», όπως η 9η Απριλίου, δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία. Ωστόσο, ιστορικά δεδομένα της J.P. Morgan Asset Management καταδεικνύουν ότι λίγες μόνο ημέρες, είναι αρκετές για να καταστρέψουν τις μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Η ανάλυσή τους για τον S&P 500 σε περίοδο 20 ετών αναδεικνύει κάτι εντυπωσιακό:
- Πλήρης Επένδυση: Μια υποθετική επένδυση $10,000 θα είχε αυξηθεί περίπου σε $72,000, με καθαρή ετήσια απόδοση 10%.
- Απώλεια των 10 καλύτερων ημερών: Αν χάνονταν μόνο οι 10 καλύτερες ημέρες (συχνά οι ημέρες αμέσως μετά από περιόδους πανικού), η ίδια επένδυση θα άξιζε περίπου $33,000, με καθαρή ετήσια απόδοση 6%.
Αυτό συμβαίνει επειδή, όπως είδαμε και τον Απρίλιο του 2025, οι καλύτερες ημέρες παρουσιάζονται, συνήθως, εντός δύο εβδομάδων, μετά τις χειρότερες ημέρες που προηγήθηκαν. Όταν γίνεται πώληση για να «αποφευχθεί η πτώση», είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα χαθεί και η ανάκαμψη.
Γράφημα 2: S&P 500 – Απόδοση μιας επένδυσης $10,000 και επίδραση της απώλειας των καλύτερων ημερών (2004-2024)
Η αποστροφή προς τη ζημία
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας όταν οι αγορές καταρρέουν; Η Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική (Behavioral Finance) δίνει την απάντηση μέσω της «αποστροφής προς τη ζημία». Ο πόνος που προκαλείται, όταν βλέπουμε το χαρτοφυλάκιο να υποχωρεί, είναι ψυχολογικά περίπου διπλάσιος από τη χαρά που νιώθουμε όταν ανακάμπτει. Αυτό το ένστικτο οδηγεί σε πώληση ακριβώς τη λάθος στιγμή: στο χαμηλότερο σημείο, λίγο πριν από την ανάκαμψη.
Επενδύουμε μόνο χρήματα που δεν τα χρειαζόμαστε άμεσα
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε την επόμενη φορά από τον ίδιο μας τον εαυτό; Η απάντηση βρίσκεται στη σωστή κατανομή, πριν ξεσπάσει η κρίση. Αν η πτώση στις αρχές της χρονιάς σας προκάλεσε πανικό, ίσως είχαν επενδυθεί χρήματα που θα χρειάζονταν σύντομα.
Οι κανόνες είναι ξεκάθαροι:
- 0-12 μήνες (Ρευστότητα): Χρήματα που χρειάζονται για λογαριασμούς και άμεσα έξοδα πρέπει να βρίσκονται σε μετρητά ή ισοδύναμα μετρητών (όπως γραμμάτια / T-bills).
- 1-5 έτη (Ασφάλεια): Κεφάλαιο που θα χρειαστεί μεσοπρόθεσμα ταιριάζει σε σταθερά, εισοδηματικά περιουσιακά στοιχεία (όπως ομόλογα).
- 5+ έτη (Ανάπτυξη): Μόνο κεφάλαιο που μπορεί να αντέξει το ρίσκο (δηλαδή την μεταβλητότητα) πρέπει να εκτίθεται στο χρηματιστήριο.
Το χρηματιστήριο είναι όχημα για μακροπρόθεσμο πλούτο, όχι τραπεζικός λογαριασμός για το ενοίκιο του επόμενου μήνα. Όταν είναι εξασφαλισμένες οι βραχυπρόθεσμες μας ανάγκες, μια πτώση 5% ή 10% παύει να αποτελεί οικονομική απειλή και γίνεται απλώς μια βραχυπρόθεσμη διόρθωση και, ενδεχομένως, μια ευκαιρία για αγορές μετοχών σε χαμηλότερες τιμές.
Η δύναμη της γνώσης
Ενώ η σωστή κατανομή κεφαλαίου σού δίνει χρόνο, η γνώση σου προσφέρει αυτοπεποίθηση. Εδώ είναι που οι αρχές του value investing και της ανάλυσης γίνονται οι πιο ισχυροί μας σύμμαχοι.
Όταν βλέπουμε τις μετοχές μόνο ως τιμές που «αναβοσβήνουν» σε μια οθόνη, μια πτώση 10% μοιάζει με απώλεια πλούτου. Όταν όμως τις βλέπουμε μέσα από το πρίσμα της θεμελιώδους ανάλυσης, δηλαδή ως μερίδια ιδιοκτησίας σε πραγματικές επιχειρήσεις με πωλήσεις, περιουσιακά στοιχεία και μερίσματα, η μεταβλητότητα της αγοράς αποκτά εντελώς διαφορετική σημασία.
Επενδυτές που εστιάζουν στους μακροπρόθεσμους παράγοντες που καθορίζουν την αξία μιας εταιρείας, αντί στις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις της τιμής, είναι λιγότερο πιθανό να πανικοβληθούν.
Συμπέρασμα
Οι αγορές θα υποχωρήσουν ξανά και θα υπάρξουν νέοι τίτλοι ειδήσεων που θα προκαλέσουν φόβο και πανικό, ίσως εντός του 2026, ίσως και αργότερα. Την επόμενη φορά που θα συμβεί αυτό, να θυμάστε την 9η Απριλίου 2025, καθώς επίσης το 2020 και το 2008.
Να θυμάστε ότι η ανάκαμψη συχνά έρχεται απρόσμενα και χωρίς προειδοποίηση. Με την πάροδο του χρόνου, οι αγορές τείνουν να ανταμείβουν την υπομονή και την ξεκάθαρη στρατηγική, όχι τις σπασμωδικές αντιδράσεις, ως αποτέλεσμα ειδήσεων που σπέρνουν τον πανικό.
Γραμματέας CFA Society Cyprus