ΗΠΑ-Ιράν: Κόκκινες γραμμές, κίνδυνοι, και τι διακυβεύεται στην Γενεύη

«Μια συμφωνία θα πρέπει να απαιτεί λεπτομερή καταγραφή του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν. Οποιεσδήποτε αμφιβολίες θα προκαλέσουν νέα σύγκρουση»
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ευελπιστούν ότι οι εν εξελίξει συνομιλίες με το Ιράν στη Γενεύη θα οδηγήσουν σε μια συμφωνία για τον τερματισμό ή τη μείωση του προγράμματος πυρηνικών όπλων του Ιράν σημαντικά κάτω από αυτό που προέκυπτε από την πυρηνική συμφωνία της εποχής Ομπάμα του 2015, καθώς και στη μείωση της απειλής του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων της Τεχεράνης.
Όπως τονίζει η Jerusalem Post, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει προβεί στη μεγαλύτερη συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή από το 2003 για να εντείνει την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία για την επίτευξη συμφωνίας, με το ερώτημα να είναι εάν οι κόκκινες γραμμές των δύο πλευρών μπορούν να επικαλύπτονται τόσο όσο ώστε να αποφευχθεί ένας ευρύτερος πόλεμος.
Το Ισραήλ θα υποστήριζε μόνο μια συμφωνία που εξουδετερώνει τόσο τις πυρηνικές απειλές όσο και τις απειλές βαλλιστικών πυραύλων, ενώ ο Τραμπ έχει δείξει έτοιμος να καταλήξει σε συμφωνία ακόμη και αν δεν καταφέρει να εξουδετερώσει πλήρως αυτές τις απειλές, ειδικά όσον αφορά τους βαλλιστικούς πυραύλους, εφόσον μπορεί να παρουσιάσει τα επιτεύγματά του ως πολύ ανώτερα από αυτά του Ομπάμα.
Τι διακυβεύεται;
Στο πέρασμα των δεκαετιών το Ιράν έχει αναπτύξει ένα προηγμένο και μεγάλης κλίμακας πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου. Ενώ το εμπλουτισμένο ουράνιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας σε διάφορα επίπεδα καθαρότητας, σε υψηλά επίπεδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Μέχρι την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του τον περασμένο Ιούνιο του 2025, το Ιράν εμπλούτιζε ουράνιο σε καθαρότητα έως και 60%, ένα μικρό βήμα από το περίπου 90% που είναι κατάλληλο για όπλα.
Διέθετε αρκετό υλικό εμπλουτισμένο σε αυτό το επίπεδο, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω, για 10 πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με κριτήριο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, και περισσότερο υλικό εμπλουτισμένο σε χαμηλότερα επίπεδα.
Αυτό το υλικό είναι ένα από τα λίγα στοιχεία του πυρηνικού προγράμματος που δεν καταστράφηκε πέρυσι, με σχεδόν όλες τις μονάδες των 20.000 φυγοκεντρητών εμπλουτισμού ουρανίου να έχουν υποστεί ζημιές, όλα τα στοιχεία του προγράμματος πυρηνικών όπλων να έχουν υποστεί ζημιές και τους περισσότερους κορυφαίους επιστήμονες του πυρηνικού προγράμματος να έχουν σκοτωθεί.
Το Ιράν δεν έχει ακόμη ανακοινώσει τι συνέβη με το εμπλουτισμένο ουράνιο του ή δεν έχει επιτρέψει στη ΔΟΑΕ (Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας – ή IAEA) να επιθεωρήσει τις βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις του. Ωστόσο, Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι γνωρίζουν πού βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιο, και άλλες πηγές έχουν δείξει ότι το μεγαλύτερο μέρος ή όλο το ουράνιο θάφτηκε κάτω από τα ερείπια στις πυρηνικές εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν τον Ιούνιο του 2025.
Τι θέλουν και οι δύο πλευρές;
Εμπλουτισμός αλλού: Σε προηγούμενους γύρους συνομιλιών, είχε διατυπωθεί η ιδέα μιας περιφερειακής κοινοπραξίας εμπλουτισμού, η οποία θα περιελάμβανε μια κοινοπραξία με μία ή περισσότερες άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής εκτός του Ιράν. Μέχρι σήμερα, η Τεχεράνη το απέρριπτε πάντα ως εναλλακτική λύση στον εμπλουτισμό στο έδαφός της.
Εμπλουτισμός σε χαμηλό επίπεδο: Γίνεται εκθετικά ευκολότερο να εμπλουτίσει κανείς σε επίπεδο πυρηνικών όπλων με όσο υψηλότερο επίπεδο εμπλουτισμένου ουρανίου έχει διαθέσιμο. Όσον αφορά την προσπάθεια, μόλις εμπλουτίσετε σε καθαρότητα 5%, βρίσκεστε περισσότερο από στα μισά του δρόμου για την επίτευξη του επιπέδου όπλων.
Η διατήρηση του Ιράν σε απόσταση αναπνοής από το να έχει δυνατότητα για πυρηνικά όπλα θα συνεπάγεται περιορισμό της καθαρότητας στην οποία μπορεί να εμπλουτίσει και της ποσότητας εμπλουτισμένου ουρανίου που μπορεί να συσσωρεύσει.
Η συμφωνία του 2015 επέτρεψε στο Ιράν να εμπλουτίσει σε καθαρότητα 3,67%. Διπλωμάτες έχουν δηλώσει μισοαστεία – μισοσοβαρά, ότι η απόρριψη αυτής της συμφωνίας από τον Τραμπ είναι τόσο κατηγορηματική, που το 3,67% είναι το μόνο επίπεδο εμπλουτισμού που δεν θα δεχθεί σήμερα.
Οι τελευταίες διαρροές έχουν δείξει ότι το Ιράν είναι έτοιμο να δεσμευτεί για μηδενικό εμπλουτισμό για μια περίοδο ετών, με τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον να εστιάζονται σχετικά με το αν αυτή η περίοδος θα είναι τρία, πέντε, επτά ή 10 χρόνια.
Ακόμα και μετά από αυτήν την περίοδο, η κυβέρνηση Τραμπ θα απαιτήσει εμπλουτισμό σε κάποιο επίπεδο κάτω από 3,67%.
Το Ιράν έχει απαιτήσει να μην παραιτηθεί από το δικαίωμα εμπλουτισμού, αλλά έχει δείξει μεγαλύτερη ετοιμότητα όσον αφορά τα όρια, ειδικά επειδή στην παρούσα φάση δεν διαθέτει τα μηχανήματα για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Εάν ο Τραμπ συμφωνούσε να επιτρέψει μια τέτοια συμφωνία, οι ΗΠΑ πιθανότατα θα απαιτούσαν πολύ πιο επεμβατικές επιθεωρήσεις της ΔΟΑΕ από ό,τι υπήρχαν προηγουμένως για να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση του καθεστώτος.
Εναλλακτικά, ο Τραμπ μπορεί να αποφασίσει ότι, ελλείψει τερματισμού του εμπλουτισμού, προτιμά να επιτεθεί στο Ιράν.
Τι άλλο πρέπει να αντιμετωπιστεί σε συμφωνία;
Οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει επίσης να απαιτεί λεπτομερή καταγραφή του ιρανικού αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου. Οποιεσδήποτε αμφιβολίες σχετικά με αυτό θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια νέα σύγκρουση.
Όπως και το 2015, μια συμφωνία πιθανότατα θα απαιτούσε αραίωση ή αφαίρεση εμπλουτισμένου ουρανίου και θα περιόριζε τον αριθμό των φυγοκεντρητών και το πού μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Λίγα έχουν συζητηθεί για τους βαλλιστικούς πυραύλους.
Οι ΗΠΑ, τουλάχιστον, πιθανότατα θα ήθελαν το Ιράν να σταματήσει δραστηριότητες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων (ICBM), οι οποίοι θα μπορούσαν τελικά να πλήξουν τις ηπειρωτικές ΗΠΑ.
Το Ισραήλ θέλει η εμβέλεια των βαλλιστικών πυραύλων να μειωθεί κάτω από τα 1000 χιλιόμετρα, ώστε να μην μπορούν πλέον να φτάσουν στο εβραϊκό κράτος.
Εναλλακτικά, η Ιερουσαλήμ θέλει να διατηρήσει το δικαίωμά της να πλήξει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ακόμη και αν οι ΗΠΑ υποσχεθούν να μην επιτεθούν, σε περίπτωση που το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων δεν περιοριστεί επαρκώς ώστε να αποφευχθεί η απειλή για το Ισραήλ.
Πηγή: skai.gr