Ερατώ Κοζάκου Μαρκουλή – Παύλος Παύλου προειδοποιούν: Το Κυπριακό αντιμετωπίζει υπαρξιακό κίνδυνο

Η πρώην Υπουργός Εξωτερικών Ερατώ Κοζάκου Μαρκουλή και ο ιστορικός, πολιτικός αναλυτής Παύλος Παύλου συγκλίνουν στο ότι αυτό που χαρακτηρίζει σήμερα το Κυπριακό είναι η στασιμότητα.
Και οι δύο συνομιλητές μας συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι, παρά τις συναντήσεις και τις πρωτοβουλίες, ουσιαστική πρόοδος δεν σημειώνεται, ενώ η έλλειψη πολιτικής βούλησης, η καχυποψία και οι τακτικισμοί των ηγεσιών υπονομεύουν την προοπτική επανέναρξης διαπραγματεύσεων.
Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης παραμένουν ανενεργά, κρίσιμα ζητήματα θολώνουν από ασαφείς προτάσεις και ο χρόνος λειτουργεί διαβρωτικά. Τονίζουν επίσης ότι το διακύβευμα δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά υπαρξιακό: Λύση ή διχοτόμηση.
Μετά τη συνάντηση Χριστοδουλίδη, Ερχιουρμάν και Ολγκίν, διαφάνηκαν εκ των πραγμάτων προοπτικές;
Οι προτάσεις που κατέθεσε ο ΠτΔ και οι προϋποθέσεις που θέτει ο κ. Ερχιουρμάν υποβοηθούν την κατάσταση;
Οι δύο πλευρές επιθυμούν πραγματικά λύση ή παίζουν το παιχνίδι ροκανίσματος χρόνου;
Συνεντεύξεις στον Μιχάλη Μιχαήλ
Ερατώ Κ. Μαρκουλλή: Η νέα καταγραφή των συγκλίσεων μπορεί να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας
1
Καμία πρόοδος, και αυτό είναι πολύ απογοητευτικό. Ενάμιση μήνα μετά την προηγούμενη τριμερή συνάντηση και η υλοποίηση των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, περιλαμβανομένου και του ανοίγματος νέων σημείων διέλευσης, παραμένει σε εκκρεμότητα. Τα πλείστα από τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να υλοποιηθούν άμεσα, φτάνει να υπήρχε η απαραίτητη πολιτική βούληση. Οι καθυστερήσεις οφείλονται κυρίως σε πολιτικές σκοπιμότητες και αυτό φαίνεται να έχει εκνευρίσει τα Ηνωμένα Έθνη. Εάν για θέματα χαμηλότερης πολιτικής δεν μπορούν να συμφωνήσουν οι δύο ηγέτες, τι μήνυμα στέλνουν όσον αφορά την επιδιωκόμενη διαπραγμάτευση σοβαρότερων και δυσκολότερων θεμάτων, που αφορούν την ουσία του Κυπριακού;
2
Οι τέσσερις προϋποθέσεις του κ. Ερχιουρμάν είχαν προβληθεί πολύ πριν την εκλογή του στην ηγεσία της τ/κ κοινότητας. Κατά την άποψή μου, σε τρία από τα σημεία, δηλαδή στο θέμα της πολιτικής ισότητας, των συγκλίσεων και χρονοδιαγραμμάτων, θα μπορούσε, μέσα από ένα ειλικρινή διάλογο και αμοιβαία κατανόηση, να εξευρεθεί κοινή προσέγγιση. Όμως το τέταρτο, ότι δηλαδή θα πρέπει να υπάρξουν συνέπειες σε περίπτωση που, όχι από υπαιτιότητα της τ/κ πλευράς, αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις, έτσι ώστε να μην επανέλθουν οι Τουρκοκύπριοι στο σημερινό τους στάτους, δεν γίνεται ευρύτερα αποδεκτό.
Με τα πέντε σημεία που κατέθεσε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχουμε συνολικά εννέα προτάσεις, η συζήτηση των οποίων μπορεί να καθυστερήσει ή και να παρεμποδίσει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Ήδη πέρασαν τρεις μήνες αφότου ανέλαβε ο κ. Ερχιουρμάν και δεν προχωρήσαμε ούτε ένα βήμα. Διερωτώμαι πραγματικά τι προέχει: η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ή το να κερδίσει πόντους ο ένας ή ο άλλος ηγέτης;
Θα ήθελα όμως να επισημάνω κάποια πράγματα σχετικά με τις προτάσεις του Προέδρου Χριστοδουλίδη. Ενώ μέχρι σήμερα επαναλάμβανε στερεότυπα ότι θα πρέπει οι διαπραγματεύσεις να επαναρχίσουν από εκεί που τερματίστηκαν στο Κραν Μοντανά, με τις προτάσεις που υπέβαλε φαίνεται να εξαφανίζει από το προσκήνιο το Πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα, εφόσον προτείνει όπως η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων έχει ως βάση το έγγραφο συγκλίσεων που θα συμφωνηθεί. Αυτό είναι πολύ επικίνδυνο, γιατί το πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα, το οποίο αποδέχτηκε η πλευρά μας στο Κραν Μοντανά και υποβλήθηκαν μάλιστα και σχετικές προτάσεις, περιλάμβανε σημαντικές πτυχές που αφορούν στην κατάργηση των εγγυήσεων και στην αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, καθώς και στο εδαφικό.
Από την άλλη, ο τρόπος με τον οποίο διατυπώνεται η πρόταση για τις συγκλίσεις είναι πολύ προβληματικός, γιατί αφήνει περιθώριο αποδοχής ή μη εκ μέρους των μερών, περιλαμβανομένων και των εγγυητριών δυνάμεων, συγκλίσεων που είναι ήδη συμφωνημένες και καταγεγραμμένες. Αυτή η διατύπωση μπορεί να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας και να επιτρέψει αμφισβήτηση σημαντικών συγκλίσεων, με πολύ αρνητικές συνέπειες. Η δημοσιοποίηση, όμως, εκ μέρους των ΗΕ των συγκλίσεων, όπως είναι καταγεγραμμένες σε κοινό έγγραφο, θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη για σκοπούς διαφάνειας και για να γνωρίζουν οι πολίτες πόσο κοντά βρισκόμαστε στη λύση.
3
Το ότι υπάρχει ροκάνισμα χρόνου και στασιμότητα είναι πασιφανές, γιατί τίποτα δεν κινείται. Μετά την εκλογή του κ. Ερχιουρμάν, πολλοί πίστεψαν σε ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας. Φαίνεται όμως ότι το παράθυρο παραμένει κλειστό και διάφορα εμπόδια βραχυκυκλώνουν τη διαδικασία. Ο Τ/κ ηγέτης θα πρέπει να αντιληφθεί ότι η τέταρτη προϋπόθεση που έθεσε δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή, διαφορετικά θα περάσουν άλλα πέντε χρόνια και η στασιμότητα θα μετατραπεί σε οριστικό σφράγισμα της διχοτόμησης.
Το ίδιο και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα πρέπει να θέσει το Κυπριακό ως ύψιστη του προτεραιότητα, να βάλει κατά μέρος τους τακτικισμούς και να εργαστεί με αποφασιστικότητα και όχι με βλέμμα στις Προεδρικές του 2028 για την επίλυση του Κυπριακού. Θα ήθελα να πιστώσω τους δύο ηγέτες με βούληση για λύση, όμως αυτό θα πρέπει να το αποδείξουν με τις πράξεις τους και με ένα όραμα για την επανένωση της κοινής τους πατρίδας, που να το μεταδώσουν πειστικά στους πολίτες.
Παύλος Παύλου: Ευθύνη των δύο ηγετών η απουσία προόδου
1
Είναι προφανές ότι, πριν ακόμη την τριμερή συνάντηση, τα όσα μεσολάβησαν δεν άφηναν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Η κυρία Ολγκίν φαίνεται να προσπάθησε να πείσει τους δύο ηγέτες πως η απουσία προόδου δεν οδηγεί πουθενά, αλλά χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία.
Αυτή την αποτυχία δεν μπορούμε να την αποδώσουμε στην ίδια. Προφανώς πέφτει στους ώμους των δύο ηγετών. Αν θα καλούμασταν να εντοπίσουμε το βασικό εμπόδιο, αυτό νομίζω είναι η έντονη καχυποψία για τις εκατέρωθεν προθέσεις.
Η αποτυχία της ελληνοκυπριακής πλευράς να πείσει ότι εγκαταλείπει την πολιτική προσχημάτων των δέκα τελευταίων χρόνων διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Την ίδια στιγμή, η επιφυλακτικότητα του κ. Ερχιουρμάν έναντι της ηγεσίας μας, αλλά και η προσπάθειά του να μη δημιουργήσει ρήγμα χειρισμών μεταξύ του και της Άγκυρας, ερμηνεύεται από την πλευρά μας ως σκληρή τακτική.
Το Κυπριακό δεν είναι στατικό πρόβλημα. Εξελίσσεται, μεταλλάσσεται. Κάθε αποτυχία μας ως ελληνοκυπριακή πλευρά να πείσουμε -έστω με μικρές κινήσεις καλής θέλησης, όπως το άνοιγμα ενός οδοφράγματος– μας κοστίζει. Ακόμη και το μπλοκάρισμα της πρότασης της Ε.Ε. για δικοινοτικό φωτοβολταϊκό πάρκο (με προσχήματα τουλάχιστον «ακατανόητα») καταγράφονται από την άλλη πλευρά και τη διεθνή κοινότητα.
2
Η απαίτηση του κ. Ερχιουρμάν για εκ των προτέρων προσδιορισμό του καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.
Από την άλλη, η απαίτησή του να διασαφηνίσουμε αν με τον όρο «πολιτική ισότητα» αποδεχόμαστε την εκ περιτροπής προεδρία και τη μία τουρκοκυπριακή ψήφο στο Υπουργικό Συμβούλιο, δεν είναι παράλογη. Προφανώς, χωρίς αυτά η εκ μέρους μας φραστική αποδοχή του όρου «πολιτική ισότητα» είναι γράμμα κενό.
Μια εκ μέρους μας ρητή αποδοχή του περιεχομένου της πολιτικής ισότητας, με την προϋπόθεση της συμφωνίας στα θέματα ασφάλειας, θα ήταν μια λύση.
Αναφορικά με την πρόταση του Ν. Χριστοδουλίδη για καταγραφή των συγκλίσεων, προκύπτουν θεμελιώδη ερωτήματα:
(α) Αποδεχόμαστε εξ ορισμού όλα όσα θα καταγράψει ο ΟΗΕ ως συγκλίσεις (μια μορφή επιδιαιτησίας);
(β) Αν όχι, για πόσο χρόνο επιπλέον θα συζητάμε τι συμφωνήθηκε και τι όχι; Αυτή η συζήτηση μπορεί να κρατήσει χρόνια.
(γ) Θεωρούμε ως σημείο σύγκλισης το Πλαίσιο Γκουτέρες των έξι σημείων, ή είναι υπό διαπραγμάτευση για την πλευρά μας;
(δ) Θεωρούμε σύγκλιση την πρότασή μας για εκ περιτροπής προεδρία με διασταυρούμενη ψήφο; Τη μία τουρκοκυπριακή ψήφο στο Υπουργικό, που την είχαμε δεχτεί το 2016;
Αν όλα αυτά δεν διευκρινιστούν άμεσα εκ μέρους μας, η πρόταση Ν. Χριστοδουλίδη για καταγραφή των συγκλίσεων είναι στα όρια της άνευ αντικειμένου εισήγησης.
3
Θεωρώ ότι ο κ. Ερχιουρμάν έχει ένα μεγάλο βαρίδι: Επιθυμεί τη λύση, αλλά δυσκολεύεται να πείσει τόσο την τουρκοκυπριακή κοινότητα όσο και την Άγκυρα ότι είναι ώριμες οι συνθήκες και ότι η ελληνοκυπριακή ηγεσία έχει εγκαταλείψει την πολιτική «άλλα λέω και άλλα κάνω». Η προϊστορία της τελευταίας δεκαετίας δεν τον διευκολύνει.
Ο κ. Χριστοδουλίδης θεωρώ ότι έχει ως βασική του προτεραιότητα το Κυπριακό να παραμένει «ζωντανό», να συντηρούνται συνθήκες διαβούλευσης, αλλά δεν θα επιθυμούσε κάτι παραπάνω, μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Για την ακρίβεια, τόσο οι προσωπικές του στοχεύσεις όσο και οι εσωτερικοί πολιτικοί συσχετισμοί, με ορίζοντα την επανεκλογή, συνηγορούν στο να αποφύγει ακόμη και την εφαρμογή ΜΟΕ (γι’ αυτό και τα τοποθετεί μετά την καταγραφή των συγκλίσεων κ.λπ.).
Εν ολίγοις, το δόγμα διαχείρισης του Κυπριακού προτάσσει τη μη κατάρρευση της διαβούλευσης, αλλά και τη μη πραγματοποίηση σοβαρών βημάτων προς την κατεύθυνση της λύσης.