Επιστήμονες ανέκτησαν το γονιδίωμα ζώου της Εποχής των Παγετώνων από το στομάχι λυκόπουλου

Πριν από περίπου 14.400 χρόνια, ένα λυκόπουλο, ηλικίας μόλις μερικών εβδομάδων, έφαγε το τελευταίο του γεύμα – κρέας μαλλιαρού ρινόκερου- και λίγο αργότερα άφησε την τελευταία του πνοή, στο σκληρό τοπίο της Εποχής των Παγετώνων στη βορειοανατολική Σιβηρία.
Για πρώτη φορά, επιστήμονες εντόπισαν και ανέκτησαν το γονιδίωμα του εξαφανισμένου ρινόκερου, από το αχώνευτο ακόμη γεύμα στο στομάχι του νεαρού ζώου. Τα λείψανα του λυκόπουλου είχαν βρεθεί στο μόνιμα παγωμένο υπέδαφος, κοντά στο χωριό Τουμάτ. Το γονιδίωμα του μαλλιαρού ρινόκερου δίνει μια σαφέστερη ιδέα για τη μοίρα αυτού του εντυπωσιακού, κερασφόρου φυτοφάγου ζώου, που είχε προσαρμοστεί στις αρκτικές συνθήκες και ζούσε στη βόρεια Ευρώπη και την Ασία.
Οι ερευνητές συνέκριναν το γονιδίωμα του ρινόκερου με εκείνο δύο άλλων ζώων του ίδιου είδους που έζησαν χιλιάδες χρόνια παλαιότερα -περί τα 18.000-49.000- για να εντοπίσουν τις γενετικές αλλαγές που είχαν συμβεί με τον καιρό. Έμαθαν έτσι ότι ο μαλλιαρός ρινόκερος, ως είδος, παρέμεινε γενετικά υγιής μέχρι και το τέλος της Εποχής των Παγετώνων, οπότε ο πληθυσμός του μειώθηκε ραγδαία, πιθανότατα επειδή η αύξηση της θερμοκρασίας έσβησε από τον χάρτη το ενδιαίτημά τους, ένα περιβάλλον στέπας-τούνδρας όπου άκμαζε. Για παράδειγμα, το νεοανακαλυφθέν γονιδίωμα δεν περιέχει κάποια ένδειξη ενδογαμίας που να υποδηλώνει ότι ο πληθυσμός είχε αρχίσει να μειώνεται. Άλλοι ερευνητές εκτιμούσαν ότι οι μαλλιαροί ρινόκεροι εξαφανίστηκαν πριν από 14.000 χρόνια, δηλαδή μερικές εκατοντάδες χρόνια από την περίοδο που έζησε το γεύμα του λυκόπουλου.
«Με αυτήν την έρευνα αποδείξαμε ότι είναι εφικτό να ανακτήσουμε ένα γονιδίωμα καλής ποιότητας από κακοδιατηρημένο υλικό που ανάγεται σε μια εποχή κρίσιμη για την ιστορία της εξέλιξης των ειδών», είπε η εξελικτική γενετίστρια Σόλβεϊγκ Γκουντιονσντότιρ, η βασική συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε σήμερα στην επιστημονική επιθεώρηση Genome Biology and Evolution.
«Είναι ένα πολύ ωραίο επίτευγμα» σχολίασε ο Λοβ Νταλέν, εξελικτικός γενετιστής στο Κέντρο Παλαιογενετικής, μια συνεργασία μεταξύ του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης και του Σουηδικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Το παλαιότερο απολίθωμα μαλλιαρού ρινόκερου -επιστημονική ονομασία Coelodonta antiquitatis- έχει ηλικία 600.000 ετών. Ήταν ένα από τα πολλά μεγαλόσωμα θηλαστικά που εξαφανίστηκαν γύρω στο τέλος της Εποχής των Παγετώνων, μαζί με είδη όπως τα μαλλιαρά μαμούθ, τα μαχαιρόδοντα αιλουροειδή, τα μαστόδοντα και τα μεγαθήρια. Όλα τους αντιμετώπισαν αντίξοες καιρικές συνθήκες όσο το κλίμα θερμαινόταν και ταυτόχρονα κυνηγιούνταν από τον άνθρωπο.
«Ο μαλλιαρός ρινόκερος ήταν μεγάλο ζώο, έφτανε σε ύψος τα 2 μέτρα και ήταν καλυμμένος με πυκνό, μακρύ τρίχωμα», εξήγησε η Γκουντγιονσντότιρ η οποία συμμετείχε στη μελέτη ενώ έκανε το μάστερ της στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. «Είχε δύο κέρατα, μια μεγάλη καμπούρα στη ράχη, γεροφτιαγμένα και σχετικά κοντά πόδια. Τρεφόταν κυρίως με χορτάρι και χαμηλή βλάστηση, προσαρμοσμένη στις ψυχρές, ξηρές συνθήκες», πρόσθεσε. Ήταν πολύ μεγαλύτερο από τον κοντινότερο εν ζωή συγγενή του, τον ρινόκερο της Σουμάτρας.
Στο γονιδίωμά του δεν βρέθηκαν ίχνη ενδογαμίας, όπως είναι πιθανόν να συμβεί όταν ο πληθυσμός κάποιου είδους φθίνει και όπως παρατηρήθηκε στα τελευταία μαμούθ, που έζησαν χιλιάδες χρόνια αργότερα. Αυτό σημαίνει πως «ό,τι και αν ήταν αυτό που προκάλεσε την εξαφάνισή τους, συνέβη πολύ γρήγορα», είπε ο Νταλέν. «Δεδομένου ότι οι άνθρωποι βρίσκονταν ήδη στην περιοχή επί 15.000 χρόνια πριν από την εξαφάνισή τους, χωρίς να προκαλέσουν μείωση του πληθυσμού τους, πιστεύουμε ότι η γνωστή αύξηση της θερμοκρασίας, πριν από περίπου 14.000 χρόνια, είναι η πιθανότερη εξήγηση για την εξαφάνιση» των μαλλιαρών ρινόκερων, πρόσθεσε.
«Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι οι άνθρωποι συνέβαλαν στην οριστική εξαφάνιση του μαλλιαρού ρινόκερου, ιδίως προς το τέλος. Ωστόσο, υπάρχουν περιορισμένες αρχαιολογικές αποδείξεις που να υποδηλώνουν ότι γινόταν εκτεταμένο ή εντατικό κυνήγι τους», είπε η Γκουντγιονσντότιρ.
Τα μουμιοποιημένα λείψανα δύο νεαρών, θηλυκών γκρίζων λύκων, ηλικίας επτά έως εννέα εβδομάδων, είχαν βρεθεί τη δεκαετία του 2010 σε εξαιρετική κατάσταση. Το ένα λυκόπουλο μάλλον πέθανε πολύ γρήγορα αφού έφαγε τον ρινόκερο, αφού δεν είχε χωνέψει ακόμη το γεύμα του. «Οι αναλύσεις του περιεχομένου του στομάχου δείχνουν ότι τα κουτάβια έπιναν ακόμη γάλα, κάτι που υποδηλώνει ότι το κρέας το έφερε η μητέρα τους ή άλλα μέλη της αγέλης. Ο ενήλικος λύκος μπορεί να βρήκε το κρέας από κάποιο ήδη νεκρό ζώο ή να το κυνήγησε», είπε η ερευνήτρια.