Επανδρωμένη πτήση γύρω από τη σελήνη, ΑΙ και γονιδιακές θεραπείες: Τα επιστημονικά ορόσημα του 2026

Η καταγραφή του σύμπαντος με πρωτοφανή λεπτομέρεια, η έρευνα που υποστηρίζεται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, γονιδιακές θεραπείες, η πρώτη επανδρωμένη πτήση γύρω από το φεγγάρι μετά από δεκαετίες, αποστολές για την εξερεύνηση της Σελήνης και των δορυφόρων του πλανήτη Αρη, αποτελέσματα εξέτασης αίματος ανίχνευσης πενήντα τύπων καρκίνου, αλλά και πολύ βαθιές γεωτρήσεις στον πυθμένα του ωκεανού, είναι μεταξύ των εξελίξεων που αναμένεται να διαμορφώσουν τον τομέα της επιστήμης και της έρευνας το 2026.
Καταγραφή του σύμπαντος με πρωτοφανή λεπτομέρεια
Ενας νέος τύπος τηλεσκοπίου που σχεδιάστηκε για να επιταχύνει ένα νέο είδος αστρονομίας ολοκληρώθηκε το 2025 στη Χιλή. Αντί να εστιάζει σε αντικείμενα ενδιαφέροντος, όπως κάνουν τα περισσότερα άλλα τηλεσκόπια, το αστεροσκοπείο Vera C. Rubin θα σαρώνει αδιάκοπα τον ουρανό.
Ξεκινώντας από τις αρχές του 2026, θα καταγράφει ολόκληρο τον ουρανό με πρωτοφανή λεπτομέρεια κάθε 3 ημέρες, για 10 χρόνια. Αυτό θα επιτρέψει εκατομμύρια ειδοποιήσεις κάθε βράδυ, όπως ενδείξεις ότι ένα αντικείμενο έχει μετακινηθεί, έχει αλλάξει ή εμφανιστεί ξαφνικά. Σε ένα χρόνο, το Rubin θα συλλέξει περισσότερα οπτικά δεδομένα από όλα τα άλλα τηλεσκόπια στην ιστορία και θα δημιουργήσει τον πιο λεπτομερή τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος που έχει δημιουργηθεί ποτέ, ανοιχτό σε όλους μέσω μιας διαδικτυακής πύλης.
Αναμένεται να καταγράψει περισσότερους από πέντε εκατομμύρια αστεροειδείς (συμπεριλαμβανομένων περίπου 100.000 αντικειμένων κοντά στη Γη) και να απεικονίσει περίπου 20 δισεκατομμύρια γαλαξίες, 17 δισεκατομμύρια αστέρια και έξι εκατομμύρια μικρά σώματα του Ηλιακού Συστήματος.
Μεγάλη κινητικότητα στην Σελήνη
Η επόμενη χρονιά αναμένεται να είναι μια ακόμη εντατική χρονιά για τις αποστολές στη Σελήνη. Η αποστολή Artemis II της NASA θα στείλει τέσσερις αστροναύτες σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη με το διαστημόπλοιο Orion. Η δεκαήμερη πτήση είναι η πρώτη επανδρωμένη σεληνιακή αποστολή από τη δεκαετία του 1970 και θα βοηθήσει στην προετοιμασία για επόμενες αποστολές προσεδάφισης στη Σελήνη με στόχο την εγκαθίδρυση μιας μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας στο φεγγάρι μας προτού γίνει το πρώτο ιστορικό άλμα με τα πρώτα ταξίδια στον Αρη.
Επίσης, η Κίνα προετοιμάζεται να εκτοξεύσει την επόμενη σειρά σεληνιακών ανιχνευτών της, το Chang’e-7, τον Αύγουστο. Η αποστολή θα χρησιμοποιήσει ένα διαστημόπλοιο hopper με δυνατότητες απορρόφησης κραδασμών. Στόχος της είναι να φτάσει κοντά στον νότιο πόλο – μια περιοχή γεμάτη βράχους και κρατήρες, γνωστή για τις δύσκολες συνθήκες προσελήνωσης. Το Chandrayaan-3 της Ινδίας το 2023 ήταν το πρώτο διαστημόπλοιο που προσεδαφίστηκε με επιτυχία κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Εάν πετύχει η προσελήνωση, τότε το Chang’e-7 θα αναζητήσει πάγο νερού και θα μελετήσει σεισμούς.
Φεγγάρια του Άρη και πέρα από αυτά
Οι ερευνητές στρέφουν επίσης το βλέμμα τους στον Άρη, με την Ιαπωνία να σχεδιάζει να εκτοξεύσει την αποστολή Martian Moons eXploration (MMX) για να επισκεφτεί τα δύο φεγγάρια του κόκκινου πλανήτη, τον Φόβο και τον Δείμο.
Το διαστημόπλοιο θα συλλέξει δείγματα της επιφάνειας του Φόβου και θα τα επιστρέψει στη Γη το 2031, κάτι που δεν έχει ξαναγίνει.
Την ίδια ώρα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος σχεδιάζει να εκτοξεύσει τον δορυφόρο PLATO, που θα εντοπίζει εξωπλανήτες. Εξοπλισμένος με 26 κάμερες, ο PLATO θα παρακολουθεί περισσότερα από 200.000 φωτεινά αστέρια και θα εντοπίζει πλανήτες «δίδυμους με την Γη» με θερμοκρασίες που επιτρέπουν τον σχηματισμό υγρού νερού.
Η πρώτη αποστολή της Ινδίας στον Ηλιο, η Aditya-L1, θα παρατηρήσει τον αστέρα μας κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου, την κορύφωση ενός κύκλου δραστηριότητας περίπου 11 ετών, που χαρακτηρίζεται από τα υψηλότερα ποσοστά ηλιακών κηλίδων, εκλάμψεων και ηλιακών καταιγίδων. Τα δεδομένα του θα βοηθήσουν τους ερευνητές να σχηματίσουν μια καλύτερη εικόνα της επιφάνειας του Ήλιου κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου.
Βαθιές γεωτρήσεις από την Κίνα
Το κινεζικό πλοίο ωκεάνιων γεωτρήσεων Meng Xiang αναμένεται να ξεκινήσει το 2026 την πρώτη του επιστημονική αποστολή.
Το σκάφος έχει σχεδιαστεί για να τρυπάει έως και 11 χιλιόμετρα μέσα από τον ωκεάνιο φλοιό μέχρι τον μανδύα της Γης και να συλλέγει δείγματα.
Το έργο θα βοηθήσει τους ερευνητές να μάθουν για το πώς σχηματίζεται ο ωκεάνιος πυθμένας και τι προκαλεί την τεκτονική του δραστηριότητα.
ΤΝ για την επιστήμη
Σύμφωνα με το περιοδικό Nature, η έρευνα που υποστηρίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη έκανε άλματα το 2025 και ήρθε για να μείνει. Οι «πράκτορες» της Τεχνητής Νοημοσύνης (έξυπνα λογισμικά που μπορούν να εκτελούν εργασίες αυτόνομα, να λαμβάνουν αποφάσεις, να αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον) που ενσωματώνουν πολλά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM) για την εκτέλεση πολύπλοκων, πολλαπλών βημάτων διαδικασιών είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν ευρύτερα, ορισμένα με μικρή ανθρώπινη εποπτεία.
Το 2026, γράφει, μπορεί ακόμη και να φέρει τις πρώτες επακόλουθες επιστημονικές εξελίξεις που θα κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Αλλά η εντατικότερη χρήση θα μπορούσε επίσης να αποκαλύψει σοβαρές αποτυχίες σε ορισμένα συστήματα.
Οι ερευνητές έχουν ήδη αναφέρει σφάλματα στα οποία είναι επιρρεπείς οι ‘πράκτορες’ της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως η διαγραφή δεδομένων. Το επόμενο έτος θα φέρει επίσης τεχνικές που ξεπερνούν τα LLM, τα οποία είναι δαπανηρά στην εκπαίδευση. Οι νεότερες προσεγγίσεις επικεντρώνονται στο σχεδιασμό μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης μικρής κλίμακας που μαθαίνουν από μια περιορισμένη ομάδα δεδομένων και μπορούν να ειδικευτούν στην επίλυση συγκεκριμένων παζλ συλλογισμού. Αυτά τα συστήματα δεν δημιουργούν κείμενο, αλλά επεξεργάζονται μαθηματικές αναπαραστάσεις πληροφοριών.
Πέρσι, ένα τέτοιο μικροσκοπικό μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης ξεπέρασε τα τεράστια LLM σε μια λογική δοκιμασία.
Δυναμική στην επεξεργασία γονιδίων
Τον επόμενο χρόνο θα μπορούσαν να ξεκινήσουν δύο κλινικές δοκιμές για την ανάπτυξη εξατομικευμένων γονιδιακών θεραπειών για παιδιά με σπάνιες γενετικές διαταραχές.
Οι προσπάθειες επεκτείνουν ττη θεραπεία του KJ Muldoon, ενός μωρού με μια σπάνια μεταβολική διαταραχή που έλαβε θεραπεία CRIPSR προσαρμοσμένη για να διορθώσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη που προκαλεί την ασθένεια.
Η ομάδα που αντιμετώπισε το μωρό σχεδιάζει να ζητήσει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) για να διεξάγει μια κλινική δοκιμή στη Φιλαδέλφεια που θα δοκιμάσει θεραπείες επεξεργασίας γονιδίων σε περισσότερα παιδιά με σπάνιες μεταβολικές διαταραχές.
Αυτές οι παθήσεις προκαλούνται από παραλλαγές σε επτά γονίδια που μπορούν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τύπο επεξεργασίας γονιδίων που χρησιμοποιήθηκε στη θεραπεία του Muldoon.
Μια άλλη ομάδα ελπίζει να ξεκινήσει μια παρόμοια δοκιμή για γενετικές διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος τον επόμενο χρόνο.
Αποτελέσματα εξέτασης αίματος ανίχνευσης καρκίνων
Μια κλινική δοκιμή στο Ηνωμένο Βασίλειο για μια μόνο εξέταση αίματος που ανιχνεύει περίπου 50 τύπους καρκίνου πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων αναμένεται να ανακοινώσει αποτελέσματα το 2026.
Η δοκιμή ελέγχει για κομμάτια DNA που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο αίμα και μπορεί να εστιάσει στον τύπο ιστού ή οργάνου από το οποίο προέρχεται το σήμα. Στη δοκιμή συμμετείχαν περισσότεροι από 140.000 συμμετέχοντες και, εάν τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, οι υγειονομικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου σχεδιάζουν να εφαρμόσουν το εργαλείο σε όλα τα νοσοκομεία.
Οι σημαντικότερες εξελίξεις το 2025
Σύμφωνα με το περιοδικό Science, το 2025, ένα αγοράκι με μια απειλητική για τη ζωή μεταβολική πάθηση έγινε ο πρώτος ασθενής στον κόσμο που έλαβε μια εξατομικευμένη θεραπεία επεξεργασίας γονιδίων. Το κατόρθωμα αυτό θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για επεξεργαστές γονιδίων προσαρμοσμένους σε άτομα με μοναδικές ή εξαιρετικά σπάνιες μεταλλάξεις.
Εξάλλου, δύο νέα φάρμακα για τη γονόρροια έδειξαν την αποτελεσματικότητά τους σε μεγάλες κλινικές δοκιμές πέρσι και τα δύο εγκρίθηκαν από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ. Τα πρώτα νέα όπλα κατά των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων ασθενειών εδώ και δεκαετίες, έρχονται σε μια εποχή που οι υπάρχουσες θεραπείες αποτυγχάνουν.
Το 2025, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν με στοιχεία DNA ότι ένα κρανίο 146.000 ετών, γνωστό ως “Άνθρωπος – Δράκος”, ανήκε σε έναν Ντενίσοβαν, μια εξαφανισμένη γενεαλογία ανθρώπων που, όπως και οι Νεάντερταλ, κάποτε μοιραζόταν τον πλανήτη με τους σύγχρονους ανθρώπους.
Ο “Άνθρωπος-Δράκος” ήταν ένας πολύ ψηλός άνδρας με επίπεδα μάγουλα και έντονα χαρακτηριστικά προσώπου: μεγάλο στόμα, έντονες ραβδώσεις φρυδιών, στρογγυλή μύτη και μεγάλο εγκέφαλο. Σύμφωνα με δύο έρευνες, τα γενετικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι το κρανίο πράγματι ανήκε σε έναν Ντενίσοβαν, δίνοντας στους ερευνητές μια άνευ προηγουμένου ματιά στο πώς έμοιαζαν αυτοί οι πρώτοι άνθρωποι.
Η “ξενομεταμόσχευση”, δηλαδή η μεταμόσχευση ζωντανών κυττάρων, ιστών ή οργάνων από ένα είδος σε άλλο, αποτελεί μια πιθανή λύση για την τεράστια έλλειψη δωρεών ανθρώπινων οργάνων. Το 2025, έκανε εντυπωσιακά βήματα προόδου χάρη στους χοίρους που έχουν τροποποιηθεί γενετικά ώστε να καθιστούν τους ιστούς τους ασφαλέστερους για μεταμοσχεύσεις και λιγότερο πιθανό να υποστούν απόρριψη από το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα.
Στον τομέα του διαστήματος, οι πρώτες δοκιμαστικές εικόνες από το πρωτοποριακό τηλεσκόπιο Vera C. Rubin στην Χιλή κατέγραψαν το φως από εκατομμύρια μακρινά αστέρια και γαλαξίες σε μια πρωτοφανή κλίμακα και αποκάλυψαν χιλιάδες προηγουμένως αόρατους αστεροειδείς.
Το 2025 ήταν μια χρονιά- ορόσημο για τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς ξεπέρασαν τον άνθρακα ως πηγή ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως. Η συνεχής ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας οδήγησε το περιοδικό Science να χαρακτηρίσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας «Ανακάλυψη της χρονιάς» για το 2025.
Πέρσι, η παγκόσμια ανανεώσιμη ενέργεια, με προεξάρχουσες την ηλιακή και την αιολική, αναπτύχθηκε αρκετά γρήγορα ώστε να καλύψει όλη τη νέα ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους.
Πρωτοπόρος σε αυτή τη μετάβαση είναι η Κίνα, οι προσπάθειες της οποίας για την κλιμάκωση των ηλιακών συλλεκτών, των ανεμογεννητριών και της αποθήκευσης μπαταριών λιθίου έχουν εδραιώσει τη χώρα ως παγκόσμιο ηγέτη στην παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και σχετικής τεχνολογίας. Μάλιστα, τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Κινέζος πρόεδρος δήλωσε στα Ηνωμένα Έθνη ότι η χώρα του θα μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 10% σε μια δεκαετία, όχι χρησιμοποιώντας λιγότερη ενέργεια, αλλά διπλασιάζοντας την αιολική και την ηλιακή ενέργεια.
Ωστόσο, πολλά εμπόδια παραμένουν, όπως η συνεχιζόμενη εκτεταμένη χρήση άνθρακα και η αντίθεση της κυβέρνησης των ΗΠΑ στην ανάπτυξη της αιολικής και ηλιακής ενέργειας.
Παρά τις προκλήσεις, καταλήγει το σχετικό άρθρο του Science, η ανάδειξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως ανακάλυψης της χρονιάς υποδηλώνει ότι η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε καθαρές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι απλώς εφικτή, επιταχύνεται και γίνεται η πιο πρακτική και οικονομικά αποδοτική επιλογή.
Τέλος να σημειώσουμε ότι Βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής 2025 απονεμήθηκε στους Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell και Shimon Sakaguchi για τις «πρωτοποριακές ανακαλύψεις τους σχετικά με την περιφερειακή ανοσολογική ανοχή» (peripheral immune tolerance), δηλαδή για τον εντοπισμό των μηχανισμών που εμποδίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα να επιτίθεται στο ίδιο το σώμα, θέτοντας τα θεμέλια για νέες θεραπείες για τον καρκίνο και τα αυτοάνοσα νοσήματα.
Πηγή: ΚΥΠΕ