Επίτροπος Περιβάλλοντος: Η γη της Κύπρου υπό απειλή – «Τα περιβαλλοντικά προβλήματα της Κύπρου είναι ζητήματα βαθιά πολιτισμικά»

Συνέντευξη στον Κυριάκο Λοΐζου
Από τα διαχρονικά προβλήματα στο περιβάλλον μέχρι την προστασία των ζώων, η Κύπρος έχει μπροστά της έναν γολγοθά να ανέβει μέχρι να ανταποκριθεί στις ανάγκες του φυσικού τοπίου του νησιού, αλλά και στις ευρωπαϊκές οδηγίες που αφορούν το περιβάλλον. Σε μία εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη, η Επίτροπος Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, Αντωνία Θεοδοσίου, σκιαγραφεί την πραγματικότητα, ενώ περιγράφει τα επόμενα βήματα.
Η χρονιά έκλεισε με διάφορα προβλήματα και ζητήματα να παραμένουν ανοιχτά, όπως η κατάσταση στο περιβάλλον στον τόπο. Ποια είναι τα κυριότερα ζητήματα -βάσει δικής σας ιεράρχησης- που πρέπει να λυθούν;
Τα περιβαλλοντικά ζητήματα της Κύπρου είναι οικολογικά, αλλά και αναπτυξιακά, διοικητικά και πολιτισμικά. Αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε το τοπίο, τη φύση, τους φυσικούς πόρους και την ίδια μας την κληρονομιά -από το νερό και τα δάση, μέχρι τις παραδοσιακές αναβαθμίδες και τις ξερολιθιές που συγκρατούν το έδαφος και το νερό.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα προβλήματα είναι γνωστά. Είναι αν υπάρχει η βούληση να αντιμετωπιστούν ολιστικά, ως ένα ενιαίο σύστημα. Γιατί χωρίς συνολική προσέγγιση, τα περιβαλλοντικά ζητήματα θα συνεχίσουν να μένουν διαχρονικά ανοικτά -και ολοένα πιο δύσκολα αναστρέψιμα.
Τα κυριότερα περιβαλλοντικά ζητήματα στην Κύπρο της χρονιάς που απασχόλησαν το 2025 και είναι ταυτόχρονα διαχρονικά:
nΠαραβάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Βάσει της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και σχετικών ελεγκτικών εκθέσεων, η Κυπριακή Δημοκρατία αντιμετωπίζει αυτήν τη στιγμή 16 ενεργές διαδικασίες παραβάσεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ. Αυτές οι διαδικασίες είναι επί του παρόντος ανοιχτές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω μη συμμόρφωσης με υποχρεώσεις που υπάγονται στο περιβαλλοντικό κεκτημένο (όπως για τη διαχείριση αποβλήτων, την προστασία των υδάτων, τη φύση / Natura 2000 και την πολιτική για το κλίμα και την ενέργεια). Για δυο τουλάχιστον περιπτώσεις, η Κύπρος έχει παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για χρόνια μη συμμόρφωση (π.χ. για τις χωματερές Βατί & Κοτσιάτης και για τη μη εφαρμογή της Οδηγίας Οικοτόπων).
nΛειψυδρία: από τη διαχείριση κρίσεων στη διαχείριση ορίων – κρίσιμα ζητήματα επιβίωσης.
Η αυξανόμενη ολιγομβρία και λειψυδρία στην Κύπρο δεν αποτελούν πλέον μια παροδική περιβαλλοντική κρίση, αλλά μια μόνιμη συνθήκη που αποκαλύπτει τα όρια του αναπτυξιακού μας μοντέλου. Παρότι το κράτος διαθέτει Σχέδιο Διαχείρισης Ξηρασίας και μηχανισμούς έκτακτης ανάγκης, η κυρίαρχη προσέγγιση εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε τεχνολογικές λύσεις, με αιχμή την αφαλάτωση.
Η επιλογή αυτή, αν και ενισχύει βραχυπρόθεσμα την ασφάλεια υδροδότησης, μεταφέρει το πρόβλημα σε άλλο επίπεδο: αυξημένη ενεργειακή εξάρτηση, ανθρακικό αποτύπωμα και ψηλό οικονομικό κόστος. Παράλληλα, η πολιτική διαχείρισης αποφεύγει να απαντήσει ξεκάθαρα στο κρίσιμο ερώτημα της δίκαιης κατανομής του νερού, αφήνοντας τη γεωργία να επωμίζεται δυσανάλογα τις επιπτώσεις, ενώ υδατικά εντατικές μορφές τουριστικής και αστικής ανάπτυξης προστατεύονται. Η κλιματική ανθεκτικότητα, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με περισσότερες υποδομές. Προϋποθέτει τη θεσμική αναγνώριση του νερού ως οικολογικού ορίου και τη σύνδεση της υδατικής πολιτικής με τον χωροταξικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό. Η μετάβαση από τη διαχείριση της λειψυδρίας στη διαχείριση των ορίων της ανάπτυξης αποτελεί πλέον αναγκαιότητα και όχι επιλογή.
nΕπαναλαμβανόμενο πρόβλημα με αυξανόμενη ένταση.
Οι πυρκαγιές που σημειώνονται στην ύπαιθρο και σε δασικές περιοχές, εντείνονται με την εγκατάλειψη των παραδοσιακών καλλιεργειών και των αναβαθμίδων, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση καύσιμης ύλης, δεδομένα που συνδέονται άμεσα με την απώλεια παραδοσιακών πρακτικών, καθώς και την ανεπαρκή πρόληψη και καταστολή, υποβαθμίζουν τα οικοσυστήματα και τη γεωργική ανάπτυξη, ενώ οδηγούν στην ερημοποίηση των εδαφών και στην αποδιοργάνωση της τοπικής οικονομίας και της κοινωνίας.
nΜόλις κτιστεί, το περιβάλλον δεν «επιστρέφει».
Παρατηρείται διαχρονικά υπέρμετρη και κατά περιπτώσεις μη νόμιμη δόμηση, καθώς και προώθηση μεμονωμένων, μεγάλων και σύνθετων αναπτύξεων, συχνά σε άμεση εγγύτητα με περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές. Αυτά καταλήγουν σε ασύμμετρη οικοδόμηση της υπαίθρου και σε ανάπτυξη υπέρμετρα ψηλών κτιρίων στις αστικές περιοχές, χωρίς χωροταξική πολιτική με σαφές όραμα, όπου σε συνδυασμό με την ανεπαρκή λειτουργία βιώσιμων υποδομών, διαμορφώνονται πόλεις και χωριά περιβαλλοντικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και οικονομικά μη-βιώσιμα.
nΟι ακτές σιγά-σιγά εξαφανίζονται και με κάθε κύμα χάνεται και μια ευκαιρία να σωθούν.
Αναπτυξιακές πιέσεις στη ζώνη προστασίας της παραλίας και στην ακτογραμμή, καθώς και συχνές χαλαρώσεις πολεοδομικών κανόνων ή/και εκ των υστέρων νομιμοποιήσεις αναπτύξεων, οδηγούν σε απώλεια παράκτιων αμμοθινικών οικοσυστημάτων και σε διάβρωση της ακτογραμμής, φαινόμενα που αποτελούν από τα πιο σταθερά και ευαίσθητα προβλήματα ιδιαίτερα για νησιά όπως είναι η Κύπρος.
Στην Κύπρο δεν έγινε μέχρι σήμερα ουσιαστική υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών (2018-2028) και δεν εφαρμόζονται συνολικά οι πρόνοιες του 7ου Πρωτόκολλου της Βαρκελώνης που αφορούν την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ) στις χώρες που συμμετέχουν στη Σύμβαση για την προστασία της Μεσογείου. Το Πρωτόκολλο προνοεί τη θέσπιση δεσμευτικού νομικού πλαισίου με στόχο την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας, την καθιέρωση ελάχιστης ζώνης μη δόμησης 100μ από τη γραμμή αιγιαλού, καθώς και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Η εφαρμογή του 7ου Πρωτόκολλου γίνεται έμμεσα μέσω σχεδιαστικών εργαλείων, και όχι μέσω ενός ενιαίου ειδικού νόμου ΟΔΠΖ, με κύριες αδυναμίες, να δίνεται έμφαση στην ανάπτυξη συνήθως του τουρισμού έναντι της πρόληψης, την περιορισμένη προστασία του τοπίου ακτών, την ελλιπή επιστημονική τεκμηρίωση παρεμβάσεων στην ακτογραμμή, καθώς και τη μη κατάλληλη ενημέρωση της κοινωνίας.
nΑνεπαρκής προστασία και διαχείριση περιοχών Natura2000.
Για τις περιοχές του Ευρωπαϊκού Δικτύου Natura2000 στην Κύπρο δεν έχουν θεσμοθετηθεί επιτροπές διαχείρισης, η προστασία και διαχείρισή τους βρίσκεται επί του παρόντος υπό την ευθύνη αρμοδίων Υπηρεσιών, και έγινε μόνο μερική έκδοση διαταγμάτων διαχείρισης, προστασίας και παρακολούθησης. Το Δίκτυο, καθώς και οι περιμετρικές του σε εγγύτητα περιοχές, απειλούνται συχνά από συγκρούσεις με τουρισμό, λατομεία, οδικά έργα, αναπτύξεις ΑΠΕ κ.ά. Επιπλέον, η αδυναμία που παρατηρείται σε σχέση με τον έλεγχο εφαρμογής σχετικών περιβαλλοντικών όρων που τίθενται στο πλαίσιο αδειοδοτήσεων αναπτύξεων, επιδεινώνουν την κατάσταση διατήρησης των περιοχών. Τα πιο πάνω οδηγούν σε απώλεια βιοποικιλότητας, μείωση πληθυσμών ειδών και ανεξέλεγκτη πλέον παρουσία ξενικών και εισβλητικών ειδών ιδίως θαλάσσιων.
nΑπόβλητα – Διαχειριστικό πρόβλημα με χρόνια αδράνεια.
Η διαχείριση αποβλήτων είναι ελλειμματική, με πολύ χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης, ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης, παράνομες ή και νόμιμες αλλά ανεξέλεγκτες χωματερές, καθώς και καθυστερήσεις σε έργα αποκατάστασης ρυπασμένων χώρων.
Το δε θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον και οι υδροβιότοποι, όπως οι αλυκές του Ακρωτηρίου, υποφέρουν από λύματα, πλαστικά, πετρελαιοειδή, πίεση από μεγάλες αναπτύξεις, λιμάνια, μαρίνες και ιχθυοκαλλιέργειες.
nΧωρίς εφαρμογή νόμων, καμία στρατηγική δεν πετυχαίνει.
Η περιβαλλοντική νομοθεσία είναι σε μεγάλο βαθμό επαρκής σημειώνεται όμως αδυναμία στην εφαρμογή της, συχνά με έκδοση μη αποτρεπτικών ποινών, καθυστέρηση στους ελέγχους, καθώς και αποποίηση ευθυνών υπηρεσιών και τοπικών αρχών σε σχέση με τις αρμοδιότητές τους. Η Κύπρος αναμένεται επίσης να εναρμονίσει την εθνική της νομοθεσία με τη νέα οδηγία της ΕΕ για περιβαλλοντικά εγκλήματα, όπου απαιτούνται αυστηρότερες ποινικές διατάξεις, συλλογή δεδομένων για εγκλήματα που βλάπτουν σοβαρά το περιβάλλον καθώς και βελτίωση στην επιβολή του περιβαλλοντικού ποινικού δικαίου. Χρειάζεται, ακόμη, ενδυνάμωση όσον αφορά την αποτελεσματική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, στην έγκαιρη ενημέρωση και στη λήψη αποφάσεων.
nΤιμωρητικό το αποτύπωμα της παραγωγής ενέργειας.
Η Κύπρος εξακολουθεί να έχει υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα λόγω της εξάρτησής της από ορυκτά καύσιμα και της έκλυσης αερίων του θερμοκηπίου, εξού και καταβάλλει μεγάλα ποσά όχι μόνο σε άμεσες «κυρώσεις», αλλά κυρίως μέσω του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών και της αγοράς δικαιωμάτων ρύπων που μοιραία μετακυλίονται στα τιμολόγια ρεύματος.
Η διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας περιορίζεται από καθυστερήσεις στα δίκτυα και έλλειψη αποθήκευσης, γεγονός που εμποδίζει την πλήρη αξιοποίηση της καθαρής ενέργειας. Παράλληλα, η εντατική εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στο έδαφος προκαλεί υποβάθμιση της βιοποικιλότητας, απώλεια γεωργικής γης και αλλοίωση του φυσικού και ανθρωπογενούς τοπίου, δημιουργώντας νέες, συχνά μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές πιέσεις.
nΕρημοποίηση – Γη υπό απειλή
Η Κύπρος βρίσκεται ανάμεσα στις πιο ευάλωτες χώρες της ΕΕ όσον αφορά την ερημοποίηση, καθιστώντας την προστασία του εδάφους και των φυσικών πόρων ιδιαίτερα κρίσιμη, απειλώντας την επισιτιστική μας ασφάλεια σε συνδυασμό με την αυξανόμενη λειψυδρία, την εγκατάλειψη της γεωργίας τα φαινόμενα διάβρωσης και την ικανότητα των εδαφών να αναπαράγουν.
Πόσο μας πιέζει ο χρόνος, αν αναλογιστούμε και την κλιματική κρίση;
Για την Κύπρο, ως μικρό νησιωτικό κράτος, οι επιπτώσεις από την κλιματική κρίση γίνονται αισθητές νωρίτερα και με μεγαλύτερη ένταση, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για λάθη ή αναβολές. Η πολυπλοκότητα των προκλήσεων καθιστά σκόπιμη την ενίσχυση του θεσμικού συντονισμού, όπως μέσα από τη δυνητική δημιουργία Υφυπουργείου για το Κλίμα και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, με ευθύνες σύνδεσης των πολιτικών για το κλίμα, την ενεργειακή και πράσινη μετάβαση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ένα τέτοιο Υφυπουργείο χρειάζεται να λειτουργεί συνεργιστικά με τα υφιστάμενα Υπουργεία και να διασφαλίζει συνοχή και συνέχεια στον βιώσιμο σχεδιασμό. Πέραν από το δεδομένο της πίεσης του χρόνου, το ζητούμενο είναι η συλλογική κινητοποίηση, υπηρεσιών και θεσμών, με συνέπεια και σοβαρότητα, ώστε οι σημερινές μας αποφάσεις να μην οδηγήσουν το περιβάλλον και την κοινωνία σε μη αναστρέψιμες επιπτώσεις.
Τι έχει στα σκαριά το Γραφείο σας ή τι προτίθεται να κάνει τη νέα χρονιά;
Ως Επίτροπος Περιβάλλοντος έχω κυρίως ρόλο εποπτικό, συμβουλευτικό και ελεγκτικό, με τη δυνατότητα να προτείνω πολιτικές, να ελέγχω την εφαρμογή νόμων και να ενημερώνω την Προεδρία, τη Βουλή και το κοινό. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, μπορώ να δρω στρατηγικά για τα διαχρονικά περιβαλλοντικά ζητήματα.
Στο πιο πάνω πλαίσιο θα συνεχίσουμε τις δράσεις και ενέργειές μας, εμπλέκοντας και αναπτύσσοντας συνέργειες με τις κρατικές υπηρεσίες, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, επιχειρήσεις, ομάδες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλων ως ακολούθως:
nΥπό την Ευρωπαϊκή Προεδρία θα πραγματοποιηθεί το 2ο Φεστιβάλ αειφορίας Πεδιαίου ποταμού ως του μακρύτερου ποτάμιου οικοσυστήματος στην Κύπρο, στο οποίο μεταξύ άλλων παρουσιάζονται και φραγμοί λόγω κατοχής, εφόσον ο ποταμός καταλήγει στον κόλπο της Αμμοχώστου. Σε αυτό θα μετέχουν φορείς και ομάδες που μετείχαν στο 1ο Φεστιβάλ το 2024, θέτοντας ζητήματα υδάτινων οικοσυστημάτων, διαχείρισης του ποταμού στη φυσική του μορφή αλλά και σε επίπεδο αστικού περιβάλλοντος, καθώς και θέματα ιστορίας και πολιτισμού. Σημειώνεται ότι στην ενδιάμεση χρονιά και δη το 2025 καταβάλαμε προσπάθεια ως Γραφείο να επιλυθούν θέματα που καταγράφηκαν στο πλαίσιο δομημένων ερωτηματολογίων το 2024 και για τα οποία θα λογοδοτήσουμε.
nΕπίσης, υπό την Ευρωπαϊκή Προεδρία θα πραγματοποιηθούν δράσεις περί της ξηρολιθικής δόμησης, με τη συμμετοχή τεχνιτών και εθελοντών από την Κύπρο και το εξωτερικό. Αυτές θα επικεντρωθούν στις πυρόπληκτες περιοχές της Λεμεσού, όπου, μεταξύ άλλων, θα γίνει πιλοτική αποκατάσταση δόμων, εμπλέκοντας την κοινωνία και ενισχύοντας τη συνείδηση σε θέματα διάσωσης του παραδοσιακά ανθρωπογενούς τοπίου και της καταπολέμησης της ερημοποίησης των εδαφών μέσα από την παραδοσιακή αυτή τεχνική. Παράλληλα, θα δημιουργηθεί εθνικό πρότυπο για την ξηρολιθική δόμηση σε συνεργασία με τον Κυπριακό Οργανισμό Τυποποίησης και αμέσως μετά θα εισέλθουμε στον τομέα της δημιουργίας πιστοποιημένων μαθημάτων εκμάθησης της τεχνικής.
nΤο 2026 ξεκινά η εκπόνηση μελέτης για την υποβολή φακέλου αναφορικά με τη δημιουργία του πρώτου Αποθέματος Βιόσφαιρας της UNESCO, στην Κύρο και δη στις κοιλάδες του ποταμού Διαρίζου και του Ξεροπόταμου με τη συμπερίληψη 32 χωριών. Η ενδεχόμενη έγκριση ένταξης της περιοχής στο διεθνές δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας θα δώσει σαφή ώθηση στην ανάδειξη της περιοχής, στην υιοθέτηση θεσμοθετημένου πλαισίου αειφόρου ανάπτυξης, σε επαυξημένες προοπτικές πολιτιστικής και οικονομικής ανασύνταξης, και στη διασφάλιση συνεργειών για την αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων σε σχέση με την προστασία της φύσης.
nΤο 2026 θα προχωρήσει η υλοποίηση της κατασκευής και λειτουργίας της ενεργειακής κοινότητας Τηλλυρίας, με την ενεργειακή αναβάθμιση των οροφών κτιρίων των μετόχων της ενεργειακής κοινότητας και την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών, τα οποία θα λειτουργούν συνεργιστικά ως πάρκο παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ. Σημειώνεται ότι το 2025 ιδρύθηκε η Ενεργειακή Κοινότητα Τηλλυρίας, η οποία περιλαμβάνει και τις πέντε κοινότητες του συμπλέγματος. Παράλληλα, θα συνεχίσουν οι εργασίες για τη δημιουργία πρότυπου εθνικού οδηγού για κλιματικά ουδέτερες κοινότητες σε συνεργασία με τον Κυπριακό Οργανισμό Τυποποίησης.
nΣχεδιασμός και υλοποίηση λογισμικού για κινητές συσκευές τύπου “MyCoast” για τις παραλίες. Το λογισμικό θα δίνει τη δυνατότητα σε ξένους και Κύπριους να λαμβάνουν έγκυρη πληροφόρηση για τις παραλίες, τυχόν αδειοδοτημένες διευκολύνσεις σύμφωνα με την Κεντρική Επιτροπή Παραλιών. Οι πολίτες θα μπορούν επίσης να καταγγέλλουν τυχόν μη εγκεκριμένες χρήσεις και δράσεις στις παραλίες καθώς και παρανομίες, και να παρακολουθούν την έκβαση επίλυσης τέτοιων ζητημάτων.
nΘα επιδιωχθεί εντός της χρονιάς να προωθηθεί η τροποποίηση του Περί Προστασίας της Παραλίας Νόμου σε συνεργασία με το ΥΠΕΣ, ώστε ο τροποποιημένος νόμος να συμβαδίζει με τις απαιτήσεις του 7ου Πρωτόκολλου της Σύμβασης της Βαρκελώνης για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών, και επίσης να επικυρωθεί το Πρωτόκολλο από την Κυπριακή Δημοκρατία.
nΔιοργάνωση περιφερειακού συνεδρίου για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των ΗΕ, με έμφαση στο στόχο 14 (Ζωή στο Νερό), παρουσίαση του Συμφώνου για τους Ωκεανούς από τον Ευρωπαίο Επίτροπο Αλιείας και Ωκεανών, και το οποίο αποτελεί ολοκληρωμένο πλαίσιο δεσμεύσεων και δράσεων με στόχο την προστασία, βιώσιμη διαχείριση και αποκατάσταση των ωκεανών και θαλασσών, καθώς και παρουσίαση της αναθεωρημένης Στρατηγικής για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Μεσογείου 2026-2035. Το συνέδριο θα γίνει σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης, το ΤΑΘΕ, την UNEP / MAP και άλλους. Ως Επίτροπος, εκπροσωπώ την Κύπρο στη θέση του αντιπρόεδρου της Καθοδηγητικής Μεσογειακής Επιτροπής για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη για την περίοδο μέχρι το 2027 εκ μέρους της Γενικής Διεύθυνσης Ανάπτυξης.
Καιρό μετά αφού αναλάβατε το Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος, τον Οκτώβριο του 2024, προστέθηκε στις αρμοδιότητές σας (έστω και ως συμβουλευτικού χαρακτήρα, εκθέσεις κ.ά.) το ζήτημα της ευημερίας των ζώων συντροφιάς. Πού βρισκόμαστε και τι πρέπει να γίνει;
Η εικόνα που καταγράφεται σήμερα αναδεικνύει σοβαρά και διαχρονικά προβλήματα: υψηλό αριθμό ειδικά γατών και μη δεσποζόμενων σκύλων λόγω ανεξέλεγκτης αναπαραγωγής, χαμηλά ποσοστά σήμανσης και καταγραφής στο εθνικό μητρώο, αδυναμίες στην έγκαιρη εφαρμογή της νομοθεσίας, φαινόμενα εγκατάλειψης και κακοποίησης, καθώς και μη επαρκείς υποδομές φιλοξενίας και κτηνιατρικής φροντίδας.
Το Γραφείο μου εκπόνησε ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης και δέσμες δράσεων για την ευημερία σκύλων και γατών, το οποίο υποβλήθηκε με οδηγίες της Προεδρίας στα τρία εμπλεκόμενα Υπουργεία προς εξέταση. Τα πιο πάνω περιλαμβάνουν εφαρμόσιμες παρεμβάσεις, όπως: εκστρατείες μαζικής στείρωσης και σήμανσης, ενίσχυση και αδειοδότηση ιδιωτικών καταφυγίων καθώς και προώθηση της δημιουργίας περιφερειακών υποστατικών προσωρινής φύλαξης των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενισχυμένη επιβολή της νομοθεσίας καθώς και κυρώσεων, δημιουργία δημοσίου συστήματος υγείας, όπως επίσης και την ίδρυση δημοτικών κτηνιατρείων και για αδέσποτα ζώα, και ζώα κηδεμόνων οικονομικά ευάλωτων ομάδων πληθυσμού, καθώς και ενδυνάμωση υφιστάμενων υπηρεσιών και Αρχών Τοπικής αυτοδιοίκησης και φιλοζωικών οργανώσεων, δημιουργία κρατικού μηχανισμού συντονισμού, εφαρμογής και εποπτείας της νομοθεσίας, όπως επίσης και εκπαίδευση κοινού και υπευθύνων σε θέματα σχετικά με τη διαχείριση της ευημερίας των ζώων και της υπεύθυνης ιδιοκτησίας.