Σύμφωνα με μια έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) οι θερμοκρασίες στη Μέση Ανατολή και στη Βόρ. Αφρική αυξάνονται με διπλάσιο ρυθμό από ότι στον υπόλοιπο κόσμο. Μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα θα έχουν αύξηση μέχρι και 5°C.
Το Υδατικό για την Κύπρο ας θεωρηθεί το πιο κρίσιμο πρόβλημα για χρόνια μπροστά!
Η απώλεια νερού στα φράγματά μας προκαλεί θλίψη. Τα 18 φράγματα -χωρητικότητας 290 εκατομ. κυβικών μέτρων νερού- είναι τώρα γεμάτα κατά 13,5% (έναντι 26,1%, τον Φεβράρη του 2025). Η αναβάθμιση του δικτύου (€200 εκατ.;), η παύση υδροδότησης των δύο γηπέδων γκολφ και η αξιοποίηση του εργοστασίου επεξεργασίας λυμάτων Μιας Μηλιάς, ας γίνουν άμεσα. Η κουλτούρα για εξοικονόμηση νερού άργησε, όπως κι ο διψήφιος αριθμός μονάδων αφαλάτωσης. Αλίμονο! Δεν σκεφτήκαμε την «εξάτμιση», που αφανίζει το 25% των νερών π.χ. το φράγμα Κούρη χάνει 8-10 εκατ. κυβικά τον χρόνο.
Ξένες χώρες εφαρμόζουν ολιγοέξοδες μεθόδους αποφυγής της εξάτμισης. Ιδού ποιες:
Σχεδιασμός φράγματος για περιορισμό της εξάτμισης. Όσο πιο μεγάλο το βάθος του φράγματος και μικρότερο το στόμιο της επιφάνειας, τόσο λιγότερη η εξάτμιση. Ακόμη μπορούν για νέα φράγματα να κατασκευαστούν παράπλευρες δεξαμενές-κελιά. Έτσι μειώνεται η επιφάνεια του όγκου του φράγματος που εκτίθεται στην εξάτμιση.
Ανεμοφράκτες-Δενδροστοιχίες. Φυτεύονται στο μήκος των φραγμάτων. Ρίχνουν σκιά στα νερά κι εμποδίζονται οι ηλιαχτίδες και οι άνεμοι να προκαλούν άσκοπη εξάτμιση.
Συνεχή πλωτά καλύμματα-φύλλα. Επιπλέουν πάνω στην επιφάνεια του νερού. Είναι λευκά στο επάνω μέρος και μαύρα στο κάτω. Από τα υλικά, το πλαστικό πολυαιθυλένιο είναι επαρκές και ανθεκτικό. Ένα καλά διαχειριζόμενο κάλυμμα μπορεί να μειώσει την εξάτμιση από τις ανοικτές αποθήκες νερού τουλάχιστον κατά 95%.
Αρθρωτά καλύμματα. Χαμηλού κόστους, δυσεύρετα, παρόμοια με τα συνεχή πλαστικά αλλά είναι μεμονωμένες μονάδες. Επιπλέουν ελεύθερα ή «συνδέονται» μεταξύ τους. Δεν στεγανοποιούν το φράγμα και γι’ αυτό επιτρέπουν την είσοδο των βροχοπτώσεων σε αυτό. Με τη χρήση αυτής της μεθόδου η εξάτμιση μπορεί να μειωθεί κατά 70%-80%. Παραδείγματα αρθρωτών καλυμμάτων: τα Aquacaps σειρά δεμένων θολωτών κουπών.
Το E-Vapcap πλωτό κάλυμμα, φθηνότερο των aquacaps, αλλά ο άνεμος το παρασύρει.
Αναρτημένα καλύμματα. Κατασκευές σκίασης από ανθεκτικό ύφασμα πάνω από τα νερά, μειώνουν την ηλιακή ακτινοβολία, την ταχύτητα του ανέμου παγιδεύουν από κάτω τους τον υγρό αέρα. Είναι πρακτική επιλογή για μικρά φράγματα. Είναι χαμηλού κόστους για κατασκευή (με λιγότερα καλώδια), εγκατάσταση και χρήση.
Χημικά μονοστρώματα. Αυτά σχηματίζουν ένα ελαιώδες στρώμα μικρού πάχους στην επιφάνεια. Εύκολη η εφαρμογή για μικρά φράγματα, με μηχανισμό για μεγάλα. Ωστόσο, οι χημικές ουσίες μονοστρωματικής μορφής επηρεάζονται αρνητικά από τον άνεμο. Δοκιμές σε μεγάλα φράγματα δείχνουν μείωση της εξάτμισης κατά 40%. Όμως έχουν χαμηλό κόστος εγκατάστασης, και περιβαλλοντικά προβλήματα ελάχιστα παρεμβαίνουν. Εφαρμόζεται όταν το φράγμα είναι γεμάτο ή σε περιόδους υψηλής εξάτμισης.
Και κάτι εντυπωσιακό! Πριν 3 χρόνια κατατέθηκε πρόταση από πρώην Πρύτανη του Παν. Κύπρου «να εκμεταλλευτούμε τη διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ βυθού (6⁰ με 8⁰ Κελσίου) και επιφάνειας (25⁰ με 29⁰ Κελσίου)». Συγκεκριμένα, αν κατασκευάζαμε σχεδίες (πλατφόρμες) στο μέσο φραγμάτων και πάνω σ’ αυτές στήναμε φωτοβολταϊκά πάρκα, θα ηλεκτροδοτούσαμε αντλίες για ν’ ανακυκλώνουν το κρύο νερό του βυθού, θα μείωναν τη θερμοκρασία επιφανείας, περιορίζοντας αισθητά την εξάτμιση του άνω θερμού νερού!
Θα πούμε το νερό νεράκι, αν τα κόμματα δεν προωθούν επιστημονική έρευνα, κι αν το Υπ. Γεωργίας αδρανεί (όπως για δεκαετίες), αν ακόμη τα Πανεπιστήμιά μας απέχουν. Πλησιάζουν βουλευτικές. Τα κόμματα ας μη κοιτούν τα ταβάνια τους, αλλά τα φράγματα.
*Οικονομολόγος, Μαθηματικός, πρώην πρόεδρος Ακαδημίας Επιστημών Κύπρου
Εξάτμιση από φράγματα. Απώλεια 25%! Λύσεις;
Μια έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) αναφέρει ότι οι θερμοκρασίες στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική αυξάνονται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, με προβλεπόμενη αύξηση έως και 5°C μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα. Η Κύπρος αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με την απώλεια νερού από τα φράγματά της, τα οποία είναι γεμάτα μόνο κατά 13,5% σε σύγκριση με το 26,1% τον Φεβρουάριο του 2023. Η απώλεια νερού οφείλεται εν μέρει στην εξάτμιση, η οποία αφανίζει το 25% των υδάτων, με το φράγμα Κούρη να χάνει 8-10 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως. Προτείνονται άμεσες ενέργειες, όπως η αναβάθμιση του δικτύου ύδρευσης, η παύση της υδροδότησης γηπέδων γκολφ και η αξιοποίηση εργοστασίου επεξεργασίας λυμάτων. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι για τη μείωση της εξάτμισης, όπως ο σχεδιασμός φραγμάτων με μικρότερη επιφάνεια, η φύτευση ανεμοφρακτών και δενδροστοιχιών, η χρήση πλωτών καλυμμάτων, η κατασκευή αρθρωτών καλυμμάτων και η εφαρμογή χημικών μονοστρωμάτων. Κάθε μέθοδος έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της όσον αφορά το κόστος, την αποτελεσματικότητα και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από τις συγκεκριμένες συνθήκες και τις ανάγκες κάθε φράγματος. Η Κύπρος πρέπει να εξετάσει προσεκτικά όλες τις διαθέσιμες επιλογές και να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάτμισης και τη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
