Ενεργειακή ανάπτυξη σε «άτακτη» μετάβαση

Αυτό ήταν το θέμα της Διεθνούς Εβδομάδας Ενέργειας 2026 (IE Week) που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. Η IE Week είναι ένα από τα πιο έγκριτα διεθνή ετήσια συνέδρια και διοργανώνεται από το Ινστιτούτο Ενέργειας του ΗΒ. Το φετινό θέμα ήταν «Ενεργειακή ανάπτυξη και ασφάλεια σε μια ολοένα και πιο άτακτη μετάβαση». Ένα θέμα που ενσαρκώνει την παγκόσμια ενεργειακή επαναφορά που λαμβάνει χώρα αυτή τη στιγμή. Ο Andy Brown, πρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας, δήλωσε ότι η επίτευξη μηδενικών εκπομπών, εξαρτάται από επιχειρήσεις που είναι ικανές να κατασκευάσουν «υποδομές και ψηφιακά συστήματα, που καθιστούν τη μετάβαση επενδυτικά και ανθεκτικά». Τόνισε την κρίσιμη ανάγκη μείωσης του κόστους ενέργειας για την τόνωση της ηλεκτροδότησης και της αύξησης της ζήτησης που είναι απαραίτητα για μια επιτυχημένη μετάβαση. Η μείωση του κόστους ενέργειας έχει καταστεί κρίσιμη για την ευρωπαϊκή οικονομία, αλλά και για την Κύπρο. Στην Ευρώπη, η ακριβή ενέργεια έχει οδηγήσει σε αποβιομηχάνιση. Οι τιμολογιακές διαταραχές και οι διακοπές ρεύματος οδηγούν επίσης σε πολιτική αστάθεια.
Ζούμε σε έναν κόσμο που διψά για ενέργεια και η διασφάλιση προσιτής τιμής, βιωσιμότητας και ασφάλειας, έχουν βρεθεί στην κορυφή της ενεργειακής ατζέντας. Αυτό ανακαλύπτει η Κύπρος, αλλά με τον πιο δύσκολο τρόπο. Μετά από χρόνια έλλειψης σχεδιασμού, η Κύπρος έχει κολλήσει σε έναν φαύλο κύκλο αντιδράσεων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, αντί να προετοιμάζεται μέσω μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για αυτό που γνωρίζουμε ότι έρχεται. Και επιπλέον, «κάθε μεγάλο ενεργειακό έργο που αποσκοπεί στη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο, έχει σταματήσει».
Στην IE Week, τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου και την ετήσια Υπουργική Σύνοδο του IEA στο Παρίσι, που πραγματοποιήθηκαν τον Φεβρουάριο, η ενεργειακή ασφάλεια ήταν στην κορυφή της ημερήσιας διάταξης. Τονίστηκε ότι «η ενέργεια δεν μπορεί να σταθεί μόνη της. Πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά κάθε εθνικής περιφερειακής στρατηγικής, επειδή στηρίζει οικονομικές και βιομηχανικές στρατηγικές, στηρίζει ψηφιακές στρατηγικές και στρατηγικές Τεχνητής Νοημοσύνης, στηρίζει τους κλιματικούς στόχους και τις φιλοδοξίες. Και, φυσικά, στηρίζει την άμυνα, επειδή δεν υπάρχει εθνική ασφάλεια χωρίς ενεργειακή ασφάλεια». Η ενεργειακή ασφάλεια είναι θεμελιώδης για τα πάντα. Όπως επεσήμανε η FT, «πρέπει να ξεπεράσουμε το να σκεφτόμαστε αποκλειστικά με όρους αποδοτικότητας και απαλλαγής από τον άνθρακα για να δώσουμε προτεραιότητα στην ανθεκτικότητα».
Μέσα σε μια ολοένα και πιο «άτακτη» ενεργειακή μετάβαση και αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες, η ενεργειακή ασφάλεια έχει αναδειχθεί ως το κεντρικό, ενοποιητικό θέμα στην παγκόσμια ενεργειακή συζήτηση, ξεπερνώντας το παραδοσιακό χάσμα μεταξύ υποστηρικτών της κλιματικής δράσης και σκεπτικιστών και αρνητών. Μέσα σε μια «άτακτη» ενεργειακή μετάβαση, που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική αστάθεια και ασταθή παγκόσμια πολιτική, σημεία συμφόρησης στην αλυσίδα εφοδιασμού και ταχέως μεταβαλλόμενη ζήτηση, όλες οι πλευρές αξιοποιούν πλέον την έννοια της ενεργειακής ασφάλειας για να δικαιολογήσουν τις αντίστοιχες, συχνά αποκλίνουσες, ενεργειακές στρατηγικές τους.
Η ενεργειακή ασφάλεια είναι το κοινό έδαφος όπου εξετάζονται τόσο οι κίνδυνοι της κλιματικής αλλαγής, όσο και οι κίνδυνοι μιας πρόωρης ή χαοτικής ενεργειακής μετάβασης. Δεν είναι πλέον απλώς ένα περιβαλλοντικό ή οικονομικό ζήτημα. Είναι το θεμέλιο της εθνικής ασφάλειας και η Κύπρος πρέπει να σχεδιάσει γι' αυτό ανάλογα.
Κύρια μηνύματα από το IE Week
Ο Διευθύνων Σύμβουλος της Shell, Wael Sawan, έδωσε τον τόνο του συνεδρίου όταν είπε ότι ο κόσμος βρίσκεται σε μια κατάσταση προσθήκης ενέργειας, όχι υποκατάστασης ενέργειας. Αυτό ίσχυε ιστορικά και συνεχίζει να ισχύει σήμερα.
Η ενέργεια στηρίζει τα πάντα. Τα διακυβεύματα είναι ψηλά. Τα θεμελιώδη στοιχεία δεν αλλάζουν, η προσφορά και η ζήτηση υπαγορεύουν. Και η ζήτηση ενέργειας αυξανόταν και συνεχίζει να αυξάνεται. «Πρέπει να βεβαιωθούμε ότι θα οικοδομήσουμε ένα ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα για το μέλλον, προτού αντικαταστήσουμε το υπάρχον.»
Ζούμε σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο αβέβαιος. Η βεβαιότητα που έχουμε είναι ότι η ενέργεια θα συνεχίσει να βρίσκεται στην καρδιά του. Αλλά δεν πρέπει να ασχολούμαστε μόνο με τις προκλήσεις, αλλά και να αναγνωρίζουμε την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε το ενεργειακό σύστημα.
Υπάρχει μια θεμελιώδης αλλαγή στην παγκόσμια συζήτηση για την ενέργεια. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν συζητούνται πλέον ως ιδανικά ή εναλλακτικές λύσεις, αλλά πλέον μετρώνται με βάση την αξιοπιστία, την επεκτασιμότητα και την παροχή. Η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να ξεφύγει από την «ιδεολογική καθαρότητα» και τους μη ρεαλιστικούς στόχους για να επιβιώσει από μια αυξανόμενη πολιτική και κοινωνική αντίδραση.
Πέντε δισεκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούν να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο και η πρόσβαση σε προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια είναι κεντρικής σημασίας σε αυτό. Οι πολιτικές πρέπει να άρουν τα εμπόδια, όχι τη φιλοδοξία. Σε αυτό το πλαίσιο, η Αφρική χρειάζεται τις πολιτικές, το κεφάλαιο και τις επενδύσεις για να επιτύχει την ενεργειακή ασφάλεια.
Η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή μετάβαση θεωρούνται όλο και περισσότερο ως «δύο όψεις του ίδιου νομίσματος», όπου ο στόχος είναι να καταστεί η μετάβαση και το προκύπτον σύστημα πιο ασφαλή και ανθεκτικά.
Η Κίνα έχει κατανοήσει αυτήν την ισορροπία και επιδιώκει μια «διπλή» στρατηγική: επέκταση της δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με κορυφαίο ρυθμό παγκοσμίως, διατηρώντας παράλληλα ένα ισχυρό «δίχτυ ασφαλείας» ορυκτών καυσίμων, για την εξασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας.
Εξηλεκτρισμός
Ο διευθυντής του IEA, Fatih Birol, τόνισε ότι ο κόσμος μεταβαίνει από την καύση ορυκτών καυσίμων στον εξηλεκτρισμό, για την επίτευξη τόσο των κλιματικών στόχων όσο και της ενεργειακής ασφάλειας. Σημείωσε ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται δύο φορές ταχύτερα από τη συνολική ζήτηση ενέργειας, λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης, των κέντρων δεδομένων και τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών και της θέρμανσης. Ταυτόχρονα, η παγκόσμια αγορά ενέργειας μετατοπίζεται προς μια περίοδο αφθονίας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων και η ηλεκτροκίνηση είναι πλέον οι βασικοί μοχλοί αύξησης της ζήτησης ενέργειας. Απαιτούν ασφάλεια και αξιοπιστία του εφοδιασμού. Πρέπει να τα προσφέρουμε αυτά με ό,τι έχουμε σήμερα, ενώ παράλληλα κατασκευάζουμε ό,τι χρειαζόμαστε για το μέλλον.
Στην περιοχή μας, και στην Κύπρο, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας καθοδηγείται επίσης από τις αυξανόμενες ανάγκες για αφαλάτωση.
Αλλά για να παραμείνει ανταγωνιστική η βιομηχανία, ο εξηλεκτρισμός πρέπει να είναι «ευεργετικός», βελτιώνοντας την αποδοτικότητα και μειώνοντας παράλληλα το κόστος.
Με τον αυξανόμενο εξηλεκτρισμό, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έχουν γίνει το κύριο εμπόδιο για την ενεργειακή μετάβαση, με όλο και περισσότερη ανανεώσιμη ενέργεια να υπόκειται σε περικοπές. Όλο και περισσότερο, η αποθήκευση μακράς διάρκειας καθίσταται απαραίτητη για τη διαχείριση της αστάθειας ενός ηλεκτροδοτημένου συστήματος.
Η ταχύτητα της χρήσης ηλεκτροδότησης για τις μεταφορές και τη θέρμανση είναι «πιθανό να μας πιάσει απροετοίμαστους» -συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου- επειδή συμβαίνει τόσο ραγδαία που δεν συμβιβάζεται με την τυπική ενεργειακή ανάπτυξη.
Ενεργειακή ασφάλεια
Η άνοδος της «συναλλακτικής γεωπολιτικής» και η ανάγκη διασφάλισης της ενεργειακής ασφάλειας επιβάλλουν μια κίνηση προς την οικοδόμηση ενεργειακών συμμαχιών μεταξύ «αξιόπιστων εταίρων», αντί να βασίζονται σε παγκοσμιοποιημένες αγορές βασικών υλικών.
Για να διαχειριστεί την «αταξία», το IE Week πρότεινε μια ρεαλιστική επανασύνδεση με τις παραδοσιακές, αλλά σταθερές, πηγές ενέργειας – την πυρηνική ενέργεια και το φυσικό αέριο.
Ασχολήθηκε με την αναδυόμενη «δεύτερη πυρηνική εποχή», εστιάζοντας σε Small Modular Reactors (SMR) για την παροχή ασφαλούς βασικού φορτίου ενέργειας, χωρίς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, ιδιαίτερα για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα κέντρα δεδομένων και τη βαριά βιομηχανία.
Το συνέδριο επανατοποθέτησε επίσης το φυσικό αέριο και το LNG όχι μόνο ως «γέφυρες» της ενεργειακής μετάβασης, αλλά και ως απαραίτητα για την ασφάλεια του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας.
Εκτός από αυτά, η ενεργειακή ασφάλεια απαιτεί αναβάθμιση και βελτιστοποίηση του δικτύου και αποθήκευση, καθώς και ευελιξία ζήτησης. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων είναι απαραίτητος για την παροχή ανθεκτικής, αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής ενέργειας.