Εμπορία ανθρώπων: Σπάσε τη σιωπή | Ιστορίες εκμετάλλευσης ζωντανεύουν μέσα από τον «φακό» των νέων της Κύπρου

Τέσσερις μικρές ταινίες, που επικεντρώνονται στη διαδικτυακή εκμετάλλευση και την εμπορία ανθρώπων, παρουσιάζονται αυτόν τον μήνα, στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+ «Κινηματογράφος για Κοινωνική Αλλαγή». Η πρωτοβουλία στοχεύει στην ενδυνάμωση των νέων μέσω βιωματικής μάθησης και δημιουργικής έκφρασης, μετατρέποντας τη γνώση σε δράση.
Η Κατερίνα Στεφάνου, διευθύνουσα σύμβουλος και ιδρύτρια της Step Up Stop Slavery, δηλώνει υπερήφανη για την ομάδα Step Up Youth, η οποία δημιούργησε τις ταινίες «Σπάσε τη Σιωπή», «Προορισμοί», «Στο Δωμάτιό μου» και «Όχι όπως νόμιζα». «Η μάθηση γίνεται πιο δυνατή όταν βιώνεται», εξηγεί. Οι ταινίες χρησιμοποιούν πραγματικές εμπειρίες των νέων, ενισχύοντας την κριτική σκέψη και την ευαισθητοποίηση για την προστασία των παιδιών. Μέσα από τον κινηματογράφο, οι συμμετέχοντες όχι μόνο αποκτούν γνώση αλλά και εργαλεία για να δράσουν υπέρ της προστασίας των ευάλωτων.
Ενημέρωση και πρόληψη
Η Αστυνομία Κύπρου, με αφορμή την Ημέρα Ασφαλούς Διαδικτύου, μοιράστηκε τις δύο πρώτες ταινίες μέσω των κοινωνικών δικτύων της, εξασφαλίζοντας ότι τα μηνύματα για ασφάλεια στο διαδίκτυο και διαδικτυακή εκμετάλλευση φτάνουν στους νέους. Το πρόγραμμα συνδέει μαθητές, φοιτητές, μετανάστες και επιζώντες, ενισχύοντας τη διασυνοριακή συνεργασία και την κοινή μάθηση.
«Στόχος μας ήταν να συνδυάσουμε την εκπαίδευση με τα βιώματα», δηλώνει η κ. Στεφάνου. «Ο κινηματογράφος επιτρέπει να μεταφέρουμε ιστορίες με τρόπο που τα στατιστικά δεν μπορούν ποτέ». Η πρωτοβουλία περιελάμβανε εκπαιδευτικά εργαστήρια, τετραήμερη εκπαίδευση ειδικών και συνεργασίες με ΜΚΟ στη Μάλτα και τη Λετονία, ενισχύοντας την υποστήριξη επιζώντων και την ευαισθητοποίηση κοινοτήτων.
Η ταινία «Όχι όπως νόμιζα» βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά εμπορίας εργατών και περιγράφει την ιστορία του Άχμεντ, ενός νεαρού άνδρα που διακινήθηκε από το Τατζικιστάν στη Λετονία και υπέστη καταναγκαστική εργασία. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC, 2024), τα περιστατικά εμπορίας για καταναγκαστική εργασία αυξήθηκαν παγκοσμίως κατά 47% μεταξύ 2019 και 2022, υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη ενημέρωσης και πρόληψης.
Η κ. Στεφάνου τονίζει τη σοβαρότητα της διαδικτυακής εκμετάλλευσης ανηλίκων: «Η κοινοποίηση γυμνών εικόνων παιδιών είναι ποινικό αδίκημα και επισύρει φυλάκιση έως και δέκα χρόνια. Δεν υπάρχει χρόνος για καθυστέρηση στην αναφορά. Τα παιδιά μπορούν να χρησιμοποιούν ειδικές γραμμές υποστήριξης για ανώνυμη αναφορά». Η εκπαίδευση των νέων θεωρείται ζωτικής σημασίας, καθώς τα μοτίβα εκμετάλλευσης δεν είναι μεμονωμένα αλλά παγκόσμια.
Ενσυναίσθηση
Ο Κωνσταντίνος Φαρμακάς, σκηνοθέτης και σεναριογράφος των ταινιών, μιλά για τον τρόπο που ο κινηματογράφος μπορεί να ενισχύσει την ενσυναίσθηση και την πρόληψη. «Οι ιστορίες βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα από υποθέσεις που αφορούν νέους», εξηγεί. Οι ταινίες συνδυάζουν μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ, και με την καθοδήγηση παιδοψυχολόγων και ειδικών της Αστυνομίας Κύπρου, επιλέχθηκαν τα στοιχεία που αποτυπώνουν με ακρίβεια τη συναισθηματική εμπειρία των θυμάτων.
Σε ερώτηση για το ποιο είναι το κύριο μήνυμα των ταινιών, ο Φαρμακάς απαντά: «Η ενσυναίσθηση είναι το βασικό μάθημα. Τα θύματα απομονώνονται συχνά, και η κοινωνία πρέπει να είναι πιο ευαίσθητη και πρόθυμη να ακούσει και να στηρίξει». Στόχος των προβολών, κυρίως σε σχολεία, είναι να ανοίξει διάλογος, να ενδυναμωθούν οι νέοι και να κατανοήσουν πώς να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τους άλλους.
Φωνές θυμάτων
Ο Stephane Noel Tchouanteu, υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ιδρυτής του Bridge of Hope (TAPSEU PouH) στην Κύπρο, συμμετείχε στη δημιουργία της ταινίας «Όχι όπως νόμιζα». Η εμπειρία του ως πρόσφυγα ενίσχυσε την αυθεντικότητα της αφήγησης. Μέσω του έργου, δημιουργήθηκαν ασφαλείς χώροι για διάλογο, ενδυνάμωση και ανθεκτικότητα των κοινοτήτων μετακινούμενων πληθυσμών.
«Η συζήτηση για δύσκολα θέματα αυξάνει την ενημέρωση», λέει ο Tchouanteu. «Πολλοί δεν γνωρίζουν καν ότι η εμπορία υπάρχει στις κοινότητές τους. Μέσω αυτών των ταινιών, οι φωνές των θυμάτων ενισχύονται». Η συμμετοχή των νέων στη δημιουργία των ταινιών, όπως παρατηρεί, σπάει τα στερεότυπα και καλλιεργεί ενσυναίσθηση.
Θύμα και δράστης
Η Αριάδνη Παναγιώτου-Ιωάννου, φοιτήτρια Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, συμμετείχε ως σεναριογράφος για να αναδείξει φωνές που συχνά μένουν σιωπηλές. «Ποιες φωνές ενισχύουμε; Ποιες ακούμε;», αναρωτιέται, τονίζοντας τη σημασία της αποδόμησης του στίγματος γύρω από την εκμετάλλευση.
Η ταινία «Σπάσε τη Σιωπή», γραμμένη στην κυπριακή διάλεκτο, αφηγείται την ιστορία μιας έφηβης κοπέλας των οποίων οι γυμνές φωτογραφίες διαρρέουν χωρίς τη συναίνεσή της. «Το μήνυμα είναι η μετατόπιση της ευθύνης από το θύμα στον δράστη», εξηγεί η Αριάδνη. Στόχος είναι οι νέοι να έχουν θάρρος να μιλήσουν και να γνωρίζουν ότι το περιβάλλον τους θα τους στηρίξει. Η προβολή της ταινίας θα πραγματοποιηθεί στις 3 Μαρτίου 2026 στο Αμφιθέατρο Φίλιππος Τσιμπόγλου, με τη συνεργασία του Πανεπιστημίου Κύπρου, της Έδρας UNESCO για την Ισότητα των Φύλων και της Step Up Stop Slavery.
Εκμετάλλευση ανηλίκων
Η Μαρία Πενταλιώτου, από την Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, τονίζει ότι τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα λόγω της νεαρής ηλικίας και της ανωριμότητάς τους. «Μπορούν εύκολα να πέσουν θύματα επιτηδείων», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η γνώση των κινδύνων και η επικοινωνία με έναν ενήλικα εμπιστοσύνης είναι κρίσιμη. Η Υποδιεύθυνση διαθέτει λειτουργούς που υποστηρίζουν τα παιδιά και παραπέμπουν σε ειδικούς, ενώ κάθε υπόθεση εξετάζεται με πλήρη εχεμύθεια. Τα στατιστικά δείχνουν υψηλό αριθμό υποθέσεων τα τελευταία χρόνια στα οποία θύματα είναι παιδιά. Συγκεκριμένα, από το 2021 μέχρι το 2025 διερευνήθηκαν ανά έτος πέραν των 200 υποθέσεων.
Η νομική διάσταση είναι σημαντική: Κάθε επιλήψιμη πράξη έχει ξεχωριστό άρθρο νόμου και ποινές που κυμαίνονται από αυστηρά πρόστιμα έως ισόβια κάθειρξη.
Πρωτόκολλα για σχολεία και κοινότητες περιλαμβάνουν άμεση αναφορά στην Αστυνομία και συνεργασία με οργανισμούς όπως το Σπίτι του Παιδιού (Hope for Children) και ΜΚΟ. Οι δραστηριότητες πρόληψης περιλαμβάνουν διαλέξεις, εργαστήρια και ημερίδες για την ασφάλεια στο διαδίκτυο. «Η προστασία των παιδιών απαιτεί ενημερωμένη κοινωνία, τεχνολογία και συλλογική προσπάθεια», καταλήγει η Πενταλιώτου.