Ελεγκτική Υπηρεσία: Κίνδυνος να χαθούν εκατομμύρια από το Ταμείο Ανάκαμψης – Κοντά στον πάτο της ΕΕ η ΚΔ για τις εμπρόθεσμες εκταμιεύσεις

Υπεραισιόδοξος και με αδυναμίες ήταν ο αρχικός σχεδιασμός του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης, τον οποίο υπέβαλε η Κύπρος στις Βρυξέλλες το 2021, όπως διαπιστώνει η Ελεγκτική Υπηρεσία στην έκθεσή της αναφορικά με την υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης της Δημοκρατίας.
Ταυτόχρονα, εντοπίζει ότι το κυπριακό σχέδιο περιλάμβανε δυσανάλογα μεγάλο αριθμό οροσήμων και στόχων σε σχέση με το μέγεθος της Κύπρου και το ποσό που της κατανεμήθηκε. Μάλιστα, τονίζει ότι η περιγραφή των οροσήμων και στόχων ήταν πολύ λεπτομερής και αρκετοί από τους στόχους πολύ συγκεκριμένοι, γεγονός που δημιούργησε δυσκολίες στην υλοποίηση, στην παρακολούθηση της υλοποίησής τους και στον συντονισμό από τη συντονιστική αρχή, η οποία αντιμετώπισε και θέματα στελέχωσης.
«Συνεκτιμώντας το γεγονός ότι αρκετά έργα περιλήφθηκαν στο Σχέδιο ενώ δεν ήταν ώριμα και το γεγονός ότι δεν έγινε ορθή εκτίμηση των κινδύνων μη έγκαιρης υλοποίησης, με αποτέλεσμα να καθοριστούν μη ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, καθώς και την ελλιπή διοικητική επάρκεια ορισμένων φορέων υλοποίησης, κατέστη αναγκαία η κατ’ επανάληψη τροποποίηση του Σχεδίου», συμπληρώνει η Ελεγκτική Υπηρεσία.
Πόσα θα λάμβανε και πόσα θα πάρει
Η Κύπρος θα λάμβανε αρχικά ποσό €1,2 δισ. (€1,02 δισ. χορηγία και €200,32 εκατ. από δανειακή διευκόλυνση) από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος θεσπίστηκε για να στηρίξει τα κράτη-μέλη ώστε να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την πανδημία του κορωνοϊού. Προηγουμένως, θα έπρεπε να υλοποιήσει, μέχρι τον Αύγουστο του 2026, συνολικά 133 μέτρα που αφορούσαν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις.
Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, μέχρι τον περσινό Αύγουστο, δηλαδή περίπου έναν χρόνο πριν από την ολοκλήρωση του Μηχανισμού Ανάκαμψης, η Κυπριακή Δημοκρατία απορρόφησε το 56% των ευρωπαϊκών κονδυλίων, που αντιστοιχεί σε ποσό €567,7 εκατ. (στο ποσό περιλαμβάνεται η προχρηματοδότηση ύψους €151,67 εκατ.). Αυτό κατατάσσει την Κύπρο, σύμφωνα με στοιχεία που έλαβε φέτος τον Ιανουάριο η Υπηρεσία από την πλατφόρμα παρακολούθησης του Μηχανισμού της ΕΕ, στην 20ή θέση από το σύνολο των 27 κρατών-μελών, αναφορικά με το ποσοστό απορρόφησης της μη εισπρακτέας χρηματοδοτικής στήριξης. Παρά το χαμηλό επίπεδο απορρόφησης της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης είναι αισιόδοξη ότι μέχρι τον Αύγουστο του 2026 θα επιτευχθεί υψηλό ποσοστό απορρόφησης.
Η μη αξιοποίηση δανείου και η αφαίρεση του GSI
Παράλληλα, η Κύπρος, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, δεν χρησιμοποίησε το δάνειο των €200,32 εκατ., το οποίο συνδεόταν με την εκπλήρωση επτά μέτρων. Σύμφωνα με τα ευρήματα της Υπηρεσίας, η Κύπρος δεν υπέβαλε κανένα αίτημα για τη λήψη του δανείου, καθώς, βάσει της τελευταίας τροποποίησης του σχεδίου το περασμένο καλοκαίρι, οι κυπριακές αρχές αφαίρεσαν από το κυπριακό σχέδιο έξι μέτρα. Μεταξύ των μέτρων που αφαιρέθηκαν ήταν το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας GSI (πρώην EuroAsia), για το οποίο η Κύπρος θα λάμβανε €100 εκατ.
Όπως επισημαίνεται, η υλοποίησή του έργου δεν είναι εφικτή εντός του Σχεδίου Ανάκαμψης, καθώς οι εργασίες δεν έχουν ακόμη αρχίσει. Ταυτόχρονα, σημειώνει ότι το ποσό των €26 εκατ. που ήδη εκταμιεύθηκε θα συμψηφιστεί με τις επόμενες δόσεις της χορηγίας που θα εκταμιευθούν στη χώρα.
Πάντως, η Ελεγκτική Υπηρεσία τονίζει ότι ο δανεισμός μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης, με ευνοϊκότερους όρους από τον δανεισμό από τις αγορές και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα έπρεπε να αξιοποιηθεί. Όπως σημειώνεται στην έκθεση, «το έργο του ηλεκτρικού καλωδίου είχε περιληφθεί στο “project fiche” με κατάλογο 13 ενδεικτικών κινδύνων, με καταληκτικό σχόλιο ότι ο κίνδυνος μη υλοποίησης είναι πολύ χαμηλός (βαθμός δύο) και ότι κανένας από τους τεχνικούς κινδύνους δεν αποτελεί επαρκή λόγο μη υλοποίησης. Ωστόσο, το έργο δεν υλοποιείται».
Θα χαθούν €50 εκατ.
Την ίδια ώρα, υποδεικνύει ότι, λόγω της μη υλοποίησης σειράς μέτρων, η Δημοκρατία κινδυνεύει να χάσει και μέρος της χορηγίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιθανόν να αναστείλει τη χρηματοδότηση σε σχέση με τη μεταρρύθμιση για την πράσινη φορολογία, με το ποσό της απώλειας να φτάνει τα €50 εκατ. Η Κομισιόν, σύμφωνα με την έκθεση, υπέδειξε ότι, εάν η Κύπρος δεν εφαρμόσει το συγκεκριμένο μέτρο εντός του Σχεδίου Ανάκαμψης, πέραν του ότι η αποκοπή της χορηγίας θα είναι μόνιμη, αυτό θα δημιουργήσει και αρνητική εικόνα για την Κύπρο ως εταίρο ως προς την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της έναντι της ΕΕ.
Δεν έγινε επαρκής αξιολόγηση
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, οι αδυναμίες σχετικά με την ένταξη στο Σχέδιο έργων που δεν ήταν ώριμα, η μη επαρκής αξιολόγηση των κινδύνων μη υλοποίησης και ο καθορισμός μη ρεαλιστικών χρονοδιαγραμμάτων οδήγησαν σε πέντε τροποποιήσεις του Σχεδίου, ώστε να μειωθούν οι κίνδυνοι μη επίτευξης οροσήμων. Αυτό, τονίζει, επέφερε, μεταξύ άλλων, τη μεταφορά πρόσθετων οροσήμων και στόχων στον ήδη μεγάλο αριθμό που προγραμματίζεται να ολοκληρωθούν στα τελευταία τρίμηνα.
Ίσως δεν προλάβουν
Βάσει των ευρημάτων της Υπηρεσίας, παρά τις πέντε τροποποιήσεις, δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος μη πλήρους απορρόφησης του ποσού που κατανεμήθηκε στην Κύπρο, σε περίπτωση μη υλοποίησης όλων των οροσήμων μέχρι το τέλος Αυγούστου. Καταλήγοντας, υπογραμμίζει ότι, κατά τη διαδικασία υποβολής και επιλογής επενδυτικών δημόσιων έργων προς ένταξη στο Σχέδιο, δεν διενεργήθηκε ορθή και εμπεριστατωμένη αξιολόγησή τους, η οποία να διασφαλίζει, στον βαθμό του εφικτού, την ομαλή και επιτυχή υλοποίησή του.