Ελεγκτική: Προβλήματα και κενά εντοπίζει για υπηρεσία Μεταλλίων στην Πάφο

Δεν έχει επιτευχθεί συμμόρφωση με τους δεσμευτικούς όρους της Έκθεση Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) για το Τοπικό Σχέδιο Ακάμα σε ό,τι αφορά τη δημιουργία νέας λατομικής ζώνης (ΛΖ) στην Κοινότητα Ανδρολίκου και η επέκταση του λατομείου έχει ήδη επηρεάσει αρνητικά προστατευόμενα είδη όπως η αιγυπτιακή φρουτονυχτερίδα.
Παράλληλα έως 160.000 κυβικά μέτρα ενδέχεται να μειώσει τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα η προτεινόμενη Λατομική Ζώνη, προκαλώντας σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους. Οι διαπιστώσεις περιέχονται σε ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας που δόθηκε την Τρίτη στην δημοσιότητα και αφορά την Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων και συγκεκριμένα παρακολούθηση εξελίξεων προηγούμενης Ειδικής Έκθεσης τον Μάρτιο του 2019 για τον βαθμό υλοποίησης/υιοθέτησης συστάσεων.
"Το κύριο συμπέρασμα του ελέγχου μας είναι πως, παρά την παρέλευση έξι ετών από την δημοσίευση της προηγούμενης ειδικής έκθεσης μας, ορισμένα από τα προβλήματα και αδυναμίες/ελλείψεις που είχαμε αναδείξει, σε σχέση με τη διαχείριση του ορυκτού πλούτου της Δημοκρατίας, παραμένουν άλυτα. Παράλληλα, διαπιστώνεται η ανάγκη λήψης των αναγκαίων μέτρων για τη διενέργεια εμπεριστατωμένης μελέτης, αναφορικά με την κάλυψη των αναγκών της επαρχίας Πάφου σε λατομικά υλικά, με τρόπο που να διασφαλίζει τη διατήρηση και προστασία των ειδών χαρακτηρισμού των περιοχών του δικτύου Natura 2000 της επαρχίας", τονίζεται στην έκθεση.
Συγκεκριμένες διαπιστώσεις
Η ΕΥ διαπιστώνει καθυστερήσεις στις διαδικασίες αδειοδότησης αφού υποβλήθηκαν 29 αιτήσεις παραχώρησης πολεοδομικής άδειας για ανάπτυξη λατομείου κατά την περίοδο 2020-2023 και ολοκληρώθηκε η διαδικασία εξέτασης μόνο για 14, με τις πέντε να παρουσίαζαν καθυστέρηση μεταξύ 1-2 ετών και οι υπόλοιπες δέκα καθυστέρηση πέραν των δύο ετών. Ο μέσος χρόνος εξέτασης αιτήσεων άδειας επισκόπησης λόγω καθυστερημένων γνωματεύσεων από τα εμπλεκόμενα τμήματα είναι 6,8 μήνες.
Διαπιστώθηκαν κενά στην εφαρμογή ευρωπαϊκού και εθνικού πλαισίου καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει ακόμη θεσπίσει κανόνες επιβολής κυρώσεων για παραβάσεις του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες και καθυστέρηση στην προώθηση στρατηγικών πολιτικών με τον κίνδυνο η Στρατηγική Μελέτη να καταστεί ετεροχρονισμένη.
Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση διαπιστώνεται μη τεκμηριωμένος υπολογισμός εγγυήσεων και καθυστερημένη υποβολή ετήσιων εκθέσεων χωρίς επιβολή κυρώσεων αλλά καταγράφεται το γεγονός ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες προχώρησαν στην υιοθέτηση ορισμένων από τις συστάσεις της ΕΥ, βελτιώνοντας συγκεκριμένες διοικητικές πρακτικές και διαδικασίες ελέγχου.
Η ΕΥ υπογραμμίζει ότι η ορθολογική και αειφόρος διαχείριση του ορυκτού πλούτου της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι θεμελιώδης για την οικονομική ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Περιοχή Ανδρολίκου
Η υπό εξέταση περιοχή γειτνιάζει με την περιοχή Ειδικής Ζώνης Διατήρησης (ΕΖΔ) «Χερσόνησος Ακάμα (CYP4000010) και τη Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) «Χερσόνησος Ακάμα» (CYP4000023), για τις οποίες εκκρεμεί ο καθορισμός στόχων διατήρησης και η έκδοση Διαταγμάτων Προστασίας και Διαχείρισης της Φύσης και Προστασίας και Διαχείρισης Άγριων Πτηνών, που απαιτούνται τόσο από τις σχετικές Ευρωπαϊκές Οδηγίες, όσο και το εθνικό δίκαιο.
"Συνεπεία της πιο πάνω παράλειψης, δεν μπορεί να διενεργηθεί ολοκληρωμένη και πλήρως έγκυρη επαναξιολόγηση του όρου της Έκθεσης ΕΟΑ για το ΤΣΑ, αναφορικά με τις ενδεχόμενες επιπτώσεις στους οικοτόπους και τα είδη χαρακτηρισμού σε σχέση με την εξέταση του ενδεχόμενου δημιουργίας νέας ΛΖ στην περιοχή Ανδρολίκου", αναφέρει η ΕΥ.
Προστίθεται ότι η μεγάλη καθυστέρηση που παρατηρείται σε σχέση με αυτά, δημιουργεί νομική και ουσιαστική αβεβαιότητα για την αποτελεσματική προστασία των περιοχών του Δικτύου Natura 2000.
Η ΕΥ υπενθυμίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παράπεμψε την Κυπριακή Δημοκρατία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λόγω μη συμμόρφωσης με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τους Οικότοπους, σχετικά με την έκδοση Διαταγμάτων Προστασίας και Διαχείρισης των Περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και τον καθορισμό ειδικών στόχων διατήρησης.
Αιγυπτιακές φρουτονυχτερίδες και επιπτώσεις
Η επέκταση λατομείου στην ΛΖ Ανδρολίκου φαίνεται να επηρέασε αρνητικά την παρουσία του προστατευόμενου είδους των Αιγυπτιακών φρουτονυχτερίδων (Rousettus aegyptiacus), καθώς μία αποικία τους , που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από το λατομείο, εγκαταλείφθηκε λόγω οχλήσεων.
Η ΕΥ σημειώνει ότι για το είδος αυτό απαιτείται «αυστηρή προστασία» σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου για διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας.
"Επομένως, υπό αυτό το πρίσμα, η εξέταση του ενδεχομένου δημιουργία νέας ΛΖ στην περιοχή απαιτεί ενδελεχή μελέτη των επιπτώσεων, μεταξύ άλλων, και σε αυτό το είδος, το οποίο, εντός ΕΕ, διαβιεί μόνο στην Κύπρο. Επίσης, έχει περιληφθεί στα είδη που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο υλοποίησης της Στρατηγικής της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, για επίτευξη στόχου ικανοποιητικής κατάστασης διατήρησης ή τουλάχιστον θετικής τάσης διατήρησης κατά τουλάχιστον 30% μέχρι το 2030 και στις εθνικές δεσμεύσεις της Κύπρου", τονίζει η ΕΥ.
Η ΕΥ σημειώνει επίσης ότι δεν έχουν αξιολογηθεί οι πιθανές σημαντικές έμμεσες επιπτώσεις στα είδη και οικότοπους της ΖΕΠ «Χερσόνησος Ακάμα» (CY4000023) και της ΕΖΔ «Χερσόνησος Ακάμα» (CY4000010), από τη συρρίκνωση της Αγροτικής Ζώνης στην Κοινότητα Ανδρολίκου, λόγω της ενδεχόμενης δημιουργίας νέας ΛΖ.
Η ΕΥ σημειώνει ότι, σύμφωνα με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης (ΤΓΕ), η συνεχιζόμενη λατόμευση της περιοχής που δυνητικά θα επιφέρει η πιθανή δημιουργία νέας ΛΖ στην περιοχή, ενδέχεται να μειώσει τον εμπλουτισμό του υδροφορέα έως και κατά 160.000 κ.μ. νερού.
Σε σχέση με την αποκατάσταση μέρους της περιοχής, όπου η λατόμευση έχει ολοκληρωθεί, οι αρμόδιες Υπηρεσίες διευκρίνισαν ότι η υπό αναφορά ΛΖ θεωρείται ενεργή και η αποκατάστασή της θα ολοκληρωθεί με την εξάντληση των αποθεμάτων.
Σημειώνεται ότι πρωταρχικός σκοπός θα πρέπει να είναι η άμεση και πλήρης αποκατάσταση του ενδιαιτήματος ενός είδους χαρακτηρισμού (στην περίπτωση αυτή της φρουτονυχτερίδας) και η βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του. Επομένως, αναφέρει η ΕΥ, θα πρέπει να αποτραπεί οποιαδήποτε περαιτέρω βλάβη, και πολύ περισσότερο η συνέχιση μιας επιβλαβούς δραστηριότητας, η οποία μπορεί να προκαλέσει ακόμα και την οριστική, μη αναστρέψιμη καταστροφή του φυσικού χώρου όπου ζει το υπό αναφορά είδος.
Η ΕΥ σημειώνει ότι δεν υποβλήθηκαν ακόμη από το Τμήμα Περιβάλλοντος επικαιροποιημένες καταγραφές του σπάνιου και απειλούμενου είδους και ενημέρωση για την κατάσταση που βρίσκονται σήμερα οι προαναφερόμενες σπηλιές, την απόσταση των καταφυγίων του υπό αναφορά είδους στην περιοχή της Ανδρολίκου από το πλησιέστερο όριο της προτεινόμενης ΛΖ καθώς και με το ποσοστό του πληθυσμού, επί του παγκύπριου, το οποίο διαβιεί σε αυτά.
Η ΕΥ καλεί να διασφαλιστεί η συμμόρφωση του κράτους με το Κοινοτικό Κεκτημένο ώστε να αποφευχθεί ενδεχόμενη παραπομπή της ΚΔ στο Δικαστήριο της ΕΕ για βλάβη και καταστροφή, των τόπων ανάπαυσης και αναπαραγωγής του απειλούμενου είδους των αιγυπτιακών φρουτονυχτερίδων.
Παράνομες λατομεύσεις στην περιοχή της Αγίας Άννας και Τρούλλων/ Κελλιών
Στην Ειδική Έκθεση του 2019, σημειώθηκαν περιστατικά όπου διενεργήθηκαν παράνομες λατομεύσεις τόσο σε ιδιωτικά όσο και σε κρατικά τεμάχια.
Διαπιστώθηκε επίσης σοβαρό πρόβλημα στην εφαρμογή των Διαταγμάτων που δύναται να εκδοθούν δυνάμει του άρθρου 43 του Νόμου, αφού παρατηρήθηκε σημαντική καθυστέρηση στην έκδοσή τους, ενώ η αυτόφωρος διαδικασία δεν φαίνεται να απέδιδε. Επίσης δεν εφαρμοζόταν η κατάσχεση μηχανημάτων, όπως στην περίπτωση των Βρετανικών Βάσεων και η ΕΥ εισηγήθηκε όπως η ΥΜΛ, σε συνεργασία με την Αστυνομία, προβαίνει σε διαδικασία κατάσχεσης των μηχανημάτων που χρησιμοποιήθηκαν σε παράνομη λατόμευση.
Η ΕΥ σημειώνει ότι η ΥΜΛ ενημέρωσε ότι η σύσταση δεν μπορεί να υλοποιηθεί, λόγω τεχνικών δυσκολιών, όπως η δυσκολία στη μεταφορά των ογκωδών μηχανημάτων από απρόσιτες περιοχές, το γεγονός ότι οι τοπικοί αστυνομικοί σταθμοί δεν αναλαμβάνουν ευθύνη για την φύλαξή τους, ούτε διαθέτουν τον απαιτούμενο χώρο, καθώς και το μεγάλο κονδύλι που απαιτείται για την μεταφορά τους, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις υπερβαίνει το ύψος των ποινών που επιβάλλονται από το Δικαστήριο.
Πηγή: ΚΥΠΕ