Ελεάνα Αλεξάνδρου: Ό,τι χτίστηκε σε αυτή τη διαδρομή αποτελεί πολύτιμο θεμέλιο για το μέλλον του πολιτισμού στην πόλη μας

Συναντήσεις
Να συνδεθούμε με τις διαφορετικές φωνές, οπτικές και αφηγήματα της πόλης
Ο Αντώνης Γεωργίου συναντά την Ελεάνα Αλεξάνδρου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Οργανισμού Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης Λεμεσός 2030 - Υποψήφια Πόλη
Από την ίδρυση του Λεμεσός 2030 μέχρι σήμερα, τι θεωρείτε ότι χαρακτήρισε αυτή την πορεία και τι μένει ως ουσιαστική παρακαταθήκη για την πόλη;
Μια διαδικασία συνεχούς ακρόασης, σχεδιασμού και ανταλλαγής. Μας έδωσε την ευκαιρία να εργαστούμε με συνέπεια, με τον πολιτισμό στις προτεραιότητες, να ακούσουμε νέες φωνές, να συνθέσουμε διαφορετικές οπτικές και να συνδιαμορφώσουμε τις πολιτιστικές προτεραιότητες της πόλης.
Ήταν επίσης μια διαδικασία που έφερε σπουδαίους επαγγελματίες πολιτισμού του νησιού μαζί, σύνδεσε ακούραστους Λεμεσιανούς και Λεμεσιανές, ενεργούς δημότες διαφορετικών ηλικιών σε ένα κοινό στόχο, και ξεκίνησε να δημιουργεί γέφυρες σε μια πόλη που το 2023 χαρακτηρίστηκε ως “αφρόντιστη”, “άταχτη” και “αποσυντονισμένη”. Νιώθω πως αυτή η ενεργοποίηση και συνδεσιμότητα των 1880 ατόμων που μπόρεσαν να αφιερώσουν χρόνο σε αυτή την πορεία, ήταν η πιο ελπιδοφόρα παρακαταθήκη της.
Θέλουμε να είμαστε εδώ για την πόλη μας και να την φροντίσουμε. Ό,τι χτίστηκε σε αυτή τη διαδρομή – σχέσεις, συνεργασίες, κοινές κατευθύνσεις – αποτελεί πολύτιμο θεμέλιο για το μέλλον του πολιτισμού στην πόλη μας.
Στην αρχή υπήρχε αμφιβολία για το αν όντως ο πολιτισμός μπορεί να υπάρξει ως προτεραιότητα σε μακροχρόνια βάση
Τι σας έμαθε αυτή η διαδικασία για τη Λεμεσό, την κοινωνία και τον πολιτισμό της που δεν γνωρίζατε πριν, και τι ήταν αυτό που επιβεβαιώθηκε μέσα από τη συλλογική δουλειά;
Στην αρχή υπήρχε αμφιβολία για το εγχείρημα: αν όντως η πόλη μπορεί να στηρίξει την διεκδίκηση και υλοποίηση αυτού του τίτλου, αν όντως ο πολιτισμός μπορεί να υπάρξει ως προτεραιότητα σε μακροχρόνια βάση. Δεν εννοώ μόνο πολιτιστικές εκδηλώσεις, φεστιβάλ και μεγάλες γιορτές. Αναφέρομαι στον πολιτιστικό τομέα, και τον πολιτισμό ως την καθημερινή εμπειρία της πόλης και των ανθρώπων της.
Η διαδικασία εμφάνισε ένα μεγαλύτερο ‘παζλ’ και με έβγαλε έξω από τον μικρόκοσμο και ασφαλή κοινωνικό κύκλο μου. Η οπτική μου για τη πολυπολιτισμική Λεμεσό, τους ανθρώπους της, τις διαφορετικές λειτουργίες, τομείς και βιομηχανίες της έχει διευρυνθεί σημαντικά, και απέκτησα μια ίσως πιο πλατιά κατανόηση (αν μπορώ να το περιγράψω έτσι). Αυτό δεν ισχύει μόνο για εμένα προσωπικά. Θεωρώ πως, μέσα από την ανταλλαγή, στην πρώτη φάση ειδικά, δημιουργήθηκε μια κοινή αντίληψη και κατανόηση της κατάστασης της πόλης μας σήμερα, κάτι που επίσης δημιούργησε και τον πυρήνα της πρότασης μας.
Η καθεμιά και ο καθένας που ζει στην Λεμεσό έχει τη δική του πραγματικότητα όσο αφορά την πόλη. Αυτές οι διαφορετικές οπτικές μπορούν, και χρειάζεται, να συνυπάρξουν χωρίς να επιβαρύνει η μια την άλλη, και να φροντιστούν αυτές που μένουν πίσω.
Φυσικά, με το πέρασμα των μηνών, φάνηκαν οι πιο κοινές εμπειρίες και αντιλήψεις της πόλης. Η αστική και οικονομική ανάπτυξη που προκάλεσε έντονες ταξικές ανισότητες, ο εξευγενισμός που συμβαίνει και σε πολλές πόλεις της Ευρώπης και διεθνώς, η ταχύτητα, η ακρίβεια, η ένταση, η κούραση, η απομόνωση, είναι μερικά από αυτά που βιώνουν και παρατηρούν πολλά άτομα. Ταυτόχρονα, εκφράστηκε μια τρομερή αγάπη για το πνεύμα και ταπεραμέντο της Λεμεσού από “βέρους Λεμεσιανούς” όπως αυτοαποκαλούνται, αλλά και νέους κάτοικους της πόλης όντας εδώ για μόλις μερικούς μήνες.
Ποια ήταν, σε συντομία, η πρόταση της Λεμεσού προς την Ευρώπη μέσα από τον φάκελο του 2030;
The Understory είναι ο τίτλος της πρότασης μας. Understory είναι και συγκεκριμένος όρος στα αγγλικά. Η ακριβής μετάφραση του στα ελληνικά είναι ‘υποόροφος’ και αναφέρεται στην φύση που ξεκινά από το έδαφος ενός δάσους πέραν από τα δέντρα – θάμνοι, αναρριχητικά, μανιτάρια, ζωύφια κ.ο.κ. Στο δάσος, η ζωή στο έδαφος συνυπάρχει με τα ψηλά δέντρα, τα οποία τρέφονται αμοιβαία και συντηρούν μια πλούσια βιοποικιλότητα και πολυμορφία ζωής. Αυτή είναι η πολυμορφία που κινδυνεύουμε να χάσουμε στη Λεμεσό, αν η πόλη συνεχίσει να χτίζεται και να αναπτύσσεται όπως τα τελευταία χρόνια, αφήνοντας πίσω και αποκλείοντας κόσμο και μέρη της.
Η πρόταση της Λεμεσού μας προσκαλεί να εισέλθουμε στο Understory, να συνδεθούμε με τις διαφορετικές φωνές, οπτικές και αφηγήματα της πόλης, την καλλιτεχνική έκφραση, το πνεύμα, τον πολιτισμό της, να δημιουργήσουμε, να δοκιμάσουμε, να επανασυνδεθούμε, συμβάλλοντας σε μια διαδικασία ενδυνάμωσης και εξισορρόπησης της πόλης των δύο ταχυτήτων που ζούμε σήμερα. Μας καλεί να συναντηθούμε και να γράψουμε μαζί τις ιστορίες του μέλλοντος – για τη Λεμεσό, για την Κύπρο, για την Ευρώπη. Ο φάκελος που καταθέσαμε προτείνει πρακτικές λύσεις ώστε να φτάσουμε εκεί που οραματιζόμαστε και συντονίζεται με σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει όλη η Ευρώπη.
Ποια είναι τα συναισθήματά σας μετά την επιλογή της Λάρνακας ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2030;
Ανάμεικτα! Πόνος, λύπη, μια αίσθηση απώλειας αυτού του σημαντικού εργαλείου που μπορεί να αποτελέσει καταλύτη για την συνέχεια, ευγνωμοσύνη για όσα χτίσαμε, όσα μάθαμε, τους τρόπους που εργαστήκαμε και συνεργαστήκαμε, μια αίσθηση περηφάνιας για την ολοκλήρωση ενός πολύ απαιτητικού εγχειρήματος με μια πολύ καλή πρόταση.
Την ίδια στιγμή χάρηκα για συναδέλφισσες/ους και φίλες/ους στην Λάρνακα. Αυτός ο διαγωνισμός μπορεί να δημιουργήσει μια απίστευτη αίσθηση συλλογικότητας και ενός νοιαξίματος πέραν από το προσωπικό. Το σημαντικό είναι ο πολιτισμός να μπει μπροστά. Η δεύτερη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης στην Κύπρο είναι η Λάρνακα και το αξίζει, με τον ίδιο τρόπο που θα το άξιζε και η Λεμεσός.
Αυτή είναι η πολυμορφία που κινδυνεύουμε να χάσουμε στη Λεμεσό, αν η πόλη συνεχίσει να χτίζεται και να αναπτύσσεται όπως τα τελευταία χρόνια
Τι σημαίνει η επόμενη μέρα για τη Λεμεσό; Ποιες δράσεις του Λεμεσός 2030 μπορούν ή πρέπει να συνεχιστούν και τι χρειάζεται σήμερα η πόλη σε πολιτιστικό επίπεδο;
Η Λεμεσός ήταν φιναλίστ και κατετάγη δεύτερη. Η πόλη, ειδικά η δημοτική αρχή, μπορεί να δείξει το δρόμο της διαχείρισης ενός ‘αρνητικού’ αποτελέσματος, να δει την τελική πρόταση που κατατέθηκε ως το πραγματικό αποτέλεσμα μιας εκτεταμένης διαδικασίας και να δώσει χώρο σε μελλοντικές ευκαιρίες και συνθήκες υλοποίησης. Παραδείγματα υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη – από Πορτογαλία και Βέλγιο, μέχρι Πολωνία και Ρουμανία – με πόλεις που έδειξαν τον δρόμο για αξιοποίηση των τελικών προτάσεων που δεν κέρδισαν το χρίσμα.
Η διεκδίκηση του συγκεκριμένου τίτλου ήταν η αφορμή για να γίνει μια συντονισμένη δουλειά στον πολιτισμό που δεν θα της δινόταν η ευκαιρία να γίνει διαφορετικά. Η επένδυση σε αυτό τον φάκελο μπορεί να φέρει τρομερά θετικό αντίκτυπο. Χάσαμε τον τίτλο, ναι, αλλά δεν χάσαμε ούτε το χρόνο μας, ούτε τα χρήματα που επενδυθήκαν. Η πρόσφατη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για το 2026 είναι προς αυτή την κατεύθυνση.
Επιπλέον, υπάρχει μια ενεργοποίηση, μια συγκέντρωση, ένας συντονισμός δυνάμεων που ξεκίνησε να παράγει, να εκφράζεται και να σχεδιάζει, και είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται να συντηρηθεί για να υπάρξει ουσιαστικό αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια απέναντι στις προκλήσεις που ανέφερα πιο πριν.
Θεωρώ ότι η πρόταση της Λεμεσού έχει μεθοδικότητα, μακροχρόνια στρατηγική, ένα συνδυασμό δράσεων για πολλαπλές κοινότητες, μεγάλες στιγμές συλλογικής συνεύρεσης, και προγράμματα ανάπτυξης του πολιτιστικού τομέα και συμμετοχής στον πολιτισμό. Έχει κριτική, ειλικρίνεια, χιούμορ, επαγγελματισμό, και πολύ φροντίδα. Στοχεύει σε ένα πιο ενδυναμωμένο οικοσύστημα πολιτισμού, σε αποτελεσματικές και βιώσιμες διαδικασίες παραγωγής και χρηματοδότησης, σε λειτουργίες και συνεργασίες σε διαφορετικά επίπεδα και γεωγραφίες, και στον αντίκτυπο που μπορεί να έχει αυτό το οικοσύστημα μέσα στην πόλη και την καθημερινότητά της.
Χάσαμε τον τίτλο, ναι, αλλά δεν χάσαμε ούτε το χρόνο μας, ούτε τα χρήματα που επενδυθήκαν
Ποια «συμβουλή» θα δίνατε στην Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης Λάρνακα 2030, με βάση τη δική σας εμπειρία από τη διαδικασία;
Να κρατήσουν ζωντανή την συλλογικότητα που έχτισαν, να απολαύσουν την διαδικασία, να αξιοποιήσουν την ευκαιρία έχοντας υπόψη το αποτύπωμα και την παρακαταθήκη μετά το 2030.