Εισαγγελική έρευνα για το μπλακάουτ στο FIR Αθηνών που προκάλεσε το χάος στα αεροδρόμια

Την παρέμβαση της εισαγγελίας Πρωτοδικών της Αθήνας προκάλεσε το ολικό μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών που προκάλεσε χθες χάος στα αεροδρόμια.
Ειδικότερα, ο προϊστάμενος της εισαγγελίας της Αθήνας, Αριστείδης Κορέας, διέταξε τη διενέργεια κατεπείγουσας προκαταρκτικής έρευνας, την οποία θα διενεργήσει το τμήμα ηλεκτρονικού εγκλήματος.
Στο πλαίσιο της έρευνας θα διερευνηθεί εάν έχει τελεστεί το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών και από πού προήλθαν οι παρεμβολές σε όλες σχεδόν τις συχνότητες του FIR Αθηνών.
Δεν προκύπτουν ενδείξεις εξωτερικής παρεμβολής
Σε τεχνική δυσλειτουργία και όχι σε εξωτερική απειλή συγκλίνουν, μέχρι στιγμής, τα στοιχεία που εξετάζουν οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών για το σοβαρό περιστατικό που καθήλωσε χθες 4 Ιανουαρίου τις πτήσεις στο έδαφος και οδήγησε σε εκτεταμένους περιορισμούς –και κατά περιόδους σε πλήρη αναστολή– των αερομεταφορών στο ελληνικό FIR.
Παρότι οι αρχικές αναφορές έκαναν λόγο για «παρεμβολές» στις συχνότητες του εναέριου χώρου, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο εξωτερικής επέμβασης, τα σενάρια περί κυβερνοεπίθεσης ή ασύμμετρης απειλής φαίνεται πλέον να απομακρύνονται. Από τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν, τόσο μέσω εξειδικευμένων πτήσεων επιτήρησης συχνοτήτων όσο και από την ανάλυση των καταγραφών (logs και φασμάτων), δεν προέκυψαν ενδείξεις εξωτερικής παρεμβολής.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκεντρώνουν οι αρμόδιοι, οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας πράγματι άκουγαν παρεμβολές στις συχνότητες. Ωστόσο, το κρίσιμο πρόβλημα δεν ήταν η λήψη των μηνυμάτων από τα αεροσκάφη, αλλά η αδυναμία μετάδοσης των μηνυμάτων από τους ίδιους τους ελεγκτές, στοιχείο που ενισχύει την εκτίμηση ότι η δυσλειτουργία εντοπίζεται εντός του συστήματος.
Τα επικρατέστερα σενάρια
Πρώτον, πρόβλημα στην τηλεπικοινωνιακή υποδομή.
Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας χρησιμοποιεί μισθωμένα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα για τη μεταφορά ήχου και δεδομένων μεταξύ κεραιών, ραντάρ και κέντρων ελέγχου. Πληροφορίες αναφέρουν ότι είχαν προηγηθεί τεχνικές εργασίες σε συγκεκριμένο link μεταφοράς δεδομένων, οι οποίες ενδέχεται να προκάλεσαν αστοχία ή ασυμβατότητα στη λειτουργία του συστήματος. Ένα τέτοιο πρόβλημα θα μπορούσε να δημιουργήσει εσωτερικές παρεμβολές και απώλεια επικοινωνίας, χωρίς εμπλοκή εξωτερικού παράγοντα. Το ανησυχητικό, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, είναι ότι πρόκειται για κρίσιμες υποδομές με ανεπαρκή εφεδρεία (backup).
Οι δυσλειτουργίες μάλιστα που εντοπίστηκαν χθες στο σύστημα επικοινωνιών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας δεν περιορίστηκαν μόνο στις ραδιοσυχνότητες του ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα προβλήματα επεκτάθηκαν και στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο των κεντρικών υπηρεσιών της ΥΠΑ, καθώς καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας η υποδομή φέρεται να λειτουργούσε χωρίς τηλεφωνικές επικοινωνίες και χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Δεύτερον, παλαιός και ανεπαρκώς εφεδρικός εξοπλισμός.
Ο εξοπλισμός της ΥΠΑ χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό παρωχημένος, με συστήματα που δεν έχουν εκσυγχρονιστεί εδώ και δεκαετίες. Οι ίδιες πηγές του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών τονίζουν ότι δεν μπορούν να γίνουν αποσπασματικές αναβαθμίσεις σε τέτοιας κρισιμότητας συστήματα, καθώς οι μεγάλες προμήθειες και ο πλήρης εκσυγχρονισμός απαιτούν χρόνο, που υπολογίζεται τουλάχιστον σε μία διετία.
Σύμφωνα με την ΥΠΑ, αμέσως μετά την εκδήλωση του προβλήματος ενεργοποιήθηκαν τα πρωτόκολλα ασφαλείας, με δραστικό περιορισμό των πτήσεων και, όπου κρίθηκε αναγκαίο, με προσωρινή αναστολή τους. Τα μέτρα αυτά απέτρεψαν οποιονδήποτε κίνδυνο για την ασφάλεια των πτήσεων, ανέδειξαν όμως με τον πιο σαφή τρόπο τις αδυναμίες του συστήματος.
Γιατί δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία
Στην Ελλάδα λειτουργούν δύο απολύτως διακριτά και αυτόνομα συστήματα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας. Το πρώτο είναι το σύστημα, αρμοδιότητας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, το οποίο είναι γνωστό στο ευρύ κοινό και εξυπηρετεί τις πολιτικές πτήσεις στο FIR Αθηνών. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει τα ραντάρ, τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές και τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας που διαχειρίζονται την πολιτική αεροπλοΐα.
Το δεύτερο σύστημα ανήκει στην Πολεμική Αεροπορία και υπάγεται στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Διαθέτει πλήρως ανεξάρτητη υποδομή, με δικά του ραντάρ σε όλη τη χώρα, αυτόνομους πομποδέκτες, εξειδικευμένους ελεγκτές αεράμυνας και ξεχωριστό Κέντρο Ελέγχου Αεροπορικών Επιχειρήσεων, με επιχειρησιακή έδρα τη Λάρισα.
Τα δύο συστήματα λειτουργούν παράλληλα αλλά χωρίς λειτουργική ή τεχνική διασύνδεση μεταξύ τους. Πρόκειται για πλήρως αυτόνομα δίκτυα, με διαφορετικές υποδομές, προσωπικό και διαδικασίες, γεγονός που σημαίνει ότι τεχνικά προβλήματα ή δυσλειτουργίες στο πολιτικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας δεν επηρεάζουν τη λειτουργία του στρατιωτικού συστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας.
Συνεχίζεται η έρευνα
Το περιστατικό που σημειώθηκε χθες στο FIR ήταν ιδιαίτερα σοβαρό, ωστόσο –όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές– δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Προ ολίγων μηνών αντίστοιχη παράλυση σημειώθηκε και στο Λονδίνο, μάλιστα με διάρκεια δύο ημερών, επιχείρημα που χρησιμοποιείται για να καταδειχθεί ότι τέτοιου είδους αστοχίες δεν είναι αποκλειστικά «ελληνικό φαινόμενο», αλλά αφορούν και χώρες με τεράστιο καθημερινό φόρτο αεροπορικής κίνησης.
Αυτό φυσικά δεν υποβαθμίζει την χθεσινή μέρα και όσα συνέβησαν στα ελληνικά αεροδρόμια. Η έρευνα συνεχίζεται, με τις αρμόδιες αρχές να επισημαίνουν ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η πλήρης αποσαφήνιση των αιτιών, αλλά και η υιοθέτηση μέτρων που θα αποτρέψουν την επανάληψη αντίστοιχων περιστατικών, καθώς σε διαφορετική περίπτωση οι επιπτώσεις στις αερομεταφορές και στη διεθνή εικόνα της χώρας θα είναι σημαντικές.
Πλέγμα μέτρων και σχέδιο δράσης
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αρμόδιες αρχές αναφέρουν ότι έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή πλέγμα μέτρων για τη θωράκιση των συστημάτων, με στόχο την άμεση αντιμετώπιση των πιο εμφανών αδυναμιών. Παράλληλα, εξετάζονται πρόσθετες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της εφεδρείας και της αξιοπιστίας των κρίσιμων τηλεπικοινωνιακών υποδομών.
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών υπενθυμίζει ότι βρίσκεται σε εξέλιξη Σχέδιο Δράσης για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αεροναυτιλίας, σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς (DG MOVE, EASA και EUROCONTROL). Το σχέδιο, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028, περιλαμβάνει 364 δράσεις σε επτά βασικούς πυλώνες, μεταξύ των οποίων η ανάπτυξη υπηρεσιών Data Link, η αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, η εφαρμογή πλοήγησης βάσει απόδοσης (PBN), η ανάπτυξη ραντάρ Mode S και η εφαρμογή του Κανονισμού CP1.
Οξεία κριτική από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας
Με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα τοποθετήθηκε χθες η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας (ΕΕΕΚΕ) για το «σκοτάδι» στις επικοινωνίες, χαρακτηρίζοντας το περιστατικό σοβαρό και πρωτοφανές για το σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της χώρας. Όπως τονίζεται σε σχετική ανακοίνωση, δεν πρόκειται ούτε για μεμονωμένο γεγονός ούτε για απλή τεχνική αστοχία, αλλά για κρίση με ξεκάθαρα συστημικά χαρακτηριστικά.
Οι ελεγκτές αποδίδουν το συμβάν στη χρόνια παλαιότητα και την ανεπαρκή συντήρηση του εξοπλισμού επικοινωνιών και επιτήρησης, μιλώντας για διαχρονική αδράνεια και λανθασμένες επιλογές της διοίκησης της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Υπενθυμίζουν ότι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για τους κινδύνους που απορρέουν από τη λειτουργία απαρχαιωμένων συστημάτων, χωρίς να υπάρξει ουσιαστική ανταπόκριση, επισημαίνοντας ότι η χθεσινή κατάρρευση ήταν προαναγγελθείσα.
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, η ΕΕΕΚΕ υπογραμμίζει ότι οι ελεγκτές των Κέντρων Ελέγχου Αθηνών και Μακεδονίας κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διασφάλιση της ασφάλειας των πτήσεων. Όπως σημειώνουν, οι συνάδελφοί τους υπερέβαλαν εαυτούς, αξιοποιώντας κάθε διαθέσιμο μέσο ώστε να διαχειριστούν με ασφάλεια τις πτήσεις που βρίσκονταν ήδη στον αέρα ή δεν ήταν δυνατό να αναδρομολογηθούν.
Τέλος, οι ελεγκτές ζητούν άμεση και σε βάθος διερεύνηση του περιστατικού, με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων αρχών, καθώς και ουσιαστικές παρεμβάσεις για την αναβάθμιση του κρίσιμου εξοπλισμού. Παράλληλα, προειδοποιούν ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν προτίθενται να προσφέρουν υπερεργασία την επερχόμενη καλοκαιρινή περίοδο, τονίζοντας ότι δεν είναι πλέον ανεκτό να λειτουργεί το σύστημα χωρίς σύγχρονες και αξιόπιστες υποδομές.