Ειδικοί εξηγούν τη σημασία της αποκατάστασης κατεστραμμένων οικοσυστημάτων

Ειδικοί εξηγούν τη σημασία της αποκατάστασης κατεστραμμένων οικοσυστημάτων – Yποβάθμιση και κίνδυνοι – Τα μέτρα και ο αντίκτυπος
Η αποκατάσταση της φύσης αποτελεί στρατηγική επένδυση για την ασφάλεια, την ευημερία και τη σταθερότητα της Ευρώπης, σύμφωνα με το Επιστημονικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Ακαδημιών (EASAC), το οποίο εκτιμά ότι τα οφέλη από την αποκατάσταση των κατεστραμμένων οικοσυστημάτων θα υπερτερούσαν του κόστους που απαιτείται για την υλοποίηση της στρατηγικής περισσότερο από δέκα φορές.
Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει δημοσίευμα του ισπανικού πρακτορείου Εfe, το κόστος θα ήταν περίπου 150 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ το όφελος που θα προέκυπτε θα ανέλθει σε 1,8 τρισεκατομμύριo ευρώ, κυρίως επειδή θα μειωνόταν ο κίνδυνος καταστροφών, θα σταθεροποιούνταν τα συστήματα τροφίμων και ύδρευσης και θα μειωνόταν το κόστος υγείας και αποκατάστασης.
Ως ανεξάρτητος φορέας που αποτελείται από τις εθνικές ακαδημίες επιστημών των κρατών μελών της ΕΕ, της Νορβηγίας, της Ελβετίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, η EASAC συμβουλεύει τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής παρέχοντας στοιχεία σχετικά με τις επιστημονικές πτυχές των πολιτικών της ΕΕ.
Στο σχόλιό του σχετικά με τον Κανονισμό της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης, ο οργανισμός υποστηρίζει ότι η πλήρης εφαρμογή αυτής της νομοθεσίας αποτελεί στρατηγική επένδυση στην υγεία, την ασφάλεια και την οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης και όχι απλώς νομική υποχρέωση, ειδικά σε μια εποχή αυξανόμενου κόστους λόγω της κλιματικής ζημίας, αυξανόμενης πίεσης στα οικονομικά και ανανεωμένων συζητήσεων για την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια.
Η αποκατάσταση της φύσης «δεν είναι περιβαλλοντική πολυτέλεια, είναι βασική διαχείριση κινδύνου», σύμφωνα με τον Διευθυντή Περιβάλλοντος της EASAC Thomas Elmqvist, ο οποίος σημείωσε ότι είναι μια από τις «πιο έξυπνες προληπτικές επενδύσεις που μπορούμε να κάνουμε» επειδή θα αποφύγει να δαπανήσει τα δισεκατομμύρια που δαπανώνται για πλημμύρες, ξηρασίες, πυρκαγιές ή επιπτώσεις στην υγεία.
Yποβάθμιση και κίνδυνοι
Τα φυσικά συστήματα της Ευρώπης έχουν ήδη υποβαθμιστεί σοβαρά. Μόνο το 1,4% των δασών παραμένει άθικτο και μόνο το 3,3% της επικράτειας βιώνει ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.
Αυτή η υποβάθμιση σχετίζεται άμεσα με την αύξηση των ζημιών που προκαλούνται από τις πλημμύρες, τη μείωση της γονιμότητας του εδάφους, την αποδυνάμωση των δεξαμενών άνθρακα των δασών και τον αυξανόμενο κίνδυνο δασικών πυρκαγιών.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ειδικοί της EASAC επισημαίνουν ότι τα υγιή οικοσυστήματα στηρίζουν την οικονομία μας και προειδοποιούν ότι τα παραδοσιακά οικονομικά μοντέλα που αντιμετωπίζουν τη φύση ως αναλώσιμη δεν αντικατοπτρίζουν επιστημονικά στοιχεία.
Τα οικοσυστήματα, τονίζουν, προστατεύουν τις υποδομές, σταθεροποιούν τα συστήματα τροφίμων και μειώνουν τις δημόσιες δαπάνες για την αντιμετώπιση καταστροφών και την υγειονομική περίθαλψη.
«Η αγνόηση του οικονομικού ρόλου της φύσης είναι ένα σοβαρό οικονομικό και στρατηγικό λάθος», υποστήριξε ο Elmqvist, επικρίνοντας το γεγονός ότι η νεοκλασική οικονομία συνεχίζει να υποβαθμίζει τον ρόλο της φύσης και της βιοποικιλότητας στην οικονομική ανάπτυξη, επειδή, όταν τα οικοσυστήματα αποτυγχάνουν, «το κόστος βαρύνει τους πολίτες, τους ασφαλιστές και τις κυβερνήσεις».
Τα μέτρα και ο αντίκτυπος
Η έκθεση προσδιορίζει άμεσα και υψηλού αντίκτυπου μέτρα αποκατάστασης σε τρία βασικά οικοσυστήματα: γεωργικά τοπία, δάση και τυφώνες.
Στην περίπτωση των γεωργικών τοπίων, υποστηρίζει την εφαρμογή της αναγεννητικής γεωργίας επειδή αποκαθιστά την οργανική ύλη του εδάφους και τη βιοποικιλότητα, αυξάνει την κατακράτηση νερού και την ανθεκτικότητα στο κλίμα και διατηρεί τις αποδόσεις.
Ζητά, επίσης, να δοθεί προτεραιότητα στη διαφοροποίηση της αμειψισποράς και της ενδοκαλλιέργειας, στις καλλιέργειες κάλυψης και στα πολυετή φυτά, στη μειωμένη όργωση, στην αγροδασοπονία, στα χαρακτηριστικά του τοπίου και στην ολοκληρωμένη διαχείριση παρασίτων (IPM).
Για τα δάση, τις καταβόθρες CO2 που αποδυναμώνονται λόγω του κλιματικού στρες και της πίεσης υλοτομίας, πιστεύουν ότι η βιώσιμη δασοκομία, οι μικτές δασικές συστάδες (είδη και ηλικίες), η προστασία των οικοτόπων και η διαχείριση καυσίμων σε επίπεδο τοπίου μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών και να αποκαταστήσουν την ανθεκτικότητα.
Τα κίνητρα για τη βιοενέργεια θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στα πραγματικά απόβλητα και στη χρήση βιομάζας με καταρράκτη, αποκαθιστώντας παράλληλα τα αποθέματα άνθρακα των δασών για την επίτευξη των στόχων χρήσης γης, αλλαγής χρήσης γης και δασοκομίας (LULUCF), προσθέτει η έκθεση.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η εκ νέου διαβροχή των αποστραγγισμένων τυρφώνων μπορεί να μειώσει δραστικά τις εκπομπές, να μειώσει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, να βελτιώσει τη συγκράτηση του νερού και να αποκαταστήσει τη βιοποικιλότητα.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αποκατάσταση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μεμονωμένα και απαιτεί συνοχή μεταξύ των γεωργικών, δασικών, υδάτινων, ενεργειακών, θαλάσσιων και αστικών συστημάτων, υποστηριζόμενη από σαφείς θεσμικές εντολές και λογοδοσία.
Ταυτόχρονα, προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση ή η καθυστέρηση της εφαρμογής του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης θα αυξήσει την έκθεση της Ευρώπης σε ακραία καιρικά φαινόμενα, οικονομικές απώλειες και επιπτώσεις στην υγεία.
«Ως επιστήμονες, ανησυχούμε για την επιταχυνόμενη κατάργηση κρίσιμων μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος και του κλίματος. Οι περιβαλλοντικές καταργήσεις δεν εξαλείφουν το κόστος, απλώς το αναβάλλουν», αναφέρουν και καλούν τα κράτη μέλη να επικεντρωθούν στην επίτευξη των στόχων του Κανονισμού αντί να προσπαθούν να αποδυναμώσουν τις διατάξεις του, σε ένα πλαίσιο όπου οι δημόσιοι προϋπολογισμοί βρίσκονται υπό πίεση, με μια αυξανόμενη συζήτηση σχετικά με τις προτεραιότητες δαπανών.
Οι κανονισμοί της ΕΕ
Ο Κανονισμός της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης θέτει νομικά δεσμευτικούς στόχους για την αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων στην ξηρά και τη θάλασσα.
Στόχος του είναι η διόρθωση της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων και των συνεπειών της, θέτοντας στόχους, απαιτώντας εθνικά σχέδια αποκατάστασης και ευθυγραμμίζοντας τη Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα για το 2030, την Πράσινη Συμφωνία, την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ), τις Οδηγίες Πλαίσιο για τα Ύδατα και τη Θαλάσσια Ζώνη και τη Δασική Στρατηγική.
Ο κύριος στόχος είναι η αποκατάσταση τουλάχιστον του 20% της χερσαίας και θαλάσσιας έκτασης της ΕΕ έως το 2030 και η προοδευτική αύξηση του ποσοστού των υποβαθμισμένων οικοτόπων που έχουν αποκατασταθεί έως το 2050.
Τα βασικά οικοσυστήματα περιλαμβάνουν υγροτόπους, ποτάμια, λίμνες, πλημμυρικές πεδιάδες, δάση, λιβάδια και θαλάσσια οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένων των λιβαδιών θαλάσσιας βλάστησης και των παράκτιων οικοτόπων, καθώς και τις αστικές πράσινες και μπλε υποδομές.
«Χωρίς ευθυγράμμιση μεταξύ των γεωργικών, ενεργειακών, δασικών και αστικών πολιτικών, ο Κανονισμός δεν θα αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του. Ωστόσο, εάν εφαρμοστεί φιλόδοξα, συνεκτικά και με επαρκή χρηματοδότηση, μπορεί να γίνει κεντρικός πυλώνας της ανθεκτικότητας, της ευημερίας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, μεταμορφώνοντας τη σχέση μεταξύ κοινωνίας και φύσης προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών», επιμένουν οι ειδικοί της EASAC.
Τι είναι η αποκατάσταση
Παρόλο που η αποκατάσταση συχνά ερμηνεύεται περιοριστικά ως η επαναφορά των συνθέσεων ειδών που υπήρχαν προηγουμένως σε μια δεδομένη περιοχή, η EASAC υιοθετεί τον ορισμό που χρησιμοποιείται στον κανονισμό, ο οποίος δίνει έμφαση σε δράσεις που αποσκοπούν στην αποκατάσταση των ζωτικών λειτουργιών των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, σύμφωνα με την έκθεση.
Έτσι, για παράδειγμα, αυτή η αποκατάσταση μπορεί να περιλαμβάνει νέους συνδυασμούς ειδών, αντί για την αυστηρή επανεισαγωγή εκείνων που υπήρχαν στο παρελθόν.
Αυτή η ερμηνεία είναι πιο πρακτική και ρεαλιστική, ειδικά στο πλαίσιο των αλλαγών στην κατανομή των ειδών που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή. Επιπλέον, δίνει έμφαση στην επανενεργοποίηση οικολογικών διεργασιών, όπως η βόσκηση, τα φυσικά καθεστώτα πυρκαγιών και οι φυσικές πλημμύρες, αντί για την απλή ανακατασκευή ιστορικών δομών, προσθέτουν.
Πηγή: ΚΥΠΕ