Εθνικός Συντονιστής Κρίσεων ο Τζιτζικώστας - Από το αρχηγείο της Εθνικής Φρουράς στην Πολιτική Προστασία

Ενώπιον της Επιτροπής Εσωτερικών της Βουλής, με τη νέα της σύνθεση όπως αυτή θα προκύψει μετά τις εκλογές του Μαΐου, πρόκειται να τεθεί προς συζήτηση ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα νομοσχέδια της τρέχουσας πολιτικής περιόδου: Η σύσταση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει ήδη ενημερωθεί για την επικείμενη διαδικασία καθώς σε έναν μήνα η Βουλή θα αναστείλει τις εργασίες της ενόψει των επικείμενων εκλογών.
Ο προτεινόμενος Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας επιδιώκει τη συγκροτημένη και κεντρική διαχείριση όλων των κρατικών φορέων που εμπλέκονται στην πρόληψη και αντιμετώπιση κρίσεων. Στόχος είναι η ουσιαστική ενίσχυση της ετοιμότητας και της αποτελεσματικότητας του κρατικού μηχανισμού σε περιπτώσεις έκτακτων αναγκών, μέσω της άμεσης κινητοποίησης ανθρώπινου δυναμικού, εξοπλισμού και επιχειρησιακών μέσων.
Το επίμαχο νομοσχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο την περασμένη Πέμπτη, καθιερώνει ρητά και τον θεσμικό ρόλο του Εθνικού Συντονιστή. Ο τελευταίος θα αναλάβει τη συνολική ευθύνη για τον συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων κατά τη διάρκεια κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, θα αποφασίζει για τη διάθεση και μετακίνηση των Δυνάμεων, ανεξαρτήτως του φορέα ή της υπηρεσίας στην οποία υπάγονται. Με άλλα λόγια, όλες οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, από την Πυροσβεστική Υπηρεσία και το Τμήμα Δασών μέχρι την Αστυνομία και την Πολιτική Άμυνα, θα τίθενται υπό τον κεντρικό συντονισμό του, διασφαλίζοντας ενιαία και αποτελεσματική αντιμετώπιση κάθε περιστατικού.
Ο διορισμός Τζιτζικώστα
Όπως μας επιβεβαίωσαν κυβερνητικές πηγές, με την ψήφιση του επίμαχου νομοσχεδίου από τη Βουλή και τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, ώστε να τεθεί σε εφαρμογή ο νόμος, το Υπουργικό Συμβούλιο θα προχωρήσει στον διορισμό του Εθνικού Συντονιστή.
Τη θέση αναμένεται να αναλάβει πρόσωπο το οποίο έχει ήδη επιλέξει ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης και το οποίο φέρει ευρεία πολιτική και κοινωνική αποδοχή. Πρόκειται για τον αντιστράτηγο ε.α. Γεώργιο Τζιτζικώστα, ο οποίος υπηρέτησε ως επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 2023 έως το 2025.
Η πολυετής πείρα, οι γνώσεις και η εκτεταμένη εμπειρία που διαθέτει σε θέματα στρατηγικού σχεδιασμού, επιχειρησιακού συντονισμού και διαχείρισης κρίσεων καλύπτουν και με το παραπάνω τα προσόντα που καθορίζονται για τον Εθνικό Συντονιστή και αναμένεται να αποτελέσουν καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία του νέου μηχανισμού.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις πρόνοιες του νομοσχεδίου, ο Εθνικός Συντονιστής θα πρέπει να είναι πρόσωπο εγνωσμένου ήθους, κύρους και επαγγελματικής ακεραιότητας, με αποδεδειγμένη γνώση και εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων και εκτάκτων καταστάσεων.
Θα αποχωρεί με τον Πρόεδρο
Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο, προβλέπει ότι ο Εθνικός Συντονιστής μπορεί να προέρχεται είτε από τον δημόσιο είτε από τον ιδιωτικό τομέα.
Η θητεία του καθορίζεται στην πράξη διορισμού του και λήγει το αργότερο εντός τριών μηνών από τη λήξη της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί να υπερβαίνει τα πέντε έτη, με δυνατότητα ανανέωσης, χωρίς όμως η συνολική διάρκεια της θητείας να ξεπερνά τα 10 έτη. Παράλληλα, προβλέπεται ότι, μέχρι τον διορισμό νέου προσώπου, ο Εθνικός Συντονιστής θα εξακολουθεί να ασκεί κανονικά τα καθήκοντά του.
Με βάση την πιο πάνω πρόνοια, η οποία πολύ ορθά περιελήφθη στο νομοσχέδιο, παρέχεται το δικαίωμα στον εκάστοτε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας να διορίζει πρόσωπο της απόλυτης εμπιστοσύνης του για τον ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο του Εθνικού Συντονιστή. Παράλληλα, σύμφωνα με τις πρόνοιες του νομοσχεδίου, το Υπουργικό Συμβούλιο διατηρεί το δικαίωμα να παύει τον Εθνικό Συντονιστή οποτεδήποτε κρίνει σκόπιμο.
Πρόσθετα, ο Εθνικός Συντονιστής δύναται, κατά τη διάρκεια της θητείας του, να υποβάλει γραπτώς την παραίτησή του προς το Υπουργικό Συμβούλιο. Η παραίτηση αυτή δεν υπόκειται σε ανάκληση και τίθεται σε άμεση ισχύ, χωρίς να απαιτείται η αποδοχή της από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Τεράστια εξουσία και ευθύνες
Το νομοσχέδιο καθιστά σαφές ότι, σε περίπτωση που διορίζεται ιδιώτης ως Εθνικός Συντονιστής, δεν επιτρέπεται να ασκεί οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα ή εργασία, να συμμετέχει σε επιχείρηση οποιασδήποτε φύσης ή να λαμβάνει πληρωμή από οποιαδήποτε άλλη απασχόληση.
Ειδικότερα, ο Εθνικός Συντονιστής θα έχει τα εξής καθήκοντα και αρμοδιότητες:
* Την αποκλειστική ευθύνη για τον συντονισμό όλων των Τμημάτων και των εμπλεκόμενων φορέων που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση κρίσεων.
* Τη γενική ευθύνη για τη διασπορά, τις μετακινήσεις και τη διάταξη των Δυνάμεων κατά τη διάρκεια της κρίσης, ανεξαρτήτως του φορέα ή Τμήματος στο οποίο ανήκουν.
* Τη δυνατότητα ενεργοποίησης όλων των απαραίτητων μέσων για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κρίσης, ανεξαρτήτως φορέα ή Τμήματος.
* Την ενημέρωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και του αρμόδιου υπουργού για τη συνολική εικόνα της κρίσης.
* Την παρουσία στο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Διαχείρισης Κρίσεων και τον συντονισμό των Δυνάμεων παρέμβασης, μέσω επικοινωνίας και στενής συνεργασίας με τους επικεφαλής των Τμημάτων και των εμπλεκόμενων φορέων.
*Να αποφασίζει για την υποβολή αιτήματος ενεργοποίησης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας ή οποιασδήποτε άλλης διεθνούς βοήθειας.
*Να υποδεικνύει στα Τμήματα και στους εμπλεκόμενους φορείς την ανάγκη για κυκλοφοριακές ρυθμίσεις ή εκκένωση κοινοτήτων, όταν αυτό απαιτείται.
*Να διαχειρίζεται τη δημόσια επικοινωνία, με στόχο τη μείωση του κινδύνου μετάδοσης αντιφατικών μηνυμάτων ή πλημμελούς ενημέρωσης προς τους πολίτες.
*Να διαμορφώνει εισηγήσεις και να παρέχει συστάσεις στον αρμόδιο υπουργό για τη βελτίωση της λειτουργίας του Εθνικού Μηχανισμού, βάσει ανάλυσης κινδύνων και εντοπισμένων αδυναμιών.
*Να παρακολουθεί την εφαρμογή των συστάσεων από τα Τμήματα και τους εμπλεκόμενους φορείς μέσω των ετήσιων σχεδίων δράσης τους, άλλων σχετικών εγγράφων ή διαβουλεύσεων. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσής τους ή ελλιπούς υλοποίησης των υποχρεώσεών τους, ενημερώνει τον αρμόδιο υπουργό για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων.
*Να συμβουλεύει σχετικά με την αναθεώρηση και τη βελτίωση των Ειδικών Εθνικών Σχεδίων.
*Να καταρτίζει πενταετές Σχέδιο Δράσης, με τη συμβολή των Τμημάτων και των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο τη βελτίωση του υφιστάμενου συστήματος αντιμετώπισης κρίσεων και τη δημιουργία ενός ενοποιημένου και αποτελεσματικού μηχανισμού.
*Σε περίπτωση καταστροφής ή επαπειλούμενης καταστροφής, για την αντιμετώπιση της οποίας απαιτείται μαζική κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού ή μέσων, ο Εθνικός Συντονιστής δύναται να κηρύξει κατάσταση πολιτικής προστασίας. Η κήρυξη μπορεί να αφορά είτε ολόκληρο το έδαφος της Δημοκρατίας είτε συγκεκριμένη περιοχή και αποσκοπεί στην άμεση λήψη μέτρων για την προστασία προσώπων, περιουσίας, υποδομών, φυσικών πόρων και του περιβάλλοντος.
Πέραν της σύστασης του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας και του διορισμού Εθνικού Συντονιστή, το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών προβλέπει και την ίδρυση ενός μόνιμου Επιστημονικού Συμβουλίου Πολιτικής Προστασίας. Το Συμβούλιο θα λειτουργεί υπό την εποπτεία του υπουργού Εσωτερικών και θα έχει καθαρά συμβουλευτικό χαρακτήρα σε όλα τα θέματα που αφορούν τη διαχείριση κινδύνων, την πρόληψη και αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και κρίσεων, καθώς και τη διαμόρφωση πολιτικής ανθεκτικότητας της Δημοκρατίας.
Ειδικότερα, το Συμβούλιο θα παρέχει επιστημονικές και τεχνικές εισηγήσεις, προτάσεις και συστάσεις στον υπουργό Εσωτερικών, με στόχο:
*Την ενίσχυση της ετοιμότητας και της επιχειρησιακής ικανότητας της Δημοκρατίας.
*Τη βελτίωση των μηχανισμών πρόληψης, ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης έναντι φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών.
*Την προώθηση της έρευνας, της καινοτομίας και της χρήσης τεχνολογικών εργαλείων στον τομέα της πολιτικής προστασίας.
Οι εισηγήσεις ή συστάσεις του Συμβουλίου θα υποβάλλονται εγγράφως στον υπουργό, ο οποίος θα τις αξιολογεί σε συνεργασία με τον Εθνικό Συντονιστή, τα Τμήματα και τους εμπλεκόμενους φορείς και δύναται να τις υποβάλλει προς έγκριση στο Υπουργικό Συμβούλιο.
Στο Συμβούλιο θα συμμετέχουν ο Εθνικός Συντονιστής και εκπρόσωποι:
*Κρατικών φορέων και υπηρεσιών αρμόδιων για την πρόγνωση, παρακολούθηση και μελέτη καταστροφικών φαινομένων, καθώς και για τη διαμόρφωση προτάσεων πολιτικής και τη λήψη μέτρων μείωσης και διαχείρισης κινδύνων.
*Ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, ερευνητικών κέντρων και οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε τομείς συναφείς με την πολιτική προστασία, τη διαχείριση κινδύνων, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και την εφαρμοσμένη έρευνα και καινοτομία.
*Άλλων ειδικών επιστημόνων ή εμπειρογνωμόνων, όταν κριθεί αναγκαίο από το Συμβούλιο ή τον υπουργό για συγκεκριμένα ζητήματα.
Ανέλαβε προσωρινά ο Λογγίνος
Μέχρι την ψήφιση του νομοσχεδίου από τη Βουλή, το Υπουργικό Συμβούλιο διόρισε την περασμένη Πέμπτη τον αρχηγό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αρχιπύραρχο Νίκο Λογγίνο, ως προσωρινό Εθνικό Συντονιστή.