Διαφάνεια με το σταγονόμετρο προβλέπει το νέο θεσμικό πλαίσιο για την πρόσβαση στα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων εταιρειών και άλλων νομικών οντοτήτων, το οποίο ενέκρινε η Ολομέλεια της Βουλής.
Παρά το γεγονός ότι ρυθμίζεται εκ νέου το καθεστώς πρόσβασης στα σχετικά μητρώα, η πρόσβαση στα στοιχεία μέσω ηλεκτρονικών μητρώων παραμένει περιορισμένη και δεν παρέχεται στο ευρύ κοινό. Στην πράξη, τίθενται προϋποθέσεις που δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε δημοσιογράφους και άλλους ερευνητές που επιδιώκουν να διερευνήσουν ζητήματα οικονομικής δραστηριότητας, διαπλοκής ή πιθανών παρατυπιών.
Συγκεκριμένα, πέραν των αρμόδιων αρχών και των υπόχρεων οντοτήτων, πρόσβαση στα στοιχεία θα έχουν μόνο πρόσωπα ή ενώσεις προσώπων που αποδεικνύουν έννομο συμφέρον, για σκοπούς πρόληψης και καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Σύμφωνα με την έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών που κατατέθηκε στην Ολομέλεια, το νομοσχέδιο εναρμονίζει την Κυπριακή Δημοκρατία με ευρωπαϊκή οδηγία, η οποία καθορίζει τους μηχανισμούς που οφείλουν να θεσπίσουν τα κράτη-μέλη για την αποτροπή της χρήσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.
Κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στην Επιτροπή Οικονομικών, εκπρόσωπος του Υπουργείου Οικονομικών ανέφερε ότι η νομοθετική ρύθμιση αποσκοπεί στη συμμόρφωση με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σε συνεκδικασθείσες υποθέσεις, σύμφωνα με την οποία δεν επιτρέπεται η ανεξέλεγκτη πρόσβαση του ευρέος κοινού στα μητρώα πραγματικών δικαιούχων νομικών οντοτήτων.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι τέτοια πρόσβαση παραβιάζει το θεμελιώδες δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Για σκοπούς συμμόρφωσης με την εν λόγω απόφαση, το Τμήμα Εφόρου Εταιρειών και Διανοητικής Ιδιοκτησίας ανέστειλε από τις 23 Νοεμβρίου 2022 την πρόσβαση του ευρέος κοινού στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων.
Στη συνέχεια, το Υπουργείο Οικονομικών ετοίμασε σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση το 2024. Ωστόσο, κατά τη διαδικασία της διαβούλευσης διαπιστώθηκαν σημαντικές αποκλίσεις στις θέσεις των εμπλεκόμενων φορέων ως προς επιμέρους πρόνοιες του νομοσχεδίου.
Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, καθώς και τη νομική πολυπλοκότητα του ζητήματος, το Υπουργείο Οικονομικών κατέληξε σε τροποποιημένο νομοσχέδιο, το οποίο τροποποιεί συγκεκριμένες διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας. Όπως αναφέρθηκε ενώπιον της Επιτροπής, στόχος στο παρόν στάδιο είναι η εναρμόνιση αποκλειστικά με το άρθρο 74 της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1640.
Παράλληλα, διευκρινίστηκε ότι με τις νέες ρυθμίσεις πρόσβαση στα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων μέσω ηλεκτρονικών μητρώων θα έχουν, πέραν των αρμόδιων αρχών και των υπόχρεων οντοτήτων, μόνο πρόσωπα ή ενώσεις προσώπων που μπορούν να τεκμηριώσουν έννομο συμφέρον για σκοπούς πρόληψης και καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Κωνσταντίνος Ζαχαρίου
Διαφάνεια με το σταγονόμετρο για τους πραγματικούς δικαιούχους εταιρειών
Η Βουλή ενέκρινε ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την πρόσβαση στα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων εταιρειών, το οποίο όμως προβλέπει περιορισμένη πρόσβαση, κυρίως για λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων. Παρότι η Κύπρος υποχρεούταν να εναρμονιστεί με ευρωπαϊκή οδηγία, η πρόσβαση στα στοιχεία μέσω ηλεκτρονικών μητρώων δεν θα είναι ανοιχτή στο ευρύ κοινό. Θα έχουν πρόσβαση μόνο οι αρμόδιες αρχές, οι υπόχρεες οντότητες και όσοι μπορούν να αποδείξουν έννομο συμφέρον, όπως για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Η ρύθμιση αυτή προέκυψε μετά από απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο έκρινε ότι η ανεξέλεγκτη πρόσβαση στα μητρώα παραβιάζει το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή. Το Τμήμα Εφόρου Εταιρειών ανέστειλε την πρόσβαση του κοινού στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων από τον Νοέμβριο του 2022, αναμένοντας τη νέα νομοθεσία. Η διαδικασία της διαβούλευσης για το νομοσχέδιο ήταν μακρά και αντιμετώπισε αντιρρήσεις από διάφορους φορείς.
