Διάσκεψη Μονάχου: Χείρα φιλίας από Ρούμπιο, αλλά ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης – Μετά τη Γροιλανδία… δεν υπάρχει γυρισμός

Η ετήσια Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου αποτέλεσε και φέτος κρίσιμο τεστ για τις διατλαντικές σχέσεις, με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να επιχειρεί να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες, σε μια περίοδο αυξημένης καχυποψίας και πολιτικής έντασης. Μιλώντας ενώπιον διεθνών αξιωματούχων, ο Ρούμπιο αναγνώρισε τον «αδιάσπαστο δεσμό» μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογραμμίζοντας ότι οι σχέσεις αυτές ανάγονται στην εποχή των πρώτων Ευρωπαίων αποίκων στην Αμερική.
«Θα είμαστε πάντα ένα παιδί της Ευρώπης», είπε ο Ρούμπιο, με τους παρευρισκόμενους να σηκώνονται όρθιοι για να τον χειροκροτήσουν, όχι τόσο από θαυμασμό, όσο από ανακούφιση.
Η τετραετία Τραμπ και οι ταραχώδεις σχέσεις με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας δημιούργησαν τη μεγαλύτερη κρίση στις διατλαντικές σχέσεις των τελευταίων δεκαετιών, με την πολιτική απομόνωσης και τον αμφισβητούμενο ρόλο των ΗΠΑ στην παγκόσμια ασφάλεια να διαταράσσει την σταθερότητα που επικρατούσε για οκτώ δεκαετίες.
Η ομιλία του Ρούμπιο, αν και… πιο ευγενική σε σχέση με τη σφοδρή κριτική του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στο ίδιο βήμα το 2025, διατηρούσε ουσιαστικά την ίδια γραμμή και έστειλε κοινό μήνυμα, επαναλαμβάνοντας τις θέσεις της κυβέρνησης Τραμπ για την ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και τη μαζική μετανάστευση. Ο Αμερικανός διπλωμάτης καταδίκασε τις ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές που «ευνοούν μια κουλτούρα του κλίματος» ενώ «φτωχαίνουν τον λαό μας», και ισχυρίστηκε ότι η μαζική μετανάστευση αυξάνει την πιθανότητα «εξάλειψης του δυτικού πολιτισμού».
Οι σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης δεν έχουν διαρραγεί, αλλά έχουν αλλάξει
«Ο Ρούμπιο είναι το καλύτερο που μπορούμε να περιμένουμε από την αμερικανική κυβέρνηση», είπε Ευρωπαίος υπουργός που ήταν παρών στη διάσκεψη. «Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι, αν οι διατλαντικές σχέσεις δεν έχουν διαρραγεί πλήρως, είναι σαφώς διαφορετικές από ό,τι ήμασταν συνηθισμένοι».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της προεδρού της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι, παρά την πιο ήπια ρητορική, οι σχέσεις παραμένουν τεταμένες, με την Ευρώπη να έχει υποστεί «σοκ» και να βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις στην ευρωπαϊκή της ταυτότητα και στις δημοκρατικές της βάσεις.
«Το θέμα είναι το εξής: αν σπάσεις κάτι, δεν είναι τόσο εύκολο να το ξανακολλήσεις», δήλωσε άλλος Ευρωπαίος υπουργός που βρισκόταν στο ακροατήριο. «Είναι ωραίο που (ο Ρούμπιο) μας έτεινε το χέρι αντί να μας χτυπήσει στο μάτι… αλλά τίποτα δεν έχει αλλάξει».
Η (συνεχής) κάλυψη Ρούτε
Η απόφαση του Ρούμπιο να απουσιάσει από τη συνάντηση με Ευρωπαίους ηγέτες για την Ουκρανία, επικαλούμενος συγχρονισμό του προγράμματος, σχολιάστηκε από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ως απολύτως κατανοητή, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αναλάβουν παγκόσμιες υποχρεώσεις και όχι μόνο ευρωπαϊκές. «Οι ΗΠΑ πρέπει να φροντίζουν ολόκληρο τον κόσμο, όχι μόνο την Ευρώπη. Δεν μπορούν να είναι παντού. Το καταλαβαίνω απόλυτα», είπε χαρακτηριστικά ο Ρούτε.
Μετά τη Γροιλανδία… δεν υπάρχει γυρισμός
Η Διάσκεψη του Μονάχου έλαβε χώρα λίγες εβδομάδες μετά την απειλή του Τραμπ για στρατιωτική επέμβαση στη Γροιλανδία, η οποία ενίσχυσε τις ανησυχίες για την αποδυνάμωση των σχέσεων με τη Δανία και το ΝΑΤΟ. Το 2025, η κυβέρνηση Τραμπ είχε ήδη προκαλέσει ένταση με τους δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες και την υποστήριξή της σε ευρωσκεπτικιστές πολιτικούς στην ΕΕ.
«Ο Ρούμπιο έστειλε το σωστό μήνυμα καθησύχασης και έλαβε θερμή υποδοχή, αλλά πίσω από κλειστές πόρτες οι Ευρωπαίοι λένε ότι δεν υπάρχει γυρισμός, επειδή το φιάσκο της Γροιλανδίας τους πλήγωσε βαθιά», δήλωσε η Αλίνα Πολιάκοβα, πρόεδρος του Κέντρου Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής, ενός think tank με έδρα την Ουάσινγκτον. «Τα καλά νέα είναι ότι ο τόνος της Ευρώπης φέτος είναι συγκεντρωμένος και ρεαλιστικός και όχι αντιδραστικός και συναισθηματικός: αυτή είναι μια θετική αλλαγή».
Η ευρωπαϊκή ανησυχία εστιάζει επίσης στο γεγονός ότι η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να απορρίπτει τον θεσμό της ΕΕ και προτιμά τις διμερείς συμφωνίες με τα κράτη μέλη, γεγονός που υπονομεύει τις δεκαετίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που διασφαλίζουν την ειρήνη και την ευημερία στην περιοχή.
Το θέμα της Ουκρανίας
Η διαφορά στους χειρισμούς της κρίσης από την πλευρά των ΗΠΑ και της Ευρώπης αναδείχθηκε και στο θέμα της Ουκρανίας, με την Ευρώπη να επιθυμεί μια πιο σφιχτή στάση απέναντι στη Ρωσία, ενώ οι ΗΠΑ, υπό την πίεση του Τραμπ, επιμένουν στις παραχωρήσεις από την Ουκρανία για την προώθηση των συνομιλιών ειρήνης.
«Οι Αμερικανοί επιστρέφουν συχνά στο θέμα των παραχωρήσεων», δήλωσε ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην ομιλία του στη διάσκεψη. «Πολύ συχνά αυτές οι παραχωρήσεις συζητούνται μόνο στο πλαίσιο της Ουκρανίας, όχι της Ρωσίας».
Η ευρωπαϊκή ηγεσία δείχνει αποφασισμένη να αναλάβει δράση και να πιέσει για έναν πιο συνεκτικό τρόπο αντιμετώπισης της Ρωσίας. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε στο Μόναχο ότι «η Ρωσία έχει τη δύναμη να σταματήσει τον πόλεμο, αλλά και εμείς μπορούμε να την αναγκάσουμε».
Στο μυαλό η ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα
Εν μέσω αυτών των εντάσεων και των ανησυχιών, ακόμα και η Γερμανία, παραδοσιακά ανυποχώρητη στην ένταξή της στην πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ, εξετάζει πλέον το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη Γαλλία για την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού πυρηνικού αποτρεπτικού μηχανισμού.
Ο Ροντέριχ Κίσεβετερ, Γερμανός συντηρητικός βουλευτής, δήλωσε: «Η εντύπωση από την ομιλία του Ρούμπιο ήταν περισσότερο μια προσπάθεια περιορισμού της ζημίας σε σχέση με τις δηλώσεις του Τραμπ. Αλλά είναι σαφές ότι δεν εκτιμά την ΕΕ. Έχει μια πολύ εθνικιστική άποψη για την Ευρώπη».
Μισογεμάτο το ποτήρι στο θέμα της Συμμαχίας
Ωστόσο, μετά από ένα έτος αναταραχών από την Ουάσιγκτον, μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κοινότητας ασφάλειας και άμυνας ήταν διατεθειμένο να θεωρήσει το ποτήρι μισογεμάτο, αντί για μισοάδειο. Ένας Γερμανός κυβερνητικός αξιωματούχος, ωστόσο, έθεσε το θέμα ως εξής: «Ουσιαστικά, ο Ρούμπιο επανέλαβε την ανάλυση του Βανς σχετικά με την παρακμή του δυτικού πολιτισμού και τη μαζική μετανάστευση. Αλλά από πρακτική άποψη, που είναι αυτό που μας ενδιαφέρει, κατάφερε να μας πείσει ότι είναι υπέρ του ΝΑΤΟ — μπορούμε να εργαστούμε με βάση αυτό».