Δημοκρατία σημαίνει «παίζουμε με τους ίδιους κανόνες»

Το 1999 διεκδίκησα την πρώτη μου εκλογή. Ήμουν 22 ετών και συμμετείχα στις τοπικές εκλογές για το δημοτικό συμβούλιο των πόλεων Passage West και Monkstown, στην κομητεία Cork της Ιρλανδίας. Καθώς χτυπούσα τις πόρτες ζητώντας την υποστήριξη των ανθρώπων στην τοπική μου κοινότητα, έμαθα ποια είναι πραγματικά η δημοκρατία. Η δημοκρατία βρίσκεται στην πραγματική συμμετοχή, μπροστά στα σπίτια, στις συζητήσεις, τις αντιπαραθέσεις και τους συμβιβασμούς. Ζωντανεύει στα κοινοτικά κέντρα, τις εκκλησίες, γύρω από το τραπέζι της κουζίνας και στη διαδρομή με το σχολικό λεωφορείο.
Στο επίκεντρο της δημοκρατίας βρίσκεται ο ελεύθερος, ανοικτός διάλογος. Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε για το αποτέλεσμα· σημαίνει ότι συμφωνούμε για τους κανόνες. Οι δημοκρατικές διαδικασίες και οι φύλακες της δημοκρατίας μας —δηλαδή τα ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, μια δυναμική κοινωνία των πολιτών και οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές— είναι οι κανόνες του παιχνιδιού στην ΕΕ. Οι κανόνες αυτοί εξασφαλίζουν ότι οι δημοκρατικές αξίες μας προστατεύονται και ενισχύονται, και διαμορφώνουν το πλαίσιο για τη νόμιμη διεξαγωγή των δημοκρατικών διαδικασιών.
Ένας ποδοσφαιρικός αγώνας δεν απαιτεί μόνο ταλαντούχους παίκτες. Απαιτεί σαφείς κανόνες και έναν διαιτητή για να τους επιβάλει. Ο διαιτητής δεν καθορίζει ποιος κερδίζει· εξασφαλίζει ότι το παιχνίδι είναι δίκαιο, ότι τα σφάλματα αντιμετωπίζονται και ότι κάθε ομάδα ανταγωνίζεται με ίσους όρους. Χωρίς αυτή τη δομή, τα αθέμιτα πλεονεκτήματα και η παραβίαση των κανόνων θα υπαγόρευαν τα αποτελέσματα, οι διαφορές θα πολλαπλασιάζονταν και ο αγώνας θα κατέληγε γρήγορα σε χάος.
Η δημοκρατία λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Η επένδυση στις δημοκρατικές διαδικασίες σημαίνει τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού. Σημαίνει ότι η πρόσβαση των πολιτών σε ελεύθερα μέσα ενημέρωσης είναι εξασφαλισμένη, ότι η κοινωνία των πολιτών μπορεί να λειτουργεί χωρίς εκφοβισμό και ότι οι εκλογές διεξάγονται με διαφάνεια και αξιοπιστία. Όταν οι άνθρωποι εμπιστεύονται τον δίκαιο χαρακτήρα της διαδικασίας, εμπιστεύονται το αποτέλεσμα· ακόμα και όταν δεν υπερισχύει η πλευρά τους. Όπως οι κανόνες δίνουν νόημα σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα, έτσι και οι δημοκρατικές διαδικασίες νομιμοποιούν τον υπερήφανο ευρωπαϊκό τρόπο ζωής μας.
Ωστόσο, σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν, τα αυταρχικά καθεστώτα επιδιώκουν να παρακάμψουν τη βούληση των πολιτών αναπτύσσοντας υβριδικές τακτικές: επιτίθενται σε υποδομές, χρησιμοποιούν μποτ για να ενισχύσουν τεχνητά τα στρεβλωμένα αφηγήματα, εκμεταλλεύονται εγκληματικά δίκτυα και προσπαθούν να παρέμβουν στις εκλογές. Οι προσπάθειες αυτές επιδιώκουν να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη, να βαθύνουν τις διαιρέσεις και να αποσταθεροποιήσουν τις κοινωνίες. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει επίσης εντείνει τις προκλήσεις αυτές. Η διαδικτυακή σφαίρα επιτρέπει την ταχύτερη διάδοση της παραπληροφόρησης, οι αλγόριθμοι τροφοδοτούν την οργή, τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης υφίστανται οικονομική πίεση και τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να στρεβλώσουν επιβλαβώς την αντίληψή μας για την πραγματικότητα.
Οι πιέσεις αυτές απειλούν την ίδια την ουσία των δημοκρατιών μας —τις καθημερινές ελευθερίες, τα δικαιώματα και τις διασφαλίσεις που μας επιτρέπουν να ζούμε ανοιχτά και με ασφάλεια. Η δημοκρατία της ΕΕ βασίζεται στο ότι είμαστε ικανοί να λέμε τη γνώμη μας χωρίς φόβο, να έχουμε πρόσβαση σε ανεξάρτητες ειδήσεις, να συμμετέχουμε σε δίκαιες εκλογές, να λειτουργούμε ελεύθερα ως μέλη της κοινωνίας των πολιτών και να κάνουμε προσωπικές επιλογές χωρίς αδικαιολόγητες παρεμβάσεις.
Επομένως, πρέπει να δράσουμε επειγόντως για να διασφαλίσουμε τα θεμελιώδη δικαιώματά μας για τις επόμενες γενιές —και για να το επιτύχουμε αυτό, διαθέτουμε έναν χάρτη πορείας.
Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας, την οποία παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Νοέμβριο, θα συμβάλει στο να εξασφαλιστεί ότι ο διαιτητής παραμένει μέρος του αγώνα. Σηματοδοτεί μια αποφασιστική μετάβαση από τις επιμέρους πρωτοβουλίες σε ένα δομημένο πλαίσιο για την προστασία και την ενίσχυση της δημοκρατίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Η διαφύλαξη της δημοκρατίας δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη νομοθεσία ή στις πολιτικές, αλλά απαιτεί προσπάθεια από το σύνολο της διοίκησης και από το σύνολο της κοινωνίας.
Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες:
1.Την προστασία της ακεραιότητας του χώρου πληροφοριών.
2. Την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και εκλογών —συμπεριλαμβανομένων των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και μιας δυναμικής κοινωνίας των πολιτών.
3. Την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας και της συμμετοχής των πολιτών.
Πρόκειται για έργο που πρέπει να αναληφθεί ατομικά από τα κράτη μέλη —σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο— και συλλογικά, σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ως Ευρωπαίος Επίτροπος για τη Δημοκρατία, καθήκον μου είναι να αντιμετωπίζω άμεσα τις πιέσεις που ασκούνται στα δημοκρατικά συστήματα. Γι’ αυτόν τον λόγο, την επόμενη εβδομάδα θα δρομολογήσω το έργο του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα, από κοινού με τους υπουργούς και των 27 κρατών μελών. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα είναι μια εμβληματική πρωτοβουλία στο πλαίσιο της Ασπίδας Δημοκρατίας.
Θα χρησιμεύσει ως κόμβος για μια διαρθρωμένη συνεργασία με τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και διάφορες χώρες που επιθυμούν να γίνουν πλήρη μέλη της ΕΕ, καθώς και μεταξύ αυτών. Θα συγκεντρώσει εμπειρογνωσία, θα ενισχύσει την ανταλλαγή πληροφοριών και θα στηρίξει τη δράση για την αντιμετώπιση απειλών που δεν γνωρίζουν σύνορα. Με τη συνεργασία, μπορούμε να αντιδράσουμε αποτελεσματικότερα στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα πολύτιμα δημοκρατικά μας συστήματα.
Ο συντονισμός βρίσκεται στον πυρήνα του Κέντρου. Θα συγκεντρώσει την εθνική εμπειρογνωσία και τις ικανότητες της ΕΕ, ώστε να μπορούμε να προβλέπουμε, να εντοπίζουμε και να διαθέτουμε επιλογές αντίδρασης στις απειλές. Οι προτεραιότητες καθορίζονται από κοινού, τα έργα καθοδηγούνται από τις ανάγκες των κρατών μελών και η συνεργασία μεταφράζεται σε απτά αποτελέσματα.
Στον πυρήνα της δημοκρατίας βρίσκεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στα συστήματα που καθιστούν δυνατή τη δημοκρατική συμμετοχή.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα θα εξασφαλίσει ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει κατά μέτωπο τις προκλήσεις που υφίσταται η δημοκρατία της, και ότι η δημοκρατία θα παραμείνει ένα παιχνίδι δίκαιο που αξίζει να παιχτεί.
Η δημοκρατία δεν αφορά μόνο την επιλογή των ηγετών μας· αφορά την προάσπιση ολόκληρου του τρόπου ζωής μας —της κοινής μας αξιοπρέπειας, δικαιοσύνης και ισότητας. Οι αξίες αυτές δεν μπορούν να παραδοθούν έτοιμες από τις κυβερνήσεις· πρέπει να βιώνονται, να ανανεώνονται και να ενισχύονται από όλους εμάς. Νέοι ή ηλικιωμένοι, πόλεις ή χωριά, πρέπει να ορθώσουμε το ανάστημά μας, να επανασυνδεθούμε και να παραμείνουμε ενωμένοι για να υπερασπιστούμε τις δημοκρατικές αξίες που μας ενώνουν.
* Ο Μάικλ ΜακΓκράθ είναι Επίτροπος της ΕΕ αρμόδιος γιαΔημοκρατία, Δικαιοσύνη, Κράτος Δικαίου και Προστασία των Καταναλωτών.