Δημοκρατία με αστερίσκους

Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Η Βουλή επέστρεψε στο νόμο για τις διαδηλώσεις λίγους μόλις μήνες μετά την ψήφισή του. Όχι τυχαία. Η γνωμάτευση του ΟΑΣΕ επιβεβαίωσε τις προειδοποιήσεις του ΑΚΕΛ από τον Ιούλιο του 2025: Η νομοθεσία περιέχει σοβαρά αντιδημοκρατικά στοιχεία και συγκρούεται με διεθνείς συμβάσεις.
Η πλειοψηφία της Ολομέλειας παρουσίασε τις αλλαγές ως συμμόρφωση με τις συστάσεις του ΟΑΣΕ. Στην πράξη, όμως, πρόκειται για διορθώσεις που δεν αγγίζουν τον πυρήνα. Οι ουσιαστικές τροποποιήσεις –αυτές που θα διασφάλιζαν το δικαίωμα του συνέρχεσθαι– καταψηφίστηκαν από τη σύμπραξη ΔΗΣΥ–ΔΗΚΟ–ΕΛΑΜ, την ίδια συμμαχία που ενέκρινε τον αρχικό νόμο, με τη σύμπλευση της Ειρήνης Χαραλαμπίδου.
Αλλαγές έγιναν, όχι όμως εκεί όπου βρίσκεται ο κίνδυνος.
Για τις αυθόρμητες συγκεντρώσεις, ο ΟΑΣΕ εισηγήθηκε τη διαγραφή της αναφοράς σε «αιφνίδιο γεγονός» ως ασαφή και περιοριστική. Η Βουλή δεν συμμορφώθηκε πλήρως, διατηρώντας διατυπώσεις που επιτρέπουν αυθαίρετες ερμηνείες.
Θολή παραμένει και η έννοια της «προσβολής δημοσίων ηθών». Ο ΟΑΣΕ ζήτησε σαφή ορισμό ή διαγραφή. Καμία επιλογή δεν υιοθετήθηκε. Έτσι, μια υποκειμενική έννοια αιωρείται πάνω από κάθε κινητοποίηση. Ποιος διασφαλίζει ότι μια διαδήλωση για τα δικαιώματα των γυναικών ή της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας δεν θα χαρακτηριστεί «προσβλητική»;
Η προειδοποίηση επτά ημερών διατηρείται, παρότι οι κοινωνικές αντιδράσεις συχνά προκύπτουν άμεσα. Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με διοικητικά τελεσίγραφα.
Ανησυχητική είναι και η διεύρυνση του όρου «διοργανωτής». Διοργανωτής μπορεί πλέον να θεωρηθεί ακόμη και πολίτης που αναρτά ένα κάλεσμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με προφανείς κινδύνους ποινικοποίησης της πολιτικής έκφρασης.
Το ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό. Το δικαίωμα στη διαδήλωση δεν αποτελεί παραχώρηση, αλλά συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία.
Οι αποσπασματικές βελτιώσεις δεν αρκούν. Όσο παραμένουν ασαφείς όροι και υπερβολικές προθεσμίες, ο κίνδυνος αυθαιρεσίας δεν απομακρύνεται.
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν τελειώνει εδώ. Αντίθετα, τώρα αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Γιατί όσο η γνωστή πολιτική συμμαχία μπλοκάρει τις αλλαγές που θα θωράκιζαν πραγματικά το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, η ανάγκη για πολιτική ανατροπή των σημερινών συσχετισμών καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική. Μια ενισχυμένη παρουσία του ΑΚΕΛ στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες και να γείρει ξανά την πλάστιγγα προς τις δημοκρατικές αξίες.