Για μια… ιρλανδική προεδρία

Και εγένετο Κυπριακή Προεδρία. Περιμένοντας να δούμε περισσότερα, θα αφήσουμε τα μεσογειακά Χριστούγεννα που λόγω καιρού μοιάζουν με Πάσχα και θα διακτινιστούμε βορειοδυτικά, στις παγωμένες κέλτικες ακτές.
Πρόσφατα επισκέφτηκα ξανά την Ιρλανδία. Και αντίκρισα ξανά μια συνεχώς ανανεούμενη εικόνα από το μέλλον του πολιτισμού.
Η Ιρλανδία είναι ένας τόπος που παρά την πραγματική γεωγραφική απόσταση και τη φαινομενική πολιτισμική διαφορά, είναι πολύ κοντά στην Κύπρο. Κοινωνικά, οικονομικά και κυρίως ιστορικά. Eξαιρετικός ο τόμος «Ιρλανδία – Κύπρος: Παράλληλοι Δρόμοι. Κοινές Επιδιώξεις» (εκδ. Εν Τύποις).
Μπορεί η Λευκωσία να είναι η τελευταία χωρισμένη πρωτεύουσα της Ευρώπης αλλά η Ιρλανδία εξακολουθεί επίσης να βιώνει τη διαίρεση: το διχοτομημένο νησί, οι εμφύλιες εχθροπραξίες μέχρι το 1998, οι μοιρασμένες μεταξύ καθολικών και προτεσταντών πόλεις όπως το Belfast, το Derry κ.ά.
Παράλληλα, η νότια Ιρλανδία έζησε μέχρι πολύ πρόσφατα υπό τον τρόμο του καθολικού ιερατείου. Τα «πλυντήρια της Μαγδαληνής», τα κολαστήρια όπου 30.000 «άσωτα» κορίτσια μαρτύρησαν στα χέρια παπάδων και καλογραιών έκλεισαν μόλις το 1996 (συγκλονιστική η ταινία «The Magdalene Sisters»). Η θεσμοθέτηση του γάμου χωρίς διάκριση φύλου το 2015 έδειξε πώς μια ευρωπαϊκή κοινωνία μπορεί να αφήσει πίσω όσα την πλήγωσαν και τη διαίρεσαν.
Οικονομικά, η Ιρλανδία επέλεξε να ξεπεράσει την ύφεση μετατρεπόμενη σε φορολογικό παράδεισο, προσελκύοντας μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Το 2023, τα data centres κατανάλωσαν 21% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας. Οι μεταϋφεσιακές οικονομικές επιλογές αντικατοπτρίζονται μεταξύ άλλων στους περίπου 10.000 άστεγους του Δουβλίνου.
Η Ιρλανδία διείδε τη δυνατότητα ο μακραίωνος πολιτισμός της να γίνει παράγοντας κοινωνικής συνοχής αλλά και βάση ενός νέου concept που ξεκινά από την καθημερινή κουλτούρα και φτάνει σε όλο τον πλανήτη.
Η εκπαίδευση και η μνήμη αποτέλεσαν τους δύο βασικούς του σύγχρονου ιρλανδικού πολιτισμικού αφηγήματος. Θα περίμενε κανείς ότι μία χώρα που ανεξαρτητοποιήθηκε μόλις πριν από 100 χρόνια από τη Βρετανική Αυτοκρατορία θα επένδυε κυρίως στην ορατότητα του αντιαποικιακού αγώνα. Το άγαλμα του James Joyce στην εμπορική North Earl Street με τις χιλιάδες τουριστών να ποζάρουν δίπλα του, καθημερινό ροκ λαϊκό προσκύνημα στο γλυπτό του Oscar Wilde και το ανοιχτό campus του Trinity College, όπου βολτάρεις ελεύθερα, παραδειγματίζουν με τη μετάπλαση της έντασης σε πρόταγμα ειρήνης και προόδου.
Το παραποτάμιο μνημείο τού «Μεγάλου Λιμού» (1845-1852) απέναντι από τους ουρανοξύστες των πολυεθνικών θυμίζει στους Ιρλανδούς από πού έρχονται, ενώ το παρακείμενο Μουσείο Μετανάστευσης EPIC υπενθυμίζει πού μπορεί να ξαναφτάσουν.
Σε επίπεδο πολιτιστικής κληρονομιάς, η Ιρλανδία, εδώ και πολλά χρόνια, έχει προχωρήσει σε ένα ήπιο και συμβατό branding. Την ώρα που εμείς ακόμα τσακωνόμαστε για το αν το χαλούμι μιλάει ελληνικά ή τουρκικά, ο βασιλιάς Κάρολος πίνει δημόσια μια Guinness της οποίας το εργοστάσιο αποτελεί σημείο αναφοράς.
Τα ιρλανδικά τυριά και ποτά κυριαρχούν στα receptions των ιρλανδικών Πρεσβειών ανά τον κόσμο. Η ιρλανδική μουσική αποτελεί ζώσα παράδοση, από τις κεντρικές pubs του Δουβλίνου μέχρι τα απομακρυσμένα χωριουδάκια στον Ατλαντικό. Η ιρλανδική γλώσσα, τα γαελικά (υποχρεωτικό μάθημα στο σχολείο), είναι παντού. Από το «καλώς ήλθατε» του αεροδρομίου και τις οδικές πινακίδες μέχρι το άνοιγμα των ομιλιών των επίσημων εκπροσώπων του κράτους. Ας μην αρχίσουμε τις συγκρίσεις με την κυπριακή διάλεκτο…
Όλα αυτά τα στοιχεία ειδώθηκαν όχι μόνο ως εδώδιμα, αλλά και ως εξαγώγιμα. Το σκεπτικό απλό, αλλά και τολμηρό καθ’ ότι μη εθνοκεντρικό: ‘για να έρθετε σε εμάς, πρέπει πρώτα να έρθουμε εμείς σε εσάς’. Έτσι γεννήθηκε η πλατφόρμα «Culture Ireland» που ιδρύθηκε το 2005 ως ένας ενιαίος μηχανισμός στήριξης της διεθνούς παρουσίας του σύγχρονου ιρλανδικού πολιτισμού. Από το 2011, μάλιστα, υπάγεται στο Υπουργείο Εξωτερικών λειτουργώντας ως βασικό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας της χώρας.
Φυσικά, μία τέτοια στιβαρή πολιτισμική οικοδομή δεν χτίζεται μέσα σε μια εξάμηνη προεδρία. Επίσης, κανένα μοντέλο πολιτισμικής πολιτικής δεν είναι «prêt à porter». Αλλά σε μια χώρα που προσκαλεί διεθνείς ειδικούς για τα πάντα– από ξένους διαιτητές στο ποδόσφαιρο μέχρι εμπειρογνώμονες για την εξέταση των λεωφορείων– ας δούμε λίγο πιο πέρα από τη μύτη μας. Sláinte*!
*«Υγεία» στα γαελικά
Ελεύθερα, 4.1.2026