Το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων στην Κυπριακή Δημοκρατία επανήλθε για τα καλά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με σαφή πολιτική διάσταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετά και τις σχετικές αναφορές στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Υπενθυμίζεται πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χαρακτήρισε το καθεστώς των Βάσεων ως «αποικιακό κατάλοιπο», θέτοντας ζήτημα «ειλικρινούς συζήτησης» για το μέλλον τους μετά το τέλος της κρίσης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε, αν όχι αντιδράσεις, τουλάχιστον πολιτικό ενδιαφέρον στο Ηνωμένο Βασίλειο τόσο σε κυβερνητικό όσο και σε πολιτικό και δημοσιογραφικό επίπεδο, καταδεικνύοντας την ευαισθησία του θέματος.
Η πρόθεση για έναρξη διαλόγου επαναδιατυπώθηκε και κατά τη διάρκεια της παρέμβασής του στη Σύνοδο Κορυφής, όπου ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης με αφορμή τον συναγερμό που σήμανε στο Ακρωτήρι, λίγο πριν από την τοποθέτησή του, όπως τουλάχιστον διέρρευσε η προεδρία, την Πέμπτη το βράδυ, αναφέρθηκε στις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων στην περιοχή γύρω από τις Βάσεις, όπου διαμένουν περίπου 10.000 Κύπριοι πολίτες, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι, παρά την ένταση, επικρατούν συνθήκες κανονικότητας και ασφάλειας στο νησί.
Σαφές μήνυμα στήριξης έστειλε από την πλευρά της η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας ότι «η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης», επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επηρεαστεί άμεσα από την κρίση, με την Κύπρο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Στο ίδιο πλαίσιο, συνεχάρη τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη για τους χειρισμούς του, σημειώνοντας ότι η ενότητα των Ευρωπαίων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ισχύος.
Στα συμπεράσματα
Την ίδια ώρα, στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καταγράφεται ρητά ότι η Ένωση «λαμβάνει υπόψη την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις Βρετανικές Βάσεις και είναι έτοιμη να παράσχει συνδρομή, αν και όπως χρειαστεί». Η συγκεκριμένη αναφορά, η οποία προστέθηκε στο τελικό κείμενο, συνιστά σημαντική πολιτική στήριξη προς τη Λευκωσία, εντάσσοντας το ζήτημα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, χωρίς ωστόσο να δημιουργεί δεσμευτικές υποχρεώσεις.
Το θέμα των Βρετανικών Βάσεων, ωστόσο, παραμένει ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς εδράζεται στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, βάσει της οποίας το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε κυρίαρχες στρατιωτικές περιοχές στο νησί μετά την ανεξαρτησία. Η ιδιαιτερότητα αυτή διατηρήθηκε και μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω ειδικών ρυθμίσεων, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε αλλαγή ιδιαίτερα δύσκολη τόσο σε νομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
Παράλληλα είναι σαφές πως η όποια συζήτηση για την αλλαγή του καθεστώτος των Βάσεων συνδέεται άμεσα και με τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο κυρίως με την προοπτική επίλυσης του Κυπριακού αλλά και τον ρόλο των εγγυητριών δυνάμεων, Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άμεσων εξελίξεων.
Δυναμική και αβέβαιο αποτέλεσμα
Παρ' όλα αυτά η αναφορά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πολιτική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούν μια νέα δυναμική για την έναρξη διαλόγου, χωρίς όμως να προδικάζουν την έκβασή του, καθώς πρόκειται για ένα ζήτημα από όλες τις πλευρές αναγνωρισμένο, με βαθιές ιστορικές ρίζες και έντονη γεωπολιτική διάσταση, που καθιστούν το αποτέλεσμα αβέβαιο και ιδιαίτερα περίπλοκο με τα υφιστάμενα πολιτικά δεδομένα.
Μιλώντας στο Bloomberg TV το πρωί της Παρασκευής, μία ημέρα μετά τη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε στις σχέσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο, λέγοντας ότι Λευκωσία και Λονδίνο πρέπει να συζητήσουν το θέμα.
«Έχουμε εξαιρετικές σχέσεις με την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και ένα παράδειγμα για το πόσο εξαιρετική είναι η σχέση μας είναι ότι ο Πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Κύπρο - η πρώτη επίσκεψη μετά από 53 χρόνια».
Ωστόσο, ενώ σημείωσε ότι υπάρχει στρατηγικός διάλογος με το Ηνωμένο Βασίλειο, «συνεργαζόμαστε πολύ στενά αλλά το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων πρέπει να το συζητήσουμε. Εννοώ, όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι οι Βάσεις στην Κύπρο είναι συνέπεια της αποικιοκρατικής περιόδου».
Αδεια χρήσης στις ΗΠΑ
Η βρετανική κυβέρνηση, πάντως, έδωσε χθες την έγκρισή της ώστε οι ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν στρατιωτικές βάσεις για να εξαπολύσουν πλήγματα σε πυραυλικές εγκαταστάσεις του Ιράν από τις οποίες γίνονται επιθέσεις σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για τη βάση της RAF στο Φέρφορντ και η βάση στη νήσο Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό. Η πρώτη βάση φιλοξενεί συχνά βαριά βομβαρδιστικά τύπου Β-52.
Ο Ιρανός ΥΠΕΞ δήλωσε στο κανάλι του στο Telegram, πως αν η Βρετανία αφήσει τις ΗΠΑ να αξιοποιήσουν τις βάσεις της στον πόλεμο, θα «θεωρηθεί συμμετοχή στην επιθετικότητα και θα καταγραφεί στην ιστορία των διακρατικών σχέσεων».
Βρετανικές Βάσεις: Άλλο η πρόθεση, άλλο το αποτέλεσμα – Αβέβαιο το επόμενο βήμα
Το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο έχει αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετά τις αναφορές στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και τις δηλώσεις του Προέδρου Χριστοδουλίδη, ο οποίος χαρακτήρισε το καθεστώς των Βάσεων ως «αποικιακό κατάλοιπο» και πρότεινε συζήτηση για το μέλλον τους. Η πρόταση αυτή προκάλεσε ενδιαφέρον στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξέφρασε την υποστήριξή της στην Κύπρο, τονίζοντας ότι η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της ΕΕ. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφέρεται ρητά η πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις Βάσεις, με την ΕΕ να δηλώνει έτοιμη να παράσχει συνδρομή, εάν χρειαστεί. Η αναφορά αυτή αποτελεί σημαντική πολιτική στήριξη προς τη Λευκωσία, χωρίς ωστόσο να δημιουργεί δεσμευτικές υποχρεώσεις. Το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων είναι ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς εδράζεται στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία επέτρεψε στο Ηνωμένο Βασίλειο να διατηρήσει κυρίαρχες στρατιωτικές περιοχές στο νησί μετά την ανεξαρτησία. Αυτή η ιδιαιτερότητα διατηρήθηκε και μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, καθιστώντας οποιαδήποτε αλλαγή ιδιαίτερα δύσκολη. Η συζήτηση για το μέλλον των Βάσεων συνδέεται άμεσα με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και την προοπτική επίλυσης του Κυπριακού, καθώς και με τον ρόλο των εγγυητριών δυνάμεων (Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου). Αυτοί οι παράγοντες περιορίζουν τα περιθώρια άμεσης αλλαγής του καθεστώτος.
