Βράζει η Μέση Ανατολή: Οι ΗΠΑ μια ανάσα από την επέμβαση στο Ιράν – Τα διλήμματα και τα ρίσκα του Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει διατεθειμένος να ανοίξει νέο μέτωπο στη σύγκρουση των Ηνωμένες Πολιτείες με το Ιράν, με το ενδεχόμενο στρατιωτικής παρέμβασης να ενισχύεται όσο περνούν οι ώρες, την ώρα όμως που στο επιτελείο του παραμένουν έντονοι οι προβληματισμοί για τα σοβαρά ρίσκα μιας τέτοιας επιλογής.
Ο Τραμπ συνεχίζει να θέτει όρια, αφού οι ηγέτες του Ιράν αγνόησαν τις προειδοποιήσεις του και συνέχισαν να πυροβολούν και να συλλαμβάνουν διαδηλωτές, με τον Αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει πως οι ΗΠΑ θα λάβουν μέτρα και θα απαντήσουν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε, σε συνέντευξή του στο CBS News την Τρίτη, ότι αν το Ιράν εκτελέσει τους διαδηλωτές όπως είχε προγραμματίσει, θα αντιδράσει σκληρά.
«Ο πρόεδρος είπε στον ιρανικό λαό ότι η βοήθεια είναι καθ’ οδόν. Επομένως, πιστεύω ότι είναι καθήκον του προέδρου να αναλάβει δράση», δήλωσε ο Λεόν Πανέτα στο CNN την Τρίτη. Ο πρώην υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ και διευθυντής της CIA δεν έκανε λόγο για πλήρη στρατιωτική επίθεση. Ωστόσο, πρόσθεσε πως: «Πιστεύω ότι η αξιοπιστία των ΗΠΑ απαιτεί αυτή τη στιγμή να κάνουν κάτι για να δείξουν την υποστήριξή τους στους διαδηλωτές».
Οι ανθρωπιστικοί λόγοι για δράση επίσης αυξάνονται. Η διακοπή του ίντερνετ εξακολουθεί να συσκοτίζει την πλήρη φρίκη της αυταρχικής καταστολής. Αλλά, τα νέα βίντεο που κυκλοφορούν στα social media υποδηλώνουν πως γίνεται σφαγή στο Ιράν. Σύμφωνα με αναφορές, 2.400 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους. Και εάν το ιρανικό καθεστώς επιβιώσει, πολλοί θα αμφισβητήσουν τις ισχυρές εξωτερικές δυνάμεις που παρέμειναν αμέτοχες.
Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Τραμπ ενδέχεται επίσης να δημιουργήσουν προσδοκίες στους διαδηλωτές που διακινδυνεύουν τη ζωή τους, βγαίνοντας στους δρόμους. Ένας πρόεδρος που πρόσφατα δήλωσε ότι το μόνο που περιορίζει την εξουσία του στο εξωτερικό είναι η «ηθική» του, ενδέχεται να αισθανθεί την ηθική υποχρέωση να αναλάβει δράση.
«Σήμερα μέτρησα ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες ο πρόεδρος Τραμπ απείλησε 7 φορές να αναλάβει στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν, αν το καθεστώς σκότωνε διαδηλωτές», δήλωσε ο Καρίμ Σαντζάντπουρ, Αμερικανός αναλυτής με εμπειρία στο Ιράν. «Αυτό ήταν πριν από 2.000 θανάτους… Πιστεύω ότι πολλοί πήραν στα σοβαρά τα λόγια του και ελπίζουν, τουλάχιστον, σε μια αμερικανική ασπίδα που θα τους προστατεύσει από αυτό το πολύ βίαιο καθεστώς», σημείωσε ο ίδιος στο CNN.
Μια ευκαιρία για πτώση του καταπιεστικού καθεστώτος
Όπως επισημαίνει το αμερικανικό δίκτυο, υπάρχουν δελεαστικοί στρατηγικοί λόγοι για τους οποίους ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει να αλλάξει την πορεία της ιστορίας.
- Αρχικά, η κληρική δικτατορία του Ιράν για πρώτη ίσως φορά βρίσκεται σε τόσο αδύναμη θέση, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Οι οικονομικές ελλείψεις στη χώρα σημαίνουν πως το καθεστώς δυσκολεύεται να εκπληρώσει το βασικό του καθήκον: να τροφοδοτήσει τον λαό. Και η απελπισία είναι μια ισχυρή οργανωτική δύναμη για τους διαδηλωτές.
- Έπειτα, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ είναι 86 ετών και ένα αποσταθεροποιητικό δράμα διαδοχής εκτυλίσσεται παράλληλα με τις αναταραχές, αυξάνοντας την πιθανότητα μιας νέας πολιτικής αυγής.
- Σημαντικός αριθμός κορυφαίων ηγετών του Ιράν, καθώς και ανώτατων στρατιωτικών και αξιωματούχων των μυστικών υπηρεσιών, εξοντώθηκαν κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ισραήλ με το Ιράν πέρυσι.
- Και ένας πόλεμος σε πολλαπλά μέτωπα μετά τις επιθέσεις της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 παρέλυσε την περιφερειακή επιρροή του Ιράνκαι την ικανότητά του να αντεπιτεθεί εναντίον του Ισραήλ ή των περιφερειακών βάσεων των ΗΠΑ ως αντίποινα για τη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ.
Οπότε πλανάται το ερώτημα γιατί οι ΗΠΑ να μην εκμεταλλευτούν την ευκαιρία να τερματίσουν ένα καθεστώς που σκότωσε χιλιάδες Αμερικανούς και στοχεύει τα αμερικανικά στρατεύματα εδώ και χρόνια στο Ιράκ;
Μια Μέση Ανατολή απαλλαγμένη από την αποσταθεροποιητική επιρροή του ισλαμικού καθεστώτος θα έκανε το Ισραήλ ασφαλέστερο και θα προωθούσε το όραμα του Τραμπ για μια πλούσια, ειρηνική και ενοποιημένη περιοχή, όπως το παρουσίασε πέρυσι στη Σαουδική Αραβία.
Ένας πρόεδρος που υπερηφανεύεται για την τόλμη του και αγνοεί τα όρια που έθεσαν οι προηγούμενοι πρόεδροι στον εαυτό τους, πρέπει να νιώθει έντονη την παρόρμηση να το επιχειρήσει, σχολιάζει το CNN, αναφέροντας πως ο Τραμπ έχει δείξει ξεκάθαρα στον πλανήτη ότι είναι έτοιμος για δράση.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Βενεζουέλας, όπου έκανε μια τολμηρή στρατιωτική επιδρομή και συνέλαβε τον Νικολάς Μαδούρο την ώρα που κοιμόταν, χωρίς να υπάρξουν αμερικανικές απώλειες. Επίσης, έχει ακόμη στο μυαλό του την αεροπορική επιδρομή που έκανε πέρυσι, πλήττοντας τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Ο Τραμπ ακούει επίσης τους σκληροπυρηνικούς φίλους του που τον προτρέπουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Τα διλήμματα
Ο Τραμπ συναντήθηκε με ανώτερους αξιωματούχους της κυβέρνησης για θέματα εθνικής ασφάλειας την Τρίτη, μετά από ταξίδι που έκανε στο Μίσιγκαν. Όταν ρωτήθηκε τι θα κάνει σχετικά με το Ιράν, ο πρόεδρος, φορώντας ένα λευκό καπέλο του μπέιζμπολ με τα γράμματα USA, απάντησε λακωνικά: «Δεν μπορώ να σας πω. Ξέρω ακριβώς τι θα κάνω».
Οι προεδρικές απειλές πρέπει να συνοδεύονται από τη χρήση βίας, αν θέλουμε οι μελλοντικές πολεμικές ενέργειες να έχουν κάποιο νόημα, σημειώνει το CNN και υπενθυμίζει πως πολλοί πρώην αξιωματούχοι και ξένοι διπλωμάτες είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αποτυχία του Μπαράκ Ομπάμα να επιβάλει κόκκινη γραμμή κατά της χρήσης χημικών όπλων από τη Συρία το 2013 ενθάρρυνε τους αντιπάλους των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, στην επιθετική της στάση στην Ουκρανία και τη Συρία.
Και η ιστορία είναι γεμάτη από κακά προμηνύματα.
Οι λόγοι για τις στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ από το Βιετνάμ έως το Ιράκ και από το Αφγανιστάν έως τη Λιβύη φαίνονταν λογικοί από την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, ο κόσμος και οι εχθροί των ΗΠΑ έχουν τη δική τους άποψη. Και οι συνέπειες της χρήσης βίας από τις ΗΠΑ σπάνια είναι τόσο καθαρές όσο περιμένουν οι πρόεδροι.
Ο Τραμπ το γνωρίζει αυτό καλύτερα από τον καθέναν και πιθανότατα δεν θα είχε γίνει ποτέ πρόεδρος αν δεν είχαν εξαντληθεί οι Αμερικανοί από τους ατέρμονους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Για το Ιράν υπάρχουν δύο ερωτήματα που δεν έχουν τύχει ιδιαίτερης προσοχής στην Ουάσιγκτον:
- Υπάρχει κάποιος βάσιμος λόγος να θεωρούν οι ΗΠΑ πως μια επίθεση κατά του Ιράν θα βοηθούσε τους διαδηλωτές και θα ενίσχυε τις ελπίδες τους για την ανατροπή του καθεστώτος;
- Ή μήπως θα εντείνει την αντίδραση ενάντια στην αντεπανάσταση;
Και οι προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν αυτό το δίλημμα.
Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Πράσινου Κινήματος στο Ιράν το 2009, ο τότε πρόεδρος Ομπάμα ενήργησε με προσοχή, προκαλώντας την οργή των Ρεπουμπλικανών, επειδή ήθελε να αποφύγει να δώσει στις ιρανικές αρχές μια δικαιολογία για βιαιότητες. Ζήτησε ελευθερία του λόγου και δημοκρατική διαδικασία. Αλλά είπε επίσης: «Είναι στο χέρι των Ιρανών να αποφασίσουν ποιοι θα είναι οι ηγέτες του Ιράν». Πρόσθεσε ότι ήθελε «να αποφύγει να γίνει το ζήτημα των ΗΠΑ θέμα εσωτερικής πολιτικής στο Ιράν» και να μετατραπεί σε «εύκολο πολιτικό όπλο».
Όμως ασφαλώς ούτε οι ίδιοι οι πρόεδροι μπορούν να γνωρίζουν τι συνέπειες θα έχουν οι αποφάσεις τους, και ο Ομπάμα εκ των υστέρων μετάνιωσε για την πολιτική του.Το 2022, σε συνέντευξή του στο podcast «Pod Save America», δήλωσε: «Κάθε φορά που βλέπουμε μια λάμψη, μια ελπίδα, ανθρώπους που λαχταρούν την ελευθερία, νομίζω ότι πρέπει να το επισημάνουμε. Πρέπει να το αναδείξουμε. Πρέπει να εκφράσουμε την αλληλεγγύη μας».
Ο πρώην πρόεδρος δεν υπονόησε πως θα έπρεπε να είχε κάνει στρατιωτική επίθεση, γιατί κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις βρίσκονταν σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Αλλά είχε και άλλες επιλογές τότε.
«Ποτέ δεν ξέρεις»
Ο Τραμπ είναι ένας πρόεδρος που έχει επιθετικό λόγο, δεν τον νοιάζουν οι λεπτομέρειες και είναι επιπόλαιος στις συζητήσεις που γίνονται στην Ουάσιγκτον.
Και η κατάσταση στο Ιράν είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Δεν μπορεί απλώς να βομβαρδίσει τη χώρα για να εγκαθιδρύσει δημοκρατία. Ίσως να μην είναι καν σε θέση να προκαλέσει αρκετή ζημιά για να προστατεύσει τους διαδηλωτές.
Οι κυβερνοεπιθέσεις μπορεί να ανατρέψουν την ικανότητα διοίκησης και ελέγχου των δυνάμεων ασφαλείας του καθεστώτος. Αλλά μπορεί η αεροπορική δύναμη των ΗΠΑ να σώσει τους διαδηλωτές που πυροβολούνται στους δρόμους από τις εσωτερικές δυνάμεις ασφαλείας, οι οποίες είναι επιφορτισμένες με την επιβολή της θεοκρατικής διακυβέρνησης;
Η τολμηρή επιδρομή των ειδικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα που ανέτρεψε τον Μαδούρο φαίνεται απίθανο να επαναληφθεί στο Ιράν, λόγω των πολλαπλών κινδύνων. Οι επιθέσεις με πυραύλους ή drones από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ είναι μια επιλογή, αλλά κανείς δεν είναι βέβαιος τι θα επακολουθήσει εάν εξαλειφθούν οι θρησκευτικοί ηγέτες του Ιράν και ποιος μπορεί να αναλάβει τη διακυβέρνηση.
Και το παρελθόν έχει δείξει πως οι ξένες παρεμβάσεις από ιμπεριαλιστικές δυνάμεις όπως η Βρετανία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ στο Ιράν δεν χάραξαν το μέλλον της χώρας. Το Ιράν, σε αντίθεση με πολλά κράτη της Μέσης Ανατολής, δεν είναι δημιούργημα αποικιοκρατών χαρτογράφων.
Ωστόσο, είναι πιθανή η κατάρρευση της εξουσίας σε περίπτωση ανατροπής του καθεστώτος που κυβερνά με καταπιεστικό τρόπο από το 1979. Αλλά πιθανές μεταναστευτικές ροές και η αστάθεια δεν θα είναι ευπρόσδεκτες από τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, όσο και αν χαιρετίσουν την πτώση του σιιτικού καθεστώτος.
Έπειτα, υπάρχει και το ζήτημα της στρατιωτικής ικανότητας των ΗΠΑ. Οι ναυτικές δυνάμεις είναι ήδη επιβαρυμένες από τον τεράστιο στόλο που έχει αναπτύξει ο Τραμπ στα ανοικτά της Βενεζουέλας.
Πολλά στρατιωτικά αεροσκάφη είναι σταθμευμένα σε αμερικανικές βάσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με το μη κερδοσκοπικό ίδρυμα US Naval Institute, η πλησιέστερη ομάδα κρούσης βρίσκεται με το USS Abraham Lincoln στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας.
Επίσης, εύλογα υπάρχει και το ερώτημα πόσα μέτωπα ανοιχτά μπορεί να έχουν οι ΗΠΑ αυτή την περίοδο, καθώς μετά τη σύλληψη του Μαδούρο επανέφεραν στο προσκήνιο το ζήτημα της Γροιλανδίας, ενώ την ίδια ώρα παραμένει ανοιχτό και το ζήτημα της Γάζας.
Το συμπέρασμα είναι πως, μπορεί ο Λευκός Οίκος να λατρεύει τις θεαματικές επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική, αλλά φαίνεται να υστερεί στην υλοποίησή τους.
Ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Τραμπ την Τρίτη αν είναι σίγουρος ότι οι αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ θα προστάτευαν τους διαδηλωτές. «Λοιπόν, ποτέ δεν ξέρεις, έτσι δεν είναι;», απάντησε. «Μέχρι στιγμής, το ιστορικό μου είναι εξαιρετικό, αλλά ποτέ δεν ξέρεις».