Βία κατά των γυναικών: Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι βρίσκεται στα χαρτιά, αλλά το πώς εφαρμόζονται

Με δέσμευση ότι «η πρόσβαση σε μέτρα στήριξης θα είναι ανεξάρτητη από τη βούληση του θύματος να προβεί σε καταγγελία», η Επίτροπος Νομοθεσίας Σοφία Κλεόπα Χατζηκυριάκου ανακοίνωσε τη Δευτέρα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ίσων Ευκαιριών μεταξύ Ανδρών και Γυναικών, παρεμβάσεις για ενίσχυση της διαχείρισης περιστατικών έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, στο πλαίσιο συμμόρφωσης με τις συστάσεις της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης (GREVIO) για την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.
Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο Πρόεδρος της Επιτροπής και Βουλευτής του ΑΚΕΛ, Γιώργος Κουκουμάς, υπενθύμισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία επικύρωσε τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης το 2017, ενώ το 2021 ψηφίστηκε η εναρμονιστική νομοθεσία για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Όπως σημείωσε, η Σύμβαση αποτελεί το ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη, προστασία και δίωξη της έμφυλης βίας, ενώ η εφαρμογή της παρακολουθείται από την Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης (GREVIO), η οποία αξιολογεί τα κράτη-μέλη και διατυπώνει συστάσεις συμμόρφωσης. Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Κουκουμάς πρόσθεσε ότι «η κρατική εφαρμογή είναι κατακερματισμένη και είναι λίγη η ενημέρωση του κοινού και των θυμάτων για όσα προνοεί η Σύμβαση».
«Το φαινόμενο της βίας κατά των γυναικών διαπερνά όλες τις στρώσεις της κοινωνίας», συμπλήρωσε ο Πρόεδρος της Επιτροπής, θέτοντας στο επίκεντρο ζητήματα χαρτογράφησης του προβλήματος, ενδεχόμενων νομοθετικών αλλαγών, εφαρμογής πρωτοκόλλων από κρατικές υπηρεσίες και της λειτουργίας του «Σπιτιού της Γυναίκας».
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις συστάσεις της GREVIO. Όπως ανέφερε ο Πρόεδρος της Επιτροπής, το Υπουργείο Δικαιοσύνης απέστειλε τον περασμένο Δεκέμβριο απαντήσεις προς την GREVIO, αναφορικά με τον τρόπο συμμόρφωσης της Κύπρου με τη Σύμβαση.
Η Βουλεύτρια του ΑΚΕΛ, Ειρήνη Χαραλαμπίδου, μίλησε για ανησυχητικές καθυστερήσεις, σημειώνοντας ότι «παρατηρούμε να μην υπάρχει η τήρηση όλων των προνοιών των συμβάσεων που υπογράφονται». Παράλληλα, ζήτησε ενημέρωση για το περιεχόμενο των συστάσεων της GREVIO και τα βήματα συμμόρφωσης.
Η Ανεξάρτητη Βουλεύτρια, Αλεξάνδρα Ατταλίδου, έθεσε το ζήτημα της ουσιαστικής εφαρμογής της Σύμβασης λέγοντας ότι «το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι βρίσκεται στα χαρτιά, δηλαδή τι κανονισμούς ή νόμους έχουμε περάσει, αλλά το πώς εφαρμόζονται. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και η Επίτροπος για την ισότητα πρέπει να είναι στην προμετωπίδα του αγώνα των γυναικείων οργανώσεων. Βλέπουμε μια πολύ χλιαρή αντιμετώπιση από τους θεσμούς που είναι εκεί για να προστατεύσουν τα θύματα». Παράλληλα, η κα Ατταλίδου, πρότεινε τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης κάθε περιστατικού βίας που λαμβάνει δημοσιότητα.
Αναφερόμενη στις αναγκαίες νομοθετικές παρεμβάσεις, η Επίτροπος Νομοθεσίας, Σοφία Κλεόπα Χατζηκυριάκου, δήλωσε ενώπιον της Επιτροπής, ότι έχει ολοκληρωθεί η επεξεργασία εισηγήσεων για την τροποποίηση του περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας και περί Συναφών Θεμάτων Νόμου του 2021, σε συμμόρφωση με τις συστάσεις της GREVIO, οι οποίες θα αποσταλούν πολύ σύντομα στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Όπως ανέφερε η Επίτροπος, σε σχέση με περιστατικά έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, προωθείται, μεταξύ άλλων, η καθιέρωση υποχρεωτικής και συστηματικής εκπαίδευσης όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, η ενίσχυση της διαδικασίας αξιολόγησης κινδύνου των θυμάτων, η ταχύτερη εξέταση αιτήσεων εκ μέρους του Δικαστηρίου για Διατάγματα αποκλεισμού του θύτη, καθώς και η ρητή συμπερίληψη των παιδιών του θύτη στην ίδια εντολή προστασίας με το θύμα. Προτείνεται επίσης η δυνατότητα λήψης άμεσων μέτρων προστασίας των θυμάτων με χαμηλότερες αποδεικτικές απαιτήσεις, καθώς και η διασφάλιση ότι η πρόσβαση σε μέτρα στήριξης θα είναι ανεξάρτητη από τη βούληση του θύματος να προβεί σε καταγγελία. «Το θύμα θα στηρίζεται εν πάση περιπτώσει», είπε.
Εκ μέρους του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ο Άριστος Τσιάρτας ανέφερε ότι έχει γίνει καταγραφή όλων των συστάσεων της GREVIO και προωθήθηκαν στην Επίτροπο Νομοθεσίας, με πρόθεση υιοθέτησής τους. «Υπολογίζω ότι μέχρι το φθινόπωρο θα έρθουμε με νομοσχέδιο σε εσάς», είπε ενώπιον της Επιτροπής, κάνοντας λόγο για αλλαγές «πολύ μεγάλης έκτασης». Παράλληλα, αναφέρθηκε σε επικείμενη θεσμική οδηγία της ΕΕ για την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών, η οποία καλύπτει και τη διαδικτυακή μορφή βίας και πρέπει να εφαρμοστεί από την Κυπριακή Δημοκρατία έως τον Ιούνιο του 2027.
Στη συνέχεια, η εκπρόσωπος της Νομικής Υπηρεσίας, κα Ματθαίου, ανέφερε ενώπιον της Επιτροπής ότι, ανεξαρτήτως καταγγελίας, έχει γίνει γνωμάτευση προς την Αστυνομία για διερεύνηση υποθέσεων και ότι σε πολλές περιπτώσεις κινείται ποινική διαδικασία εναντίον του θύτη, ανεξαρτήτως της βούλησης του θύματος. Ωστόσο, η κα Ματθαίου επισήμανε το «ανυπέρβλητο», όπως το χαρακτήρισε, πρόβλημα, που ανακύπτει στο στάδιο εκδίκασης της υπόθεσης, λόγω του αντιπαραθετικού συστήματος που ισχύει στην Κύπρο, όταν το θύμα δεν επιθυμεί να καταθέσει και δεν υπάρχει άλλη επαρκής μαρτυρία, με αποτέλεσμα να μην προχωρά η δικαστική διαδικασία.
Σε ερώτηση του Προέδρου της Επιτροπής προς την εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, σχετικά με το εάν υπάρχουν πρωτόκολλα ως προς τον χειρισμό των περιστατικών βίας, η κα Ματθαίου ανέφερε ότι έχει ήδη ανατεθεί σε λειτουργούς τόσο του τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων όσο και του Ποινικού τομέα, η μελέτη των σχετικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), αλλά και των δύο αποφάσεων, που καταχωρήθηκαν το 2025 και αφορούν την Κύπρο, καθώς και των συστάσεων της GREVIO, ούτως ώστε να εκπονηθεί ένα πρωτόκολλο διαχείρισης υποθέσεων από τη Νομική Υπηρεσία, με στόχο την αποφυγή επαναθυματοποίησης των θυμάτων.
Οργανώσεις και φορείς που συμμετείχαν στη συνεδρία κατέθεσαν με τη σειρά τους, τους προβληματισμούς τους για κενά και δυσλειτουργίες της Σύμβασης. Η εκπρόσωπος της Παγκύπριας Ομοσπονδίας Γυναικείων Οργανώσεων (ΠΟΓΟ), κα Ευαγόρου, υποστήριξε ότι «η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης είναι κατακερματισμένη και κατακρεουργημένη», κάνοντας λόγο για προβλήματα στη μεταφορά θυμάτων από τοπικούς αστυνομικούς σταθμούς στα Τμήματα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων (ΤΑΕ), για τεχνική δυσλειτουργία της εφαρμογής «ΕΛΠΙΣ» από τις 3 μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου 2026, καθώς και για ελλείψεις στη λειτουργία του «Σπιτιού της Γυναίκας».
Παράλληλα, η εκπρόσωπος της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΕΠΚΒΟ) επισήμανε τη σημασία της εναρμόνισης του περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων) Νόμου του 2000 με τον περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας και περί Συναφών Θεμάτων Νόμο του 2021, ενώ η εκπρόσωπος της Γυναικείας Οργάνωσης Δημοκρατικού Συναγερμού (ΓΟΔΗΣΥ) εξέφρασε τον προβληματισμό της για την «κωλυσιεργία» των Δικαστηρίων μας να εκδικάζουν υποθέσεις βίας.
Στη συνέχεια, η εκπρόσωπος του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), Άντρη Ανδρονίκου, παρουσίασε στοιχεία για το 2025, σύμφωνα με τα οποία το «Σπίτι της Γυναίκας» διαχειρίστηκε 374 περιπτώσεις. Το 69% αφορούσε οικογένειες με ανήλικα παιδιά, ενώ το 58% των γυναικών κατήγγειλαν όλες τις μορφές βίας που υπέστησαν. Περίπου 6% των θυμάτων απέσυραν τις καταγγελίες τους. Η κα Ανδρονίκου επισήμανε, μεταξύ άλλων, καθυστερήσεις στην προώθηση ποινικών φακέλων, δυσκολίες στελέχωσης του «Σπιτιού της Γυναίκας» με κλινικούς ψυχολόγους, αλλά και αδυναμία ιατροδικαστικής εξέτασης των θυμάτων εντός του «Σπιτιού της Γυναίκας».
Παράλληλα, στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα της ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Η Διευθύντρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου, Σουσάνα Παύλου, ανέφερε ότι η Κύπρος πρέπει να επιδείξει προσοχή κατά την ενσωμάτωση της εν λόγω οδηγίας, σημειώνοντας ότι, μετά από ευρωπαϊκή προσπάθεια, το κείμενο πλησίασε τα πρότυπα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ωστόσο, όπως είπε, σε ορισμένα σημεία η οδηγία είναι ισχυρότερη, ενώ σε άλλα, τα πρότυπα είναι χαμηλότερα. «Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την οδηγία ως πρόσχημα για να πάμε πίσω στις δεσμεύσεις μας ως κράτος», ανέφερε.
Από την πλευρά της, η Επίτροπος Νομοθεσίας σημείωσε ότι, όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Οδηγία, η εισήγησή της είναι να προηγηθεί μια συνολική αναθεώρηση του Νόμου και στη συνέχεια να ακολουθήσει η ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας στην κυπριακή έννομη τάξη, μέσω επιμέρους τροποποιήσεων διαφόρων νομοθεσιών. Ωστόσο, όπως ανέφερε, η διαδικασία αυτή ενδέχεται να απαιτήσει περισσότερο χρόνο.
Ακολούθως, η εκπρόσωπος της Αστυνομίας, κα Νικολάου, ανέφερε ότι από το 2021 λειτουργούν ειδικά κλιμάκια για περιστατικά βίας στην οικογένεια και διευκρίνισε ότι, ακόμη και χωρίς καταγγελία, η Αστυνομία εξετάζει αυτεπάγγελτα περιστατικά βίας.
Τέλος, η εκπρόσωπος του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας επιβεβαίωσε ότι τα Δικαστήρια συνεχίζουν να ζητούν κοινωνικοοικονομική έκθεση για αιτήσεις νομικής αρωγής, παρά την πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση, και γνωστοποίησε ότι, σε σχέση με τον περί βίας στην οικογένεια Νόμο, έχει ολοκληρωθεί η δημόσια διαβούλευση και έχει ήδη προωθηθεί στον Γενικό Εισαγγελέα.