«Ασκήσεις» βελτίωσης της απόδοσης των Δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών στο Λονδίνο - Μια πρωτοβουλία της Ολγκίν που παραμένει απόλυτα ενεργή

Οι επικεφαλής των διευρωπαϊκών Τεχνικών Επιτροπών ολοκλήρωσαν χθες την τριήμερη συνάντησή τους στους καταπράσινους χώρους του Νοτιο-Ανατολικού Ηνωμένου Βασιλείου, στο πλαίσιο των προσπαθειών της Ειδικής Απεσταλμένης του ΟΗΕ για την προώθηση της προσέγγισης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Μετά τη διοργάνωση της Τεχνικής Επιτροπής για τη Νεολαία στο Αμμάν τον Δεκέμβριο και τη συνάντηση Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων ακαδημαϊκών στην Πάφο τον προηγούμενο μήνα για σκέψεις «εκτός πλαισίου», η Μαρία Άνχελα Ολγκίν οργάνωσε τη συνάντηση εκτός Κύπρου για να διερευνήσουν τρόπους βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των επιτροπών.
Η τριήμερη εκδήλωση στο Wilton Park στο Σάσεξ πραγματοποιήθηκε σε ένα κτήριο του 16ου αιώνα, κατηγορίας Grade I Listed, περιβαλλόμενου από πάνω από 6.000 στρέμματα πάρκου. Το Wilton Park είναι μια εκτελεστική υπηρεσία 80 ετών του Υπουργείου Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου, εξειδικευμένη σε διεθνή πολιτικό διάλογο και στρατηγική συζήτηση.
Παρευρέθηκαν οι περισσότεροι συμπρόεδροι των 13 Τεχνικών Επιτροπών, ενώ όσοι δεν μπορούσαν απέστειλαν εκπροσώπους τους.
Στόχοι της συνάντησης
Στόχος της συνάντησης ήταν να δώσει ώθηση στις Επιτροπές –μέσω της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών– και να τις ενδυναμώσει ώστε να γίνουν πιο αποτελεσματικές στο μέλλον.
Η κ. Ολγκίν προκάλεσε αντιδράσεις την περασμένη Κυριακή με το άρθρο της, στο οποίο εξέφρασε την άποψη πως δεν είχε νόημα η αναζήτηση επανέναρξης συνομιλιών πριν από τον Ιούλιο, λόγω της προεδρίας της Κύπρου στην ΕΕ, των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου και των προσπαθειών της νέας ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων να εδραιώσει τη θέση της εσωτερικά και απέναντι στην Τουρκία. Πρότεινε όπως οι ηγέτες επικεντρωθούν στη λήψη κοινών αποφάσεων που συμβάλλουν σε αμοιβαία επωφελείς λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η διεθνής κοινότητα αναμένει από τους δύο ηγέτες των Κυπρίων να ξεπεράσουν τα υπάρχοντα εμπόδια και να συμφωνήσουν σε πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που να δείχνουν ότι μπορούν να εργαστούν προς κοινές λύσεις.
Με έμφαση στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), οι Τεχνικές Επιτροπές μπορεί να καταλήξουν σε ένα λεπτομερές πρόγραμμα, καθιστώντας την αποτελεσματικότητά τους ακόμη πιο ζωτική για τη στήριξη της επίσημης διαπραγματευτικής διαδικασίας και τη δημιουργία μομέντουμ.
Αδυναμίες των Τεχνικών Επιτροπών
Οι 13 Τεχνικές Επιτροπές καλύπτουν τους εξής τομείς: Ραδιοτηλεοπτικά και Τηλεπικοινωνίες, Πολιτιστική Κληρονομιά, Εγκληματικότητα και Ποινικά Θέματα, Οικονομικά και Εμπορικά Θέματα, Περιβάλλον, Υγεία, Διαχείριση Κρίσεων, Διελεύσεις, Ανθρωπιστικά Θέματα, Πολιτισμός, Ισότητα των Φύλων, Εκπαίδευση και Νεολαία.
Μια πρόσφατη μελέτη, χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ, έδειξε ότι η διευρωπαϊκή συνεργασία έχει βελτιώσει την καθημερινή ζωή χιλιάδων Κυπρίων, αλλά η έλλειψη διαφάνειας, οι ασαφείς εντολές, η πολιτική παρέμβαση και η αποτυχία ουσιαστικής εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη επίδρασή τους.
Η συντονίστρια της μελέτης, δρ Νάσια Χατζηγεωργίου, δήλωσε στον Πολίτη ότι, όσον αφορά τους όρους εντολής τους, ορισμένες Επιτροπές έχουν κάνει «πολύ καλή δουλειά» στην αντιμετώπιση καθημερινών πρακτικών ζητημάτων αλλά σχεδόν όλες κάνουν «αρκετά κακή δουλειά» στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Αμφισβήτησε την ανάγκη για μυστικότητα, που προέρχεται από λανθασμένο φόβο γύρω από ζητήματα όπως η αναγνώριση. Σημείωσε επίσης ότι τα μέλη των Επιτροπών –περίπου 200 συνολικά– λειτουργούν με την προσωπική ιδιότητά τους, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις δεν αμείβονται. Μερικά προέρχονται από την κοινωνία των πολιτών, άλλα είναι δημόσιοι υπάλληλοι –ενεργοί ή συνταξιούχοι. Λειτουργούν χωρίς νομική υπόσταση, επίσημους προϋπολογισμούς ή διαδικαστικούς κανονισμούς.
Επιτυχίες σημείωσαν οι Επιτροπές για το Έγκλημα (Κοινό Γραφείο Επαφής), Υγεία (κουνούπια, εμβόλια), Οικονομία (διασύνδεση δικτύων ηλεκτρισμού) και Πολιτιστική Κληρονομιά (αποκατάσταση 80 χώρων). Οι Επιτροπές για την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό ξεκίνησαν επίσης με επιτυχημένα έργα αλλά ακολούθησαν πολιτικές παρεμβάσεις μειώνοντας την ικανότητά τους να παραάγουν θετικό έργο. Την ίδια ώρα υπάρχουν και Επιτροπές που έχουν επιτύχει ελάχιστα και σπάνια συναντώνται.
Η μελέτη έκανε τις εξής προτάσεις:
- Καθορισμός σαφών, διαφανών κανόνων λειτουργίας που να συμφωνούνται και από τις δύο πλευρές.
- Διασφάλιση σταθερής συμμετοχής που να μην αλλάζει λόγω πολιτικής.
- Ενίσχυση δημόσιας επικοινωνίας και ορατότητας των έργων.
- Βελτίωση συντονισμού με ΟΗΕ/ΕΕ για σαφήνεια ρόλων και εντολών.
- Εμπλοκή ειδικών της κοινωνίας των πολιτών για ενίσχυση νομιμότητας και δημόσιας επίδρασης.
Ημερήσια διάταξη συνάντησης
Συνδυασμός εξωτερικών και τοπικών εισηγητών ειρήνης οδήγησε και διευκόλυνε την τριήμερη συνάντηση στην Αγγλία, με στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των Τεχνικών Επιτροπών, τη βαθύτερη συνεργασία και την ενίσχυση της συμβολής τους στη διαδικασία ειρήνης.
Η συνάντηση ξεκίνησε με αξιολόγηση του τρέχοντος πλαισίου, ανασκόπηση της προόδου, των δυνατοτήτων, των προκλήσεων και των ευκαιριών για νέο διάλογο και συνεργασία. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν διεθνείς εμπειρίες, καθώς και τρόπους αντιμετώπισης πολιτικών, δομικών και πόρων εμποδίων. Εργάστηκαν στην ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων για διαχείριση συγκρούσεων και επίτευξη συναίνεσης. Τα πάνελ διερεύνησαν πώς οι Επιτροπές μπορούν να αυξήσουν την επίδρασή τους, να εξασφαλίσουν θεσμική δέσμευση και να βελτιώσουν την προσβασιμότητα σε όλες τις κοινότητες. Οι συνεδρίες περιελάμβαναν καινοτόμες πρακτικές και εργαλεία για οικοδόμηση εμπιστοσύνης, καθώς και πώς να ενσωματώνουν θέματα όπως φύλο, νεολαία, περιβάλλον και πολιτιστική κληρονομιά στο ευρύτερο έργο τους. Οι τελικές συνεδρίες χρησιμοποίησαν «σκέψη για το μέλλον» για να διερευνήσουν πιθανές κινητήριες δυνάμεις αλλαγής και ευκαιρίες για κοινές πρωτοβουλίες.
Μια πιο ταραχώδης ιστορία
Το Wilton Park οργανώνει εκδηλώσεις εκ μέρους του Υπουργείου Εξωτερικών του ΗΒ, τόσο εντός όσο και εκτός χώρου. Τον Φεβρουάριο 2005, το Wilton Park οργάνωσε συνέδριο στη Λάρνακα, προσκαλώντας 140 εκπροσώπους των δύο κοινοτήτων για να συζητήσουν τρόπους υπέρβασης του αδιεξόδου στη διαδικασία ειρήνης.
Το γεγονός ότι συνέβη δέκα μήνες μετά τη συντριπτική απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από τους Ελληνοκύπριους δεν έγινε δεκτό θετικά από την κυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου, η οποία αγνόησε την εκδήλωση. Η συμμετοχή του πρώην ειδικού απεσταλμένου του ΗΒ για την Κύπρο, λόρδου Χάνι, ενίσχυσε μόνο την ανησυχία της κυβέρνησης, που βρήκε τα προς συζήτηση ζητήματα «ανησυχητικά».
Στην τελική δήλωση του συνεδρίου του 2005 σημειώθηκε ότι η απόφαση για την έναρξη νέων διαπραγματεύσεων ανήκει στους δύο ηγέτες της Κύπρου αλλά δεν θα ήταν επιθυμητό να επαναληφθούν συνομιλίες χωρίς την πλήρη δέσμευση των δύο πλευρών.