Αρνητική πρωτιά  της Κύπρου στη σπατάλη τροφίμων

Αρνητική πρωτιά της Κύπρου στη σπατάλη τροφίμων
Μόνο στην Ε.Ε. η ετήσια σπατάλη ανέρχεται σε 60 εκ. τόνους, που αντιστοιχούν σε 132 κιλά ανά άτομο
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νέους δεσμευτικούς κανόνες με συγκεκριμένους στόχους
Περιθώριο 20 μηνών για συμμόρφωση
Με βάση τη νέα οδηγία, θα απαγορεύεται η καταστροφή απούλητων ενδυμάτων και υποδημάτων. Οι οικονομικοί φορείς οφείλουν να δημοσιοποιούν ετησίως αριθμό και βάρος απούλητων προϊόντων που απορρίφθηκαν αλλά και τους λόγους που απορρίφθηκαν. Από 19 Ιουλίου 2026 θα ισχύει η απαγόρευση για μεγάλες επιχειρήσεις και από 19 Ιουλίου 2030 θα επεκταθεί στις μεσαίες επιχειρήσεις, ενώ οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις προς το παρόν εξαιρούνται.
Οι χώρες της ΕΕ θα έχουν στη διάθεσή τους 20 μήνες από την έναρξη ισχύος της οδηγίας, για να μεταφέρουν τους κανόνες στο εθνικό τους πλαίσιο.
Με βάση τη νέα οδηγία, θα απαγορεύεται η καταστροφή απούλητων ενδυμάτων και υποδημάτων. Οι οικονομικοί φορείς οφείλουν να δημοσιοποιούν ετησίως αριθμό και βάρος απούλητων προϊόντων που απορρίφθηκαν αλλά και τους λόγους που απορρίφθηκαν. Από 19 Ιουλίου 2026 θα ισχύει η απαγόρευση για μεγάλες επιχειρήσεις και από 19 Ιουλίου 2030 θα επεκταθεί στις μεσαίες επιχειρήσεις, ενώ οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις προς το παρόν εξαιρούνται.
Οι χώρες της ΕΕ θα έχουν στη διάθεσή τους 20 μήνες από την έναρξη ισχύος της οδηγίας, για να μεταφέρουν τους κανόνες στο εθνικό τους πλαίσιο.
Την ώρα που στις λεγόμενες ανεπτυγμένες και πολιτισμένες χώρες ο κόσμος απολαμβάνει όλα τα καλά, σε διατροφή και κάλυψη άλλων βασικών αναγκών, όπως η ένδυση, φτάνοντας και στα όρια της σπατάλης, σε κάποιες άλλες γωνιές του πλανήτη εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων, όχι μόνο στερούνται βασικών αγαθών ώστε να είναι ανεκτή η καθημερινότητά τους, αλλά κυριολεκτικά δεν έχουν να φάνε. Η υπερκατανάλωση και η σπατάλη από τη μια και η πείνα και η ανέχεια από την άλλη αποτελούν σήμερα τις δύο όψεις της μεγαλύτερης ίσως πληγής του πλανήτη.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, η σπατάλη αλλά και η απώλεια τροφίμων που χάνονται πριν φτάσουν στους καταναλωτές αποτελούν μια παγκόσμια πρόκληση, αφού φτάνουν περίπου το ένα τρίτο του συνόλου των τροφίμων που παράγονται σε όλο τον κόσμο. Με αυτά τα δεδομένα, ο ΟΗΕ καθιέρωσε από το 2019 την 29η Σεπτεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα Ενημέρωσης για την Απώλεια και τη Σπατάλη Φαγητού, ώστε να ευαισθητοποιήσει τους πολίτες και να ωθήσει οργανισμούς, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις να δράσουν.
Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί είναι το γεγονός ότι μόνο στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ετήσια σπατάλη τροφίμων, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, φτάνει τα 60 εκατομμύρια τόνους, που αντιστοιχούν σε 132 κιλά ανά άτομο. Από αυτή την ποσότητα, τα 72 κιλά σπαταλούνται στα νοικοκυριά, 25 στη διαδικασία της μεταποίησης, 15 σε εστιατόρια και υπηρεσίες, 11 στη διαδικασία της λιανικής πώλησης και διανομής και 10 κιλά στη διαδικασία της παραγωγής.
Αυτή η σπατάλη τροφίμων έχει επιπτώσεις όχι μόνο στην κοινωνία, αφού σχεδόν 33 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να απολαμβάνουν ένα πλήρες γεύμα τις μισές μέρες, τη στιγμή που τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια, αλλά και στο περιβάλλον, αφού στη σπατάλη τροφίμων οφείλεται το 16% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του συστήματος τροφίμων της ΕΕ. Από οικονομικής πλευράς, 132 δισ. ευρώ χάνονται κάθε χρόνο λόγω της σπατάλης τροφίμων.
Δυστυχώς, η Κύπρος των δύο κοινωνικών ταχυτήτων, της ανάπτυξης και της οικονομικής ευμάρειας από τη μια, αλλά και της οικονομικής ανέχειας από την άλλη (που αφορά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού), κατέχει την πρώτη θέση κατά κεφαλήν στη σπατάλη τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως καταδεικνύεται μέσα από έρευνες και στατιστικές.
Πριν από λίγες μέρες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες για μείωση σπατάλης τροφίμων αλλά και υφασμάτων, δεσμευτικούς οι οποίοι πρέπει να επιτευχθούν σε επίπεδο κρατών-μελών μέχρι και την 31η Δεκεμβρίου 2030. Οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν ότι οι σημαντικοί οικονομικοί δρώντες στον τομέα αυτό (οι οποίοι θα προσδιοριστούν σε κάθε χώρα) θα διευκολύνουν τη δωρεά απούλητων τροφίμων που είναι ασφαλή για κατανάλωση από τον άνθρωπο.
Επιπλέον, οι παραγωγοί που διαθέτουν κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα (ρούχα και αξεσουάρ, καπέλα, υποδήματα, κουβέρτες, κλινοσκεπάσματα και κουρτίνες) θα πρέπει να καλύψουν το κόστος συλλογής, διαλογής και ανακύκλωσής τους, μέσω νέων συστημάτων ευθύνης που θα θεσπιστούν από κάθε κράτος-μέλος, εντός 30 μηνών από την έναρξη ισχύος της οδηγίας.
Απλά βήματα για μείωση της σπατάλης τροφίμων
Πέραν από τις υποχρεώσεις που θα αναλάβει η Κύπρος με βάση την οδηγία της Ε.Ε. ως κράτος-μέλος, ο κάθε πολίτης μπορεί να συμβάλει στην καθημερινότητά του στην αποφυγή ή μείωση της σπατάλης τροφίμων. Περιβαλλοντικοί φορείς αλλά και ειδικοί επιστήμονες υποδεικνύουν κάποια απλά βήματα με τα οποία μπορεί ο καθένας από εμάς να δράσει προς αυτόν το στόχο, όπως:
•Προγραμματίζουμε τα γεύματά μας, χρησιμοποιούμε λίστες για τα ψώνια μας και αποφεύγουμε τις παρορμητικές αγορές.
•Προσέχουμε τις ετικέτες στα τρόφιμα και κατανοούμε σωστά τη διάκριση ανάμεσα στην ένδειξη «ανάλωση έως» (ασφάλεια τροφίμου) και την ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» (ποιοτικά χαρακτηριστικά – υφή, άρωμα, όψη).
•Οργανώνουμε σωστά τα τρόφιμα στο ψυγείο μας και καταναλώνουμε πρώτα αυτά με την πιο κοντινή ημερομηνία ανάλωσης. Τοποθετούμε τα προϊόντα στα σωστά ράφια-θήκες και μπορούμε να συντηρούμε φαγητό στην κατάψυξη, ώστε να το διατηρούμε ασφαλές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
•Ζητάμε μικρότερες μερίδες φαγητού όταν βρεθούμε σε κάποιο εστιατόριο ή ταβέρνα και προσπαθούμε, όποτε μας δοθεί η ευκαιρία να σερβιριστούμε, να τοποθετούμε μικρότερες μερίδες φαγητού στο πιάτο μας και, εφόσον θέλουμε κι άλλο, τότε να παίρνουμε συμπλήρωμα.
•Παίρνουμε μαζί μας το περισσευούμενο φαγητό όταν τρώμε έξω, ζητώντας να μας βάλουν το φαγητό που περίσσεψε σε πακέτο, για να το φάμε αργότερα ή να το συντηρήσουμε στο ψυγείο ή για να το διαθέσουμε στα κατοικίδια μας ή τα αδέσποτα της γειτονιάς.
•Χρησιμοποιούμε τα υπολείμματα των τροφών που προσφέρονται για κομποστοποίηση για να φτιάξουμε βιολογικό λίπασμα.
•Διαδίδουμε σε φίλους και συγγενείς την «έξυπνη» κατανάλωση τροφίμων και το μήνυμα «καμία μερίδα φαγητού χαμένη».
•Προσφέρουμε τρόφιμα που μας περισσεύουν και είναι συσκευασμένα και σε άριστη κατάσταση σε ιδρύματα, συσσίτια και κοινωνικές υπηρεσίες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή μας.
Καμιά σοβαρή προσπάθεια στην Κύπρο για αλλαγή
Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το πρόβλημα της σπατάλης τροφίμων και στιγματίζοντας το γεγονός ότι η Κύπρος συνεχίζει να κατέχει την πρώτη θέση κατά κεφαλήν σε αυτή τη σπατάλη, ο πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Περιβάλλοντος, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, επισημαίνει ότι, παρά τις διάφορες υποχρεώσεις που χρονολογούνται, δεν έχει γίνει καμιά σοβαρή προσπάθεια για μείωση αυτής της σπατάλης.
Εκφράζοντας ικανοποίηση που, μετά από πολλά χρόνια προειδοποιήσεων, η Ε.Ε. προχωρά τώρα σε σημαντικές αλλαγές για τη σπατάλη τροφίμων (food waste), οι οποίες αφορούν τη ριζική αναθεώρηση της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Απόβλητα με την εισαγωγή δεσμευτικών εθνικών στόχων μείωσης έως το 2030 για όλα τα κράτη-μέλη, ο κ. Θεοπέμπτου εκφράζει την εκτίμηση ότι «αυτό είναι σίγουρο ότι θα μας οδηγήσει σε περιπέτειες».
Όπως εξηγεί, οι κύριες αλλαγές που έρχονται και οι στόχοι που θα τεθούν αφορούν στη θέσπιση, για πρώτη φορά, νομικά δεσμευτικών στόχων για τα απόβλητα τροφίμων και, ειδικότερα, μείωση κατά 10% στον τομέα της μεταποίησης και παραγωγής τροφίμων και μείωση 30% ανά κάτοικο στη λιανική, τα εστιατόρια, τις υπηρεσίες εστίασης και τα νοικοκυριά. Και αυτά συγκρινόμενα με στατιστικές της περιόδου 2020-2023.
Προβλέπεται, επίσης, η εισαγωγή ενός step-wise early warning μηχανισμού, ώστε να λαμβάνονται συμπληρωματικά μέτρα αν παρατηρούνται αποκλίσεις από τους στόχους, οι οποίοι θα επανεξετάζονται για ενδεχόμενη επέκταση σε άλλα στάδια της αλυσίδας τροφίμων, με την επόμενη αναθεώρηση να προγραμματίζεται, προς το παρόν, για το 2035.
Χρήστος Χαραλάμπους