Από το πετρέλαιο στο ράφι: Η κρίση των τροφίμων

Ας μιλήσουμε για εκείνο το σακουλάκι μαρούλι που είναι στο ψυγείο.
Ας δούμε τι γίνεται στις ΗΠΑ. Το μαρούλι πιθανόν προέρχεται από την κοιλάδα Σαλίνας της Καλιφόρνια, όπου καλλιεργήθηκε σε έδαφος που λιπάστηκε με προϊόντα αζώτου που προέρχονται από φυσικό αέριο. Η συγκομιδή του έγινε με μηχανήματα που λειτουργούν με ντίζελ. Πλύθηκε, στέγνωσε και συσκευάστηκε σε ειδικά σχεδιασμένη πλαστική μεμβράνη με βάση το πετρέλαιο. Φορτώθηκε σε ένα ψυγείο-φορτηγό μήκους 12 μέτρων που επίσης καταναλώνει ντίζελ και διένυσε 2.800 μίλια σε όλη τη χώρα για να καταλήξει σε ένα κέντρο διανομής στη Βορειοανατολική Αμερική, και αποκεί στα ράφια των σούπερ-μάρκετ.
Σκεφτείτε εκείνο το σακουλάκι μαρούλι, από το χωράφι μέχρι το ράφι, ως προϊόν πετρελαίου. Και αυτήν τη στιγμή, το πετρέλαιο βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου.
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν προκάλεσε απλώς άνοδο στις τιμές της βενζίνης. Επέβαλε έναν κρυφό φόρο σε κάθε… σαλάτα στην Αμερική — και σε όλα τα άλλα προϊόντα στο καλάθι των αγορών.
Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τις επιθέσεις τους κατά του Ιράν, το Στενό του Ορμούζ —μια θαλάσσια οδός πλάτους 21 μιλίων από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου που διακινείται παγκοσμίως και το ένα τρίτο των λιπασμάτων— έχει κλείσει ουσιαστικά για σκοπούς εμπορικής ναυτιλίας. Οι επιπτώσεις που έχουν ακολουθήσει είναι συγκλονιστικές και σίγουρα ο αντίκτυπός τους στο αμερικανικό σύστημα διατροφής δεν έχουν ολοκληρωθεί.
Τι συνέβη
Οι τιμές του αμερικανικού αργού έχουν αυξηθεί άνω του 40% από την έναρξη του πολέμου. Η μέση τιμή ντίζελ στις ΗΠΑ για τα οχήματα έφτασε τα 4,86 δολάρια το γαλόνι στις 9 Μαρτίου — άνοδος περίπου 96 σεντ μέσα σε μία εβδομάδα, η μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από το 1994, που άρχισαν να παρακολουθούνται οι τιμές του ντίζελ. Το Brent ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Μια δεύτερη τιμολογιακή κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά τα λιπάσματα.
Την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, η τιμή της ουρίας —της πλούσιας σε άζωτο ένωσης που αποτελεί τη βάση των περισσότερων λιπασμάτων για καλλιέργειες— σημείωσε άνοδο 30% στον κόμβο εισαγωγών της Νέας Ορλεάνης, σύμφωνα με το Fertilizer Institute. Μέχρι τα μέσα Μαρτίου, το Fortune ανέφερε άνοδο 35% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Οι μεμονωμένες τιμές spot έχουν φθάσει, σύμφωνα με πληροφορίες, τα 850 δολάρια ο τόνος.
Σύμφωνα με την υπουργό Γεωργίας Brooke Rollins, το σημαντικό πρόβλημα είναι πως περίπου το 25% των αγροτών δεν είχε αγοράσει λιπάσματα για την περίοδο σποράς όταν ξέσπασε ο πόλεμος – και τώρα βρίσκονται μπροστά σε αύξηση τιμών της τάξης του 30-35%.
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου κυριαρχεί στην παγκόσμια προσφορά λιπασμάτων, καθώς διαθέτει μερικά από τα φθηνότερα κοιτάσματα φυσικού αερίου στον κόσμο, και το φυσικό αέριο αποτελεί τη βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αμμωνίας, η οποία μετατρέπεται σε ουρία και στη συνέχεια σε άζωτο που τροφοδοτεί τις καλλιέργειες σε όλο τον κόσμο. Τα κράτη στην περιοχή —Αίγυπτος, Ιράν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— αντιπροσωπεύουν περίπου το 49% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και το 30% των εξαγωγών αμμωνίας, σύμφωνα με την American Farm Bureau Federation.
Όταν κλείνει το Στενό του Ορμούζ, η παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού λιπασμάτων δεν γίνεται απλώς πιο ακριβή. Διαταράσσεται δομικά.
Το… μαρούλι είναι μόνο η αρχή
Υπολόγισα πόσο κοστίζει στην πραγματικότητα στον καταναλωτή αυτό το τριπλό πλήγμα —καύσιμα, συσκευασία, λιπάσματα— ξεκινώντας από εκείνο το σακουλάκι μαρούλι.
Η μεταφορά ενός φορτίου με όχημα μήκους 12 μέτρων, με ψυγεία γεμάτα σακουλάκια μαρούλι από την Καλιφόρνια στη Νέα Υόρκη, κοστίζει τώρα περίπου 1.100-1.300 δολάρια περισσότερα από ό,τι πριν ξεκινήσει ο πόλεμος, επειδή η τιμή του ντίζελ έχει αυξηθεί και οι επιπλέον χρεώσεις καυσίμων των μεταφορέων έχουν ανέβει. Αν μοιράσουμε αυτό το κόστος στις περίπου 25.000 σακούλες του φορτίου και προσθέσουμε τα περιθώρια κέρδους του διανομέα και του λιανοπωλητή, η αύξηση του κόστους μεταφοράς από μόνη της προσθέτει περίπου 8 έως 10 σεντς στην τιμή που φτάνει ένα σακουλάκι στον καταναλωτή.
Προσθέστε το κόστος της συσκευασίας. Κάθε σακουλάκι κατασκευάζεται από πλαστική μεμβράνη που προέρχεται από πετρέλαιο — κυρίως πολυπροπυλένιο και πολυαιθυλένιο χαμηλής πυκνότητας. Οι τιμές των πλαστικών ακολουθούν την πορεία του αργού πετρελαίου με καθυστέρηση τεσσάρων έως έξι εβδομάδων, και ήδη σημειώνουν άνοδο. Η αύξηση του κόστους συσκευασίας προσθέτει περίπου 2 σεντς στην τιμή λιανικής.
Με αριθμούς:
– Αύξηση μεταφορικών ανά σακούλα (τιμή στο ράφι): +0,09 $
– Αύξηση κόστους ρητίνηςγια τη συσκευασία ανά σακούλα (τιμή στο ράφι): +0,02 $
– Συνολική αύξηση λόγω πολέμου στο Ιράν ανά σακούλα: ~0,11 $
– Σακούλες μαρουλιού/σαλάτας που πωλούνται ετησίως στις ΗΠΑ: ~1,7 δισ.
– Συνολικό πρόσθετο ετήσιο κόστος για τους καταναλωτές των ΗΠΑ (μόνο μαρούλι): ~187 εκατ. δολάρια
Έντεκα σεντ. Δεν ακούγονται πολλά. Αλλά το μαρούλι είναι μόνο ένα προϊόν. Υπάρχουν περίπου 40.000 κωδικοί σε ένα μεσαίου μεγέθους σούπερ μάρκετ των ΗΠΑ. Εφαρμόστε τον ίδιο υπολογισμό για τα καύσιμα και τη συσκευασία σε κάθε ευπαθές προϊόν στο καλάθι αγορών —φρέσκα λαχανικά, γαλακτοκομικά, κρέας, αλλαντικά, ψωμί— και ο πόλεμος με το Ιράν προσθέτει περίπου 85 έως 120 δολάρια στον λογαριασμό των τροφίμων ενός μέσου αμερικανικού νοικοκυριού μόνο για τα ευπαθή προϊόντα. Και αυτό αν ο πόλεμος τελειώσει σχετικά γρήγορα. Αν συνεχιστεί για έξι μήνες ή περισσότερο, αυτά τα νούμερα θα αυξηθούν εντυπωσιακά.
Το ποσό αυτό δεν περιλαμβάνει το “σοκ” των λιπασμάτων. Αυτό δεν έχει εμφανιστεί ακόμη στα σούπερ μάρκετ.
Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο καθώς παρακολουθώ τις εξελίξεις αυτού του πολέμου είναι το εξής: όλοι επικεντρώνονται στις τιμές της βενζίνης, που οι αλλαγές τους φαίνονται αμέσως και εύκολα: κάθε φορά που περνάς μπροστά από ένα βενζινάδικο. Όμως, το ζήτημα των λιπασμάτων είναι βραδυκίνητο: θα πλήξει τους Αμερικανούς καταναλωτές τροφίμων σε 6-12 μήνες από σήμερα, πολύ μετά την υποχώρηση του αρχικού σοκ.
Όπως ανέφερα, περίπου το 25% των αγροτών στις ΗΠΑ, που αντιπροσωπεύουν 7,3 δισ. δολάρια σε προγραμματισμένες αγορές, δεν είχαν κλείσει τις παραγγελίες τους για λιπάσματα την άνοιξη και το πρόσθετο κόστος μόνο για αυτούς τους αγοραστές, μόνο για αυτή την άνοιξη, εκτιμάται σε 2,3 δισ. δολάρια. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί καθ’ όλη την περίοδο σποράς και καλλιέργειας, τα νούμερα θα διογκωθούν. Μια διαρκής αύξηση 30% που θα εφαρμοστεί στο σύνολο των 29,2 δισ. δολαρίων της βασικής τιμής των λιπασμάτων σημαίνει περίπου 8,8 δισ. δολάρια πρόσθετο ετήσιο κόστος για τον γεωργικό τομέα των ΗΠΑ. Θα ήταν δομικό σοκ για την αγροτική οικονομία.
Η καλλιέργεια που με προβληματίζει περισσότερο, όπως και τη βιομηχανία τροφίμων, είναι το καλαμπόκι. Το καλαμπόκι καταναλώνει το 78% όλων των αζωτούχων λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες των ΗΠΑ. Τα λιπάσματα αποτελούν το 33%-44% του συνολικού λειτουργικού κόστους ενός καλλιεργητή καλαμποκιού. Οι αναλυτές προβλέπουν ότι έως και 1,5 εκατ. στρέμματα ενδέχεται να μετατραπούν από φυτείες καλαμποκιού σε σόγιας αυτή την άνοιξη, καθώς οι αγρότες διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά με τις καλλιέργειες καλαμποκιού.
Το καλαμπόκι αποτελεί τη βάση της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων στις ΗΠΑ. Τροφοδοτεί τα βοοειδή, τους χοίρους και τα κοτόπουλα. Μετατρέπεται σε σιρόπι καλαμποκιού σε χιλιάδες επεξεργασμένα προϊόντα διατροφής. Αποτελεί την πρώτη ύλη για την αιθανόλη που αναμιγνύεται με τη βενζίνη. Όταν το καλαμπόκι ακριβαίνει ή όταν η παραγωγή του μειώνεται, η απότομη αύξηση των τιμών έχει αντίκτυπο σε κάθε διάδρομο των σούπερ μάρκετ σε ολόκληρη τη χώρα.
Το ζήτημα του καταναλωτή
Αυτή είναι η δυναμική που με απασχολεί περισσότερο ως μακροχρόνιος παρατηρητής αυτού του κλάδου: Σε κάθε κρίση της εφοδιαστικής αλυσίδας που έχω καλύψει τα τελευταία 30 και πλέον χρόνια, ο καταναλωτής είναι πάντα ο τελευταίος που μαθαίνει και ο τελευταίος που προστατεύεται.
Κάθε αύξηση κόστους σε αυτή την εφοδιαστική αλυσίδα μετακυλίεται σε κάθε στάδιο πριν φτάσει στο ράφι. Μια αύξηση 5 σεντ στο κόστος μεταφοράς των πρώτων υλών μετατρέπεται σε αύξηση 10 σεντ στην τιμή καταναλωτή, αφού προστεθούν τα περιθώρια κέρδους των διανομέων και των λιανοπωλητών. Μια απότομη αύξηση στο κόστος των λιπασμάτων στις φάρμες τον Μάρτιο μετατρέπεται σε αύξηση της τιμής του βοείου κρέατος στα σούπερ μάρκετ μέχρι τον Σεπτέμβριο. Η ίδια η επικεφαλής οικονομολόγος του Fertilizer Institute, Veronica Nigh, δήλωσε ότι οι καταναλωτές θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερη μετακύλιση του κόστους από αυτή την κρίση από ό,τι έχουμε δει ποτέ στο παρελθόν.
Και σε αντίθεση με το 2022, όταν οι επιχειρήσεις διέθεταν κάποιο περιθώριο για να απορροφήσουν το πλήγμα και ορισμένες μπορούσαν να καταφύγουν στο πλέον γνωστό τέχνασμα της “συρρίκνωσης των συσκευασιών” για να συγκαλύψουν τις αυξήσεις των τιμών, η σημερινή βιομηχανία τροφίμων βρίσκεται ήδη υπό πίεση. Οι δασμοί του τελευταίου έτους έχουν “καταβροχθίσει” τα περιθώρια κέρδους σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα Οι λιανοπωλητές απορροφούν το κόστος για να προστατεύσουν τον όγκο των πωλήσεων. Έχουν απομείνει ελάχιστα περιθώρια κέρδους στο σύστημα.
Αυτό θα φανεί στα φρέσκα προϊόντα, στα ράφια με τα κρέατα, στα ψυγεία με τα γαλακτοκομικά και σε κάθε γωνιά των σούπερ μάρκετ των ΗΠΑ — ξεκινώντας από σήμερα και για τους επόμενους 6-12 μήνες, ανεξάρτητα από το πόσο γρήγορα θα σταματήσει ο πόλεμος.
Οι τιμές των τροφίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ήδη 24% υψηλότερες από τα προ-covid επίπεδα. Ο πόλεμος με το Ιράν δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός που πλήττει μια ανθεκτική οικονομία. Πλήττει ένα σύστημα διατροφής και μια καταναλωτική βάση που της έχουν απομείνει ελάχιστα περιθώρια.