Αποχώρηση ΗΠΑ από Συρία και Ιράκ και οι κίνδυνοι

Του Paul Iddon
Οι αμερικανικές δυνάμεις ολοκλήρωσαν την αποχώρησή τους από τη στρατηγική στρατιωτική βάση Al-Tanf στη νότια Συρία, όπου για περισσότερο από μια δεκαετία βοήθησαν τις τοπικές δυνάμεις να πολεμήσουν το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), καθώς και από άλλη μια βάση στη βορειοανατολική Συρία. Αυτά είναι τα τελευταία βήματα στην προσπάθεια του αμερικανικού στρατού να συγκεντρώσει τις περιορισμένες δυνάμεις του στη Συρία πριν από την τελική πλήρη αποχώρησή του. Οι υπόλοιπες αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράκ αναμένεται να ολοκληρώσουν την αποχώρησή τους έως τον Σεπτέμβριο.
Οι αναλυτές είναι διχασμένοι αν αυτό σημαίνει ότι η πλήρης αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία και από το Ιράκ θα ολοκληρωθεί τελικά φέτος.
“Ανοιχτό παράθυρο”
“Οι δυνάμεις του Συριακού Αραβικού Στρατού έχουν καταλάβει τη στρατιωτική βάση Al-Shadadi μετά από συντονισμό με την αμερικανική πλευρά”, ανακοίνωσε το συριακό υπουργείο Άμυνας την Κυριακή.
Ανακοίνωση που ήρθε μετά την ενημέρωση από την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ την Πέμπτη ότι η “ομαλή αποχώρηση” από το Al-Tanf ολοκληρώθηκε την προηγούμενη μέρα και ότι ήταν “μέρος μιας σκόπιμης υπό τις συνθήκες ενέργειας” από τη Συμμαχία κατά του ISIS, της οποίας ηγούνται οι ΗΠΑ. Επιπλέον, η CENTCOM ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της επιχείρησης μεταφοράς χιλιάδων κρατουμένων του ISIS από τη Συρία στο Ιράκ. Η αποστολή ξεκίνησε στις 21 Ιανουαρίου και ολοκληρώθηκε την περασμένη Πέμπτη: “Πάνω από 5.700 ενήλικες μαχητές του ISIS” μεταφέρθηκαν με ασφάλεια κατά τη διάρκεια αυτών των 23 ημερών.
Η τελευταία αυτή ενέργεια ήταν απαραίτητη λόγω της εσωτερικής αστάθειας στη Συρία, μετά την έναρξη στρατιωτικής επίθεσης από την κεντρική κυβέρνηση εναντίον των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) υπό την ηγεσία των Κούρδων, που ήταν ο κύριος εταίρος των ΗΠΑ στη Συρία κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον του ISIS. Μέχρι την έναρξη της κυβερνητικής επίθεσης, οι SDF φύλαγαν τους αιχμαλώτους μαχητές του ISIS και τις οικογένειές τους σε διάφορα κέντρα κράτησης και στρατόπεδα σε όλη τη βορειοανατολική Συρία. Οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι ο “αρχικός σκοπός” της συνεργασίας τους με τις πολιτοφυλακές των SDF έχει πλέον “σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί” και τάχθηκαν υπέρ μιας συμφωνίας για την ενσωμάτωση τους στον νέο συριακό στρατό.
“Νομίζω ότι η απόσυρση της φρουράς από το Al-Tanf σηματοδοτεί ότι οι ΗΠΑ βλέπουν τη συμφωνία ενσωμάτωσης των SDF στον συριακό στρατό ως “ανοιχτό παράθυρο” που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για την απόσυρση των στρατιωτικών τους δυνάμεων από τη Συρία και το Ιράκ, που έχει ήδη προγραμματιστεί για το τέλος του 2026″, σχολίασε η Caroline Rose, διευθύντρια των χαρτοφυλακίων Crime-Conflict Nexus και Military Withdrawals στο New Lines Institute.
“Η κυβέρνηση Τραμπ, που ήθελε να αποσυρθεί από την αποστολή κατά του ISIS από την πρώτη θητεία της το φθινόπωρο του 2019, βλέπει τη δυνατότητα σταθερότητας μέσω της συμφωνίας SDF-Δαμασκού ως πρόσχημα για την αποχώρηση, μεταφέροντας τις ευθύνες της για την ασφάλεια στον νέο συριακό στρατό”, πρόσθεσε η ίδια.
Στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου την Παρασκευή, εκπρόσωποι της συριακής κυβέρνησης και των SDF συναντήθηκαν με τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και συζήτησαν τις πρόσφατες εξελίξεις.
“Οι σχέσεις της Αμερικής με τη Συρία συνεχίζουν να αναπτύσσονται”, μου είπε ο Myles B. Caggins III, μη μόνιμος συνεργάτης του New Lines Institute, βετεράνος συνταγματάρχης του αμερικανικού στρατού και πρώην εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Συμμαχίας για την Καταπολέμηση του ISIS.
“Πριν από μερικές εβδομάδες, ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς μια συνάντηση κορυφής μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών Ρούμπιο και του υπουργού Εξωτερικών της Συρίας, καθώς και του διοικητή των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, στρατηγού Μαζλούμ, και του Ιλχάμ Αχμέτ, στο περιθώριο της Διάσκεψης για την Ασφάλεια του Μονάχου”, είπε.
“Η συνεργασία ΗΠΑ και Συρίας θα συνεχίσει να επικεντρώνεται στην ασφάλεια και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, δίνοντας νέα έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και στις επενδύσεις, ιδίως στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου”, σημείωσε ο ίδιος.
“Δυναμική κλιμάκωσης στην περιοχή”
Αυτές οι κρίσιμες εξελίξεις στη Συρία έρχονται λιγότερο από ένα μήνα μετά την ανακοίνωση του Ιράκ ότι ανέκτησε τον πλήρη έλεγχο της στρατηγικής αεροπορικής βάσης Ain al-Asad στην δυτική επαρχία Anbar. Η κίνηση αυτή ακολουθεί την “πλήρη απόσυρση” των αμερικανικών στρατευμάτων από όλες τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο έδαφος του Ιράκ.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα μετάβασης που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι είχαν σχέδιο για την ολοκλήρωση της στρατιωτικής τους αποστολής στο Ιράκ σε δύο φάσεις. Η πρώτη, η απόσυρση όλων των αμερικανικών δυνάμεων της συμμαχίας από το έδαφος του Ιράκ έως τον Σεπτέμβριο του 2025, έχει πλέον ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με τη δεύτερη φάση, οι αμερικανικές δυνάμεις θα επιχειρούν από την αυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν του Ιράκ έως τον Σεπτέμβριο του 2026.
“Με την ταχεία αποχώρηση από τη βορειοανατολική Συρία, τη μεταφορά κρατουμένων που τώρα ολοκληρώνεται και τη συγκέντρωση των αμερικανικών στρατευμάτων στο βόρειο Ιράκ, είναι πολύ πιθανό η κυβέρνηση Τραμπ να προσπαθήσει να “ξεπεράσει” αυτό το χρονοδιάγραμμα και να αποχωρήσει πιο γρήγορα”, εκτίμησε η Rose.
“Η κατάσταση αυτή θα επιδεινωθεί αν ο Νούρι Αλ Μάλικι αναλάβει πρωθυπουργός στο Ιράκ, δεδομένου του ιστορικού του σεκταρισμού, ο οποίος, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, θα μπορούσε να ενθαρρύνει τις σιιτικές πολιτοφυλακές που στο παρελθόν έχουν ‘χτυπήσει’ τις αμερικανικές δυνάμεις προκαλώντας τη σταδιακή αποχώρησή τους”.
Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τον Ιανουάριο ότι οι ΗΠΑ θα πάψουν να υποστηρίζουν το Ιράκ αν ο Αλ Μαλίκι θέσει υποψηφιότητα για πρωθυπουργός για τρίτη θητεία. Κατά τη δεύτερη θητεία του Αλ Μάλικι το Ισλαμικό Κράτος κατέλαβε μεγάλα τμήματα του βορείου Ιράκ, ανάμεσά τους και την πόλη Μοσούλη. Η κυβέρνηση Τραμπ είναι επιφυλακτική όσον αφορά τις σχέσεις του Μάλικι με το το καθεστώς της Τεχεράνης.
Ο Caggins από την πλευρά του δεν πιστεύει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα αποχωρήσουν από το ιρακινό Κουρδιστάν πριν τον Σεπτέμβριο του 2026 ή ακόμα και πιο μετά.
“Στο Ιράκ, οι ΗΠΑ ανακοινώνουν το “τέλος των εχθροπραξιών”, τη “μείωση των στρατευμάτων” και το “τέλος της συμμαχίας” σχεδόν κάθε χρόνο, κυρίως για πολιτικούς σκοπούς”, είπε. “Καθώς οι ΗΠΑ μεταβαίνουν σε μια διμερή σχέση ασφάλειας με το Ιράκ, είναι πιθανό η παρουσία των αμερικανικών στρατευμάτων να συνεχιστεί και μετά το 2026, έστω παρέχοντας συμβουλές και τεχνολογική υποστήριξη στις ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας”.
Ο Lawk Ghafuri, ιρακινός πολιτικός αναλυτής, αναμένει ότι η “δυναμική της κλιμάκωσης στην περιοχή” θα καθορίσει το χρονικό διάστημα παραμονής των αμερικανικών στρατευμάτων στο Ιράκ και όχι το ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός της χώρας.
“Η αμερικανική παρουσία στο Ιράκ συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν”, είπε ο Ghafuri. “Εάν οι εντάσεις κλιμακωθούν, οι αμερικανικές βάσεις θα εκτεθούν σε απειλές από ιρανικούς βαλλιστικά πυραύλους και επιθέσεις από πολιτοφυλακές. Εάν επιτευχθεί νέα συμφωνία με το Ιράν, η ένταση θα μειωθεί και οι κίνδυνοι θα περιοριστούν. Εάν η διπλωματία αποτύχει, η κλιμάκωση θα είναι το φυσιολογικό αποτέλεσμα και οι πολιτοφυλακές που υποστηρίζουν το Ιράν πιθανότατα θα ξαναρχίσουν επιθέσεις εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων”.
Ο αναλυτής για το Ιράκ προειδοποίησε επίσης πως πιθανή αποχώρηση των ΗΠΑ από το Ιράκ δεν θα “συμβεί στο κενό” και θα μπορούσε να έχει “άμεσες και δομικές” συνέπειες.
“Τη Συρία σήμερα λυμαίνονται δίκτυα τζιχαντιστών, ανάμεσά τους ξένοι μαχητές που πολέμησαν στο πλευρό της Hay’at Tahrir al-Sham κατά του καθεστώτος Άσαντ”, σημείωσε ο Ghafuri.
Η HTS ήταν η ένοπλη ισλαμιστική αντιπολιτευτική ομάδα που διοικούσε ο νυν πρόεδρος της Συρίας Αχμέντ αλ-Σαράα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου με τις δυνάμεις του πρώην προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ. Διαλύθηκε επίσημα μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ από τον αλ-Σαράα τον Δεκέμβριο του 2024 και την ανάληψη της προεδρίας από τον τελευταίο.
“Δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αποστρατιωτικοποίησης, κανένας μηχανισμός επανένταξης και κανένα αξιόπιστο μακροπρόθεσμο σχέδιο για τη διαχείριση των ξένων μαχητών”, επισήμανε ο Ghafuri. “Πολλοί παραμένουν ιδεολογικά προσηλωμένοι στον τζιχαντισμό. Η παρουσία τους είναι μια ωρολογιακή βόμβα για την ασφάλεια”.
Επομένως, εάν η Δαμασκός προσπαθήσει να “αφοπλίσει, περιθωριοποιήσει ή διασπάσει αυτές τις φατρίες”, ο κίνδυνος επέκτασης του προβλήματος θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο οξύς, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο την ασφάλεια του Ιράκ.
“Η γεωγραφία έχει σημασία”, πρόσθεσε ο Ghafuri. “Τα δυτικά σύνορα του Ιράκ είναι τεράστια και ιστορικά δύσκολο να ελεγχθούν. Οι περιοχές με σουνιτικούς πληθυσμούς που συνορεύουν με τη Συρία παρέχουν τόσο το έδαφος όσο και το κοινωνικό βάθος που θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν τα δίκτυα μαχητών που αναζητούν μετεγκατάσταση ή χώρο για την ένοπλη δραστηριότητά τους”.
“Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Ιράκ δεν θα ήταν απομονωμένο – θα ήταν η πιο άμεση βαλβίδα εκτόνωσης”, τόνισε ο Ghafuri.
“Γεωπολιτική αναπροσαρμογή”
Η Rose από το New Lines Institute προβλέπει ότι η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει το χρονοδιάγραμμα της -κατά τα άλλα αναπόφευκτης- αποχώρησης των ΗΠΑ.
“Νομίζω ότι η αντιπαράθεση με το Ιράν έχει ανατρέψει τα σχέδια των ΗΠΑ για γρήγορη αποχώρηση από τη Μέση Ανατολή”, σημείωσε. “Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ως παράπλευρο αποτέλεσμα των ισραηλινών επιθέσεων και η σχετική σταθερότητα στη Συρία ως αποτέλεσμα της πτώσης του Άσαντ θεωρήθηκαν ως καλή ευκαιρία για τις ΗΠΑ να αρχίσουν να μειώνουν τη στρατιωτική τους παρουσία, καθώς η αποτροπή των υποστηριζόμενων από το Ιράν δυνάμεων δεν θεωρούνταν πλέον απαραίτητη”.
“Ωστόσο, η ένταση με το Ιράν και η επιτακτική ανάγκη της κυβέρνησης Τραμπ να αυξήσει την πίεσή της μέσω της αποστολής πολεμικών πλοίων, της ενίσχυσης του προσωπικού και των απειλών για επιθέσεις, καθυστερούν —αν όχι ανατρέπουν— αυτήν τη στρατηγική”.
Μακροπρόθεσμα, ο Ghafuri αναμένει ότι η πλήρης απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ θα “αποδυναμώσει δομικά” τη Βαγδάτη.
“Θα περιορίσει τη στρατηγική ισορροπία της Βαγδάτης έναντι της Τεχεράνης, ενώ ταυτόχρονα θα αυξήσει την ευαλωτότητά του Ιρακ του σε εξελίξεις που θα λάβουν χώρα στη Συρία και θα αφορούν την ασφάλεια”, πρόσθεσε. “Το Ιράκ θα βρεθεί στριμωγμένο ανάμεσα στην επιρροή του Ιράν και στις διαθέσεις των τζιχαντιστών – με μειωμένη αποτρεπτική δύναμη και λιγότερη εξωτερική βοήθεια για να διαχειριστεί όποιο από τα δύο”.
“Σε αυτή την εξίσωση, η απόσυρση δεν είναι απλώς μια στρατιωτική απόφαση”, είπε ο Ghafuri. “Είναι μια γεωπολιτική αναπροσαρμογή – μια αναπροσαρμογή που θα μπορούσε να αφήσει το Ιράκ στρατηγικά εκτεθειμένο”.