Ανοιχτοί στη χρήση του ψηφιακού ευρώ οι καταναλωτές

Πολλοί καταναλωτές είναι ανοιχτοί στη χρήση του ψηφιακού ευρώ, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Σε άρθρο που υπογράφουν οι Δημήτρης Γεωργακάκος, Geoff Kenny, Luc Laeven και Justus Meyer, αναφέρεται επίσης ότι η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ εκτιμάται ότι θα οδηγήσει σε μια μικρή μόνο ανακατανομή ρευστότητας μακριά από τις τραπεζικές καταθέσεις.
Τα ευρήματα υποδηλώνουν επίσης ότι διαφορετικά όρια διακράτησης από €1.000 έως €10.000 θα είχαν αρκετά μικρές και ασήμαντες επιπτώσεις στη σύνθεση των ρευστών διαθεσίμων των νοικοκυριών.
Παράλληλα τονίζεται ότι η αποτελεσματική επικοινωνία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με αυτή τη νέα μορφή πληρωμής και στην ενθάρρυνσή τους να την υιοθετήσουν.
Σχέδια κεντρικών τραπεζών
Οι συντάκτες σημειώνουν ότι αρκετές κεντρικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), επιδιώκουν σχέδια για την πιθανή εισαγωγή ενός ψηφιακού νομίσματος ως μορφή ψηφιακού χρήματος παράλληλα με το φυσικό χρήμα.
Τέτοια σχέδια καταρτίζονται στο πλαίσιο ενός ταχέως μεταβαλλόμενου τοπίου πληρωμών, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη χρήση μετρητών, αυξανόμενες γεωστρατηγικές παραμέτρους και την άνοδο του fintech.
Ταυτόχρονα, οι κεντρικές τράπεζες προσπαθούν να αποφύγουν μια δυνητικά αποσταθεροποιητική κατανομή πλούτου σε ψηφιακό χρήμα . Συγκεκριμένα, αναφέρεται, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε χρηματοοικονομική αποδιαμεσολάβηση, δηλαδή μια μετατόπιση από τις παραδοσιακές τραπεζικές καταθέσεις σε ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας και να θέσει απειλές για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Για τον λόγο αυτό, κατά τον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ, το Ευρωσύστημα έχει συμπεριλάβει αρκετές δικλείδες ασφαλείας για να αποτρέψει την πιθανότητα να οδηγήσει σε αποδιαμεσολάβηση στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Ενημέρωση για ψηφιακό ευρώ
Σημειώνεται ότι στις 14 Ιουλίου 2021, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ ανακοίνωσε την έναρξη της φάσης έρευνας του έργου του ψηφιακού ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν το 2021, μόνο περίπου το 9% των ερωτηθέντων είχαν ακούσει για το ψηφιακό ευρώ. Ωστόσο το ποσοστό είχε αυξηθεί σε περίπου 40% μέχρι τον Μάρτιο του 2024, αντανακλώντας τις προσπάθειες δημόσιας επικοινωνίας της ΕΚΤ . Επιπλέον, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι περίπου το 45% όλων των ερωτηθέντων καταναλωτών δηλώνουν ότι είναι πιθανό να υιοθετήσουν ένα ψηφιακό ευρώ και να το χρησιμοποιήσουν στην καθημερινή τους ζωή.
Ωστόσο, η τάση των καταναλωτών να υιοθετήσουν ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας διαφέρει ανάλογα με τη χρήση και είναι υψηλότερη για τις διαδικτυακές και προσωπικές πληρωμές λιανικής . Εξετάζοντας διαφορετικές ομάδες καταναλωτών, καταγράφονται επίσης σημαντικές διαφορές στην προθυμία τους να χρησιμοποιήσουν ένα ψηφιακό ευρώ. Για παράδειγμα, οι νεότεροι, με υψηλότερο εισόδημα και πιο μορφωμένοι καταναλωτές είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας.
Μεταξύ των καταναλωτών ηλικίας 18-34 ετών, περίπου το 55% δήλωσε ότι πιθανότατα θα χρησιμοποιούσε ψηφιακό ευρώ για οποιαδήποτε από τις διαφορετικές περιπτώσεις χρήσης, και μεταξύ των καταναλωτών στο τεταρτημόριο του υψηλότερου εισοδήματος, το 53% δήλωσε ότι πιθανότατα θα χρησιμοποιούσε ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας για οποιαδήποτε από τις περιπτώσεις χρήσης.
Υπάρχουν επίσης κάποιες λιγότερο έντονες διαφορές μεταξύ ομάδων καταναλωτών με διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης. Το 48% των καταναλωτών που έχουν πτυχίο πανεπιστημίου ή ανώτερο πιθανότατα θα χρησιμοποιούσαν ψηφιακό ευρώ σε σύγκριση με το 42% των καταναλωτών που δεν έχουν πτυχίο πανεπιστημίου.
Συνολικά, οι διαφορές στην τάση υιοθέτησης μεταξύ των δημογραφικών ομάδων υπογραμμίζουν πόσο σημαντικό είναι να λαμβάνεται υπόψη η οικονομική ένταξη κατά τον σχεδιασμό και την εισαγωγή ψηφιακού χρήματος κεντρικής τράπεζας.
Επιλογές χαρτοφυλακίου νοικοκυριών
Ένα άλλο συχνά συζητούμενο ερώτημα είναι πώς η διαθεσιμότητα ψηφιακού χρήματος κεντρικής τράπεζας, ενός μη αμειβόμενου, υψηλής ρευστότητας, ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου που εκδίδεται απευθείας από την κεντρική τράπεζα, θα μπορούσε να επηρεάσει την κατανομή του χαρτοφυλακίου των καταναλωτών.
Από αυτή την άποψη, προηγούμενη έρευνα των Keister και Sanches (2023) δείχνει μια αντιστάθμιση ρευστότητας-ασφάλειας, με τις τραπεζικές καταθέσεις να αποδίδουν αλλά να ενέχουν κίνδυνο αθέτησης, ενώ το ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας, όντας χωρίς κίνδυνο, έχει τη δυνατότητα να εκτοπίσει τις καταθέσεις.
Όπως υπογραμμίζεται, η εισαγωγή ψηφιακού χρήματος κεντρικής τράπεζας θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της κατανομής ρευστότητας στην οικονομία, ενώ εάν δεν εφαρμοστούν μέτρα ασφαλείας, υπάρχει επίσης ο κίνδυνος να οδηγήσει σε συρρίκνωση της βάσης καταθέσεων, αύξηση του κόστους χρηματοδότησης των τραπεζών ή, σε ακραίες περιπτώσεις, σε αποδιάρθρωση των τραπεζών.
Η έρευνα δείχνει ότι προκύπτει ένα κεντρικό ερώτημα: πώς θα προσάρμοζαν τα νοικοκυριά τα χαρτοφυλάκια χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων μετά την εισαγωγή του ψηφιακού χρήματος της κεντρικής τράπεζας.
Προκειμένου να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, ζητήθηκε από τους ερωτηθέντες να φανταστούν ότι είχαν λάβει ένα απροσδόκητο εισόδημα 10.000 ευρώ (π.χ. ένα μπόνους, ένα δώρο ή μια κληρονομιά). Στη συνέχεια, ζητήθηκε από τους καταναλωτές να αναφέρουν πώς θα κατένειμαν αυτό το απροσδόκητο κέρδος σε διαφορετικά περιουσιακά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των ρευστών διαθεσίμων όπως τα φυσικά μετρητά και το ψηφιακό ευρώ.
Μόνο 5% απροσδόκητου κέρδους σε ψηφιακό ευρώ
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι καταναλωτές θα διέθεταν κατά μέσο όρο μόνο περίπου το 5% του υποθετικού απροσδόκητου κέρδους των 10.000 ευρώ σε ένα ψηφιακό ευρώ. Αυτό το επίπεδο κατανομής δεν εκτοπίζει σημαντικά άλλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων. Αντίθετα, οι καταναλωτές θα διέθεταν περισσότερο από το ήμισυ του απροσδόκητου κέρδους σε τρεχούμενους λογαριασμούς ή λογαριασμούς ταμιευτηρίου (53%).
Επιλέγουν επίσης να διαθέσουν το 12% σε φυσικά μετρητά, τα οποία είναι το πλησιέστερο υποκατάστατο ενός ψηφιακού ευρώ, με την έννοια ότι τόσο τα μετρητά όσο και το ψηφιακό ευρώ είναι χρήμα κεντρικής τράπεζας, με τη διαφορά ότι τα μετρητά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατο όσον αφορά τις ψηφιακές πληρωμές.
Το μέσο μερίδιο χαρτοφυλακίου που διατίθεται στο ψηφιακό ευρώ υπερβαίνει το μερίδιο που διατίθεται σε εναλλακτικά ψηφιακά κρυπτονομίσματα υψηλού κινδύνου. Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι, υπό κανονικές συνθήκες, το ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας θα λειτουργούσε κυρίως ως συναλλακτικό περιουσιακό στοιχείο και όχι ως επενδυτικό ή αποταμιευτικό μέσο.
Η στοχευμένη επικοινωνία μπορεί να αυξήσει την υιοθέτηση
Σύμφωνα με την έρευνα, ενώ το 45% των καταναλωτών ανέφεραν το 2024 ότι ήταν πρόθυμοι να υιοθετήσουν ένα ψηφιακό ευρώ, άλλοι καταναλωτές ανέφεραν ότι ήταν απίθανο να το υιοθετήσουν. Αυτό εγείρει το ερώτημα εάν η επικοινωνία της κεντρικής τράπεζας μπορεί να συμβάλει στη διεύρυνση της υιοθέτησης και της χρήσης.
Για να αξιολογηθεί αυτό, χρησιμοποιήθηκε μια τυχαιοποιημένη δοκιμή ελέγχου που ενσωματώθηκε στον γύρο διαδικτυακής έρευνας καταναλωτών του Μαρτίου 2024. Παρείχε σε μια τυχαία υποομάδα ερωτηθέντων ένα επίσημο βίντεο της ΕΚΤ, το οποίο παρείχε πληροφορίες σχετικά με τα βασικά χαρακτηριστικά και τις πιθανές χρήσεις του ψηφιακού ευρώ. Στη συνέχεια, εκτιμήθηκε η επίδραση αυτής της βιντεοεπικοινωνίας στην πιθανότητα υιοθέτησης ενός ψηφιακού ευρώ από τους καταναλωτές.
Διαπιστώθηκε ότι οι πληροφορίες στο βίντεο είχαν σημαντικές και στατιστικά σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην τάση υιοθέτησης για καθεμία από τις τέσσερις πιθανές χρήσεις. Για παράδειγμα, αύξησε την τάση υιοθέτησης για πληρωμές λιανικής εκτός σύνδεσης κατά 13 ποσοστιαίες μονάδες. Τονίζεται ότι η βιντεοεπικοινωνία όχι μόνο επηρέασε τις τάσεις υιοθέτησης μεταξύ των καταναλωτών χωρίς προηγούμενη γνώση, αλλά και μεταξύ εκείνων που είχαν ήδη ακούσει πριν παρακολουθήσουν το βίντεο. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν επίσης ενδείξεις επιμονής της συνήθειας στις προτιμήσεις πληρωμών.
Ορισμένοι καταναλωτές, ακόμη και μετά την παρακολούθηση του βίντεο, ανέφεραν χαμηλή τάση υιοθέτησης. Επιπλέον, τρεις μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 2024, ρωτήθηκαν όλοι οι συμμετέχοντες εάν γνώριζαν για το ψηφιακό ευρώ.
Όπως και σε προηγούμενες μελέτες, βρέθηκαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η επίδραση των πληροφοριών στο βίντεο φάνηκε να εξασθενεί αρκετά γρήγορα.