Ανάλυση: Εκλογές οργής και τιμωρητικής ψήφου σε ένα σύστημα υπό αμφισβήτηση

Ο εκλογολόγος Νάσιος Ορεινός και η αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επικοινωνίας στο ΤΕΠΑΚ, Βασιλική Τρίγκα, ανέλυσαν στο Μεσημέρι και Κάτι τις τάσεις που διαμορφώνονται ενόψει των βουλευτικών εκλογών και τα χαρακτηριστικά της λεγόμενης «τιμωρητικής ψήφου».
Ο Νάσιος Ορεινός τόνισε εξαρχής ότι το βασικό διακύβευμα των εκλογών δεν είναι ποιος θα κερδίσει, αλλά ποιος θα χάσει λιγότερο. Όπως ανέφερε, τα παραδοσιακά κόμματα αναμένεται να υποστούν απώλειες, με το ερώτημα να αφορά τη διαχείριση αυτής της φθοράς και τη διαμόρφωση νέων συσχετισμών στη Βουλή. Επικαλέστηκε δεδομένα δημοσκόπησης του ΣΙΓΜΑ από τον περασμένο Οκτώβριο, σύμφωνα με τα οποία τα βασικά κριτήρια ψήφου είναι το Κυπριακό και η αντιμετώπιση της διαφθοράς, ενώ υπογράμμισε πως εννέα στους δέκα πολίτες δηλώνουν αρνητικά συναισθήματα απέναντι στην πολιτική.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο γεγονός ότι πρόσφατες εξελίξεις –με αιχμή το πολυσυζητημένο βίντεο– έχουν ενισχύσει κατακόρυφα την ατζέντα της διαφθοράς, μετατοπίζοντας τα κριτήρια ψήφου. Σύμφωνα με τον κ. Ορεινό, όσοι εμφανίζονται πειστικοί στο αφήγημα της κάθαρσης και της σύγκρουσης με τη διαφθορά είναι πιθανό να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη από την τιμωρητική διάθεση των ψηφοφόρων. Παράλληλα, επεσήμανε ότι ένα κρίσιμο ποσοστό, της τάξης του 6-7%, εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις ως «δεν απαντώ», εκτιμώντας πως σε αυτή την κατηγορία κρύβεται ψήφος διαμαρτυρίας υπέρ αντισυστημικών ή νεοεμφανιζόμενων σχημάτων, όπως εκείνων του Φειδία και του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Αντίθετα, σημείωσε ότι το ΕΛΑΜ δεν διαθέτει πλέον «κρυφή ψήφο», καθώς οι ψηφοφόροι του εκφράζονται ανοιχτά.
Από την πλευρά της, η Βασιλική Τρίγκα υπογράμμισε ότι η σημερινή εικόνα δεν θα πρέπει να προκαλεί έκπληξη. Όπως ανέφερε, η εκλογική συμπεριφορά λειτουργεί κυκλικά και η αμφισβήτηση του κομματικού συστήματος αποτελεί ένα φαινόμενο που έχει ήδη παρατηρηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως μετά την οικονομική κρίση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποδόμηση του παραδοσιακού κομματικού σκηνικού ακολούθησε μια περίοδο αναδιάρθρωσης και, εν τέλει, σχετικής σταθεροποίησης.
Στην Κύπρο, σύμφωνα με την κ. Τρίγκα, η διαδικασία αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια και πλέον εδραιώνεται. Η απογοήτευση, η αδιαφορία και η οργή του εκλογικού σώματος εκφράζονται είτε μέσα από επιλογές που «χλευάζουν» το σύστημα είτε μέσα από καθαρή τιμωρητική ψήφο. Η ίδια επεσήμανε ότι το κυπριακό πολιτικό σύστημα παραμένει ιδιαιτέρως κομματοκρατικό και ανθεκτικό, γεγονός που εξηγεί και τη διαχρονική αντοχή των μεγάλων κομμάτων, παρά τη φθορά τους. Ωστόσο, τα ιστορικά χαμηλά ποσοστά που καταγράφηκαν στις τελευταίες ευρωεκλογές δείχνουν ότι η αποδόμηση αυτού του «συστήματος μπετόν» έχει ήδη ξεκινήσει.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η κ. Τρίγκα στην έννοια της ψήφου διαμαρτυρίας, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια εκλογική συμπεριφορά εγγενώς απρόβλεπτη. Ο ψηφοφόρος, όπως ανέφερε, συχνά επιλέγει ένα κόμμα όχι επειδή τον εκφράζει ιδεολογικά ή προγραμματικά, αλλά για να στείλει ένα μήνυμα δυσαρέσκειας. Αυτό δημιουργεί ένα κενό μεταξύ των προσδοκιών του πολίτη και της πραγματικής δυνατότητας του κόμματος ή του προσώπου που ψηφίζεται να τις υλοποιήσει. Κατά συνέπεια, η ψήφος αυτή είναι ταυτόχρονα συμβολική και πρακτική, με στόχο την αλλαγή του συστήματος, αλλά χωρίς σαφές περιεχόμενο.
Σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της τιμωρητικής ψήφου στη λειτουργία της επόμενης Βουλής, τόσο η κ. Τρίγκα όσο και ο κ. Ορεινός εμφανίστηκαν συγκρατημένοι. Αναγνώρισαν ότι η είσοδος περισσότερων και ετερόκλητων σχημάτων μπορεί να επιφέρει δυσκολίες και αποσταθεροποιητικά στοιχεία, ωστόσο υπογράμμισαν ότι ανάλογες καταστάσεις έχουν υπάρξει και στο παρελθόν χωρίς να οδηγήσουν σε θεσμική κατάρρευση. Ο κ. Ορεινός σημείωσε μάλιστα ότι η εκτελεστική εξουσία δεν αναμένεται να αντιμετωπίσει άμεσα προβλήματα, ενώ η Βουλή έχει αποδείξει πως μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και σε πολυκομματικά σχήματα.
Διαβάστε επίσης: Αννίτα: Όταν ο ΔΗΣΥ πήγαινε στο μνημόσυνο Γρίβα το ΕΛΑΜ δεν υπήρχε (ΒΙΝΤΕΟ)