Ένας αόρατος πόλεμος κατά της ενέργειας

Τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα παραμένουν πιο ευάλωτα απ’ όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα, με κρίσιμες υποδομές και εξοπλισμό να εκτίθενται σε αυξανόμενους κινδύνους από φυσικές και υβριδικές επιθέσεις.
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση της Eurelectric, που αποτελεί την ένωση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας, το επίπεδο ετοιμότητας των ενεργειακών εταιρειών στην Ευρώπη βαθμολογείται με μόλις 6,7 στα 10, αποκαλύπτοντας σημαντικά κενά στην προστασία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται οι μετασχηματιστές υψηλής τάσης, οι υποσταθμοί μεταφοράς και τα κέντρα ελέγχου, δηλαδή τα πιο κρίσιμα σημεία του ενεργειακού δικτύου.
Πρόκειται για υποδομές που, σε περίπτωση καταστροφής ή σοβαρής βλάβης, δεν μπορούν να αντικατασταθούν άμεσα, καθώς ο χρόνος κατασκευής και εγκατάστασης νέου εξοπλισμού μπορεί να φτάσει ακόμη και τα δύο χρόνια. Παράλληλα, τα ψηφιακά συστήματα ελέγχου, που αποτελούν τη «νευρική δομή» του σύγχρονου ενεργειακού συστήματος, αποτελούν ολοένα και συχνότερο στόχο κυβερνοεπιθέσεων.
Η έκθεση, που παρουσιάστηκε στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου παρουσία κυβερνητικών αξιωματούχων και εκπροσώπων του ενεργειακού τομέα, μεταξύ των οποίων και ο Έλληνας υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, έρχεται σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική σταθερότητα. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία έχουν καταδείξει ότι τα ηλεκτρικά δίκτυα αποτελούν πλέον στρατηγικό στόχο σε σύγχρονες συγκρούσεις.
Το ουκρανικό παράδειγμα: πάνω από 1.000 επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές
Η εμπειρία της Ουκρανίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που αντιμετωπίζουν τα σύγχρονα ενεργειακά συστήματα. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 1.065 επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, με στόχο υποσταθμούς, σταθμούς παραγωγής και κρίσιμο εξοπλισμό.
Οι επιθέσεις αυτές είχαν καταστροφικές συνέπειες. Εκτιμάται ότι περίπου το 50% της ενεργειακής υποδομής της χώρας υπέστη ζημιές ή καταστράφηκε, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έως και τα δύο τρίτα των καταναλωτών έμειναν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Οι επιθέσεις στόχευσαν κυρίως μετασχηματιστές και υποσταθμούς, εξοπλισμό που δεν μπορεί να αντικατασταθεί άμεσα.
Σε μία μόνο ημέρα, τον Νοέμβριο του 2025, πραγματοποιήθηκε συντονισμένη επίθεση με περίπου 450 drones και 45 πυραύλους, που στόχευσαν 25 ενεργειακές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις σε ενεργειακά συστήματα αυξήθηκαν κατά περίπου 30% έως 40%, επιβεβαιώνοντας ότι οι ψηφιακές υποδομές αποτελούν εξίσου σημαντικό στόχο.
Οι υβριδικές απειλές στην ΕΕ
Η έκθεση της Eurelectric επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ένα αυξανόμενο κύμα υβριδικών απειλών. Μεταξύ αυτών κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ελέγχου, δολιοφθορά υποσταθμών και μετασχηματιστών, παρεμβολές σε υποθαλάσσια καλώδια και επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα. Τα drones αποτελούν ένα από τα πιο σύγχρονα εργαλεία αυτών των επιθέσεων, χρησιμοποιούμενα κυρίως για επιτήρηση ή στοχευμένα πλήγματα.
Από το 2014 έως το τέλος του 2024 έχουν καταγραφεί συνολικά 219 υβριδικά περιστατικά, εκ των οποίων το 86% σημειώθηκε μετά το 2022, ενώ μόνο το 2024 αντιστοιχεί στο 45% των συνολικών περιστατικών.
Τουλάχιστον 11 από αυτά τα περιστατικά στόχευσαν άμεσα ενεργειακές υποδομές, ενώ έχουν καταγραφεί και τουλάχιστον 23 κυβερνοεπιθέσεις σε ενεργειακά συστήματα στην Ευρώπη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια είχαν κόστος αποκατάστασης που έφτασε τα 50 έως 60 εκατομμύρια ευρώ.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Η έκθεση της Eurelectric αφορά άμεσα και την Ελλάδα, καθώς αναδεικνύει κινδύνους που σχετίζονται με κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, όπως οι υποσταθμοί, οι μετασχηματιστές και οι υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Το ελληνικό σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε υποθαλάσσια καλώδια που συνδέουν τα νησιά με το ηπειρωτικό δίκτυο, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτα σε πιθανές δολιοφθορές ή τεχνικές βλάβες, με κίνδυνο διακοπών ηλεκτροδότησης σε ολόκληρες περιοχές. Οι επιθέσεις αυτές δεν απαιτούν συμβατικά όπλα και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές στην ηλεκτροδότηση και την οικονομική δραστηριότητα.
Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα δεν έχει μείνει ανεπηρέαστη από τέτοιου είδους κινδύνους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κυβερνοεπίθεση που σημειώθηκε πριν από περίπου τρία χρόνια στον ΔΕΣΦΑ, τον Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου. Η επίθεση, που αποδόθηκε σε ομάδα χάκερ, στόχευσε τα πληροφοριακά συστήματα του οργανισμού και οδήγησε σε προσωρινές διαταραχές στη λειτουργία εταιρικών υπηρεσιών, χωρίς ωστόσο να επηρεαστεί η τροφοδοσία φυσικού αερίου της χώρας.
«Ζούμε σε μια νέα πραγματικότητα αυξανόμενων απειλών. Αυτό απαιτεί μια θεμελιώδη αλλαγή νοοτροπίας», δήλωσε ο Πρόεδρος της Eurelectric, Markus Rauramo. «Η προετοιμασία, η αντιμετώπιση και η ανάκαμψη από τόσο τις φυσικές όσο και τις υβριδικές επιθέσεις πρέπει να αποτελούν βασικό στοιχείο των στρατηγικών των εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας στο μέλλον».
Προς τούτο, η νέα έκθεση της Eurelectric διαπιστώνει ότι ενώ η επίγνωση των κινδύνων αυξάνεται, η ετοιμότητα σε ολόκληρο τον τομέα παραμένει άνιση. Με τις κρίσιμες υποδομές ήδη υπό πίεση, η έκθεση προειδοποιεί ότι η ώρα για δράση είναι τώρα.
Η ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας
Η προστασία των υποσταθμών, των μετασχηματιστών και των ψηφιακών συστημάτων αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα, ενώ η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων εξοπλισμού και η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας θεωρούνται απαραίτητα μέτρα.
«Αυτή η έκθεση μετατρέπει τα σκληρά μαθήματα από την Ουκρανία σε πρακτική δράση για την υπόλοιπη Ευρώπη», δήλωσε ο Kristian Ruby, Γενικός Γραμματέας της Eurelectric. «Δείχνει τι μπορούν να κάνουν οι εταιρείες κοινής ωφέλειας σήμερα -από τη βελτίωση του συντονισμού και της εκπαίδευσης σε κρίσεις, έως την ενίσχυση των περιουσιακών στοιχείων, την ασφάλεια των επικοινωνιών και την αποθήκευση κρίσιμου εξοπλισμού- για να προετοιμαστούν καλύτερα, να ανταποκριθούν και να ανακάμψουν από επιθέσεις».
Πηγή: newmoney.gr