Έκθεση-καταπέλτης για την ΑΗΚ: €955 εκατ. σε ρύπους, καθυστερήσεις στις ΑΠΕ και ρεύμα από τα ακριβότερα στην ΕΕ

Σοβαρές διαπιστώσεις για τη στρατηγική, τη λειτουργία και τον εσωτερικό έλεγχο της Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου καταγράφει η Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 08/2026 της Ελεγκτική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας, αναδεικνύοντας διαχρονικές αδυναμίες που επηρεάζουν άμεσα το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων.
Η Έκθεση δεν περιορίζεται σε επιμέρους παρατηρήσεις, αλλά σκιαγραφεί μια συνολική εικόνα δομικών καθυστερήσεων, ελλείψεων στον προγραμματισμό και κινδύνων που – εάν δεν αντιμετωπιστούν άμεσα – ενδέχεται να επιβαρύνουν περαιτέρω τους καταναλωτές και τα δημόσια οικονομικά.
Καθυστέρηση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περιορισμένη διείσδυση έργων ΑΠΕ από την ίδια την ΑΗΚ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο 2025, η Αρχή λειτουργούσε μόλις τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 20MWp, όταν η συνολική εγκατεστημένη ισχύς φωτοβολταϊκών στο δίκτυο διανομής είχε ανέλθει στα 420,1MWp.
Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με την Έκθεση, καταδεικνύει απώλεια πρωταγωνιστικού ρόλου της ΑΗΚ στην ενεργειακή μετάβαση, με ιδιωτικές εταιρείες να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης ΑΠΕ. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία συστημάτων αποθήκευσης, τη μη έλευση φυσικού αερίου και την καθυστέρηση στην ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου, επιτείνει την εξάρτηση από συμβατικά καύσιμα.
Η συνέπεια είναι διπλή: περιβαλλοντική επιβάρυνση και αυξημένο οικονομικό κόστος. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat (β΄ εξάμηνο 2024), η Κύπρος κατατάσσεται δεύτερη στην ΕΕ ως προς το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
€955 εκατ. για δικαιώματα εκπομπών (2020–2024)
Καθοριστικής σημασίας είναι η δαπάνη για αγορά δικαιωμάτων εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων.
Για την περίοδο 2020–2024, η συνολική δαπάνη ανήλθε σε €955 εκατ., με το 2024 μόνο να φτάνει τα €211,2 εκατ. (μη ελεγμένα στοιχεία).
Το ποσό αυτό, μαζί με τη δαπάνη για καύσιμα, αντιστοιχεί περίπου στο 70% των συνολικών λειτουργικών εξόδων της ΑΗΚ. Η Έκθεση υπογραμμίζει ότι το κόστος αυτό μετακυλίεται μέσω της ρήτρας καυσίμων και ρύπων στους λογαριασμούς των καταναλωτών, επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ληγμένες άδειες και κίνδυνος κυρώσεων
Οι Ηλεκτροπαραγωγοί Σταθμοί Βασιλικού και Δεκέλειας λειτουργούν με ληγμένες Άδειες Βιομηχανικών Εκπομπών από το 2020. Έχει υποβληθεί αίτημα παρέκκλισης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο ενδεχόμενη απόρριψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε νομικές και οικονομικές συνέπειες για τη Δημοκρατία.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει τον περιβαλλοντικό και θεσμικό κίνδυνο που απορρέει από τη συνέχιση λειτουργίας μονάδων χωρίς επικαιροποιημένη αδειοδότηση.
Διαγωνισμοί χωρίς προκήρυξη – Περιορισμένος ανταγωνισμός
Ανησυχία προκαλεί και το εύρημα ότι 56,1% των διαγωνισμών άνω των €10.000 για την περίοδο 2018–2023 διενεργήθηκαν με διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση.
Η πρακτική αυτή, αν και προβλέπεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις από τη νομοθεσία, ενέχει αυξημένο κίνδυνο περιορισμού του ανταγωνισμού και μη επίτευξης της βέλτιστης σχέσης ποιότητας-τιμής.
Αδυναμίες σε ελέγχους και πληροφοριακά συστήματα
Η Έκθεση καταγράφει:
- Ελλιπείς δειγματοληπτικούς ελέγχους σε μετρητές ηλεκτρικής ενέργειας.
- Καθυστερήσεις στη διακοπή παροχής σε περιπτώσεις ληξιπρόθεσμων οφειλών.
- Αδυναμίες στα Πληροφοριακά Συστήματα που επηρεάζουν την αξιοπιστία δεδομένων.
- Σημαντική αύξηση δαπανών υπερωριών τα τελευταία χρόνια.
Τα πιο πάνω, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, επιβαρύνουν τη λειτουργική αποδοτικότητα και αυξάνουν τον λειτουργικό κίνδυνο.
384.702 αναπάντητες κλήσεις
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για το Κέντρο Τηλεξυπηρέτησης Πελατών: την περίοδο 2022–2024 καταγράφηκαν 384.702 αναπάντητες κλήσεις, γεγονός που καταδεικνύει σοβαρό πρόβλημα εξυπηρέτησης και διαχείρισης αιτημάτων πολιτών.
Μη τιμολογηθείσα ενέργεια €276,1 εκατ.
Σωρευτικά από το 1964 έως το 2022, η αξία ηλεκτρικής ενέργειας που διοχετεύτηκε σε μη ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές και δεν τιμολογήθηκε ανέρχεται σε €276,1 εκατ., χωρίς επιβολή τόκων. Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, με σαφείς οικονομικές επιπτώσεις.
Το μήνυμα της Έκθεσης
Στον πρόλογο, ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου υπογραμμίζει την ανάγκη για στρατηγικό επανασχεδιασμό της ενεργειακής πολιτικής, επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και λήψη αποφάσεων με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: χωρίς τολμηρές και συντονισμένες παρεμβάσεις, το ενεργειακό κόστος θα συνεχίσει να επιβαρύνει δυσανάλογα την κοινωνία, ενώ οι περιβαλλοντικοί και θεσμικοί κίνδυνοι θα παραμένουν.