«Άμεση Δημοκρατία», όπως λέμε ιδιωτικό μαγαζί

Του Πατριάρχη
Η ανακοίνωση των 56 υποψηφίων της «Άμεσης Δημοκρατίας Κύπρου» για τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου παρουσιάστηκε χθες ως θρίαμβος της συμμετοχής και της νέας πολιτικής κουλτούρας. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πεζή και πολύ πιο ανησυχητική. Οι υποψήφιοι προέκυψαν μέσα από ψηφοφορία στην πλατφόρμα Agora, με το ίδιο το κόμμα να ανακοινώνει ότι συμμετείχαν 16.080 πολίτες, χωρίς κανείς να μπορεί να ελέγξει αν είναι αλήθεια ή ψέματα. Ο Φειδίας Παναγιώτου κατετάγη πρώτος στη Λευκωσία και δεύτερος ήταν ο Γιάννης Λαούρης. Την ίδια ώρα, έχει ήδη ανακοινωθεί ότι από τις 19 μέχρι τις 21 Μαρτίου θα ακολουθήσει νέα εσωτερική ψηφοφορία για την ανάδειξη αρχηγού του κόμματος.
Όσο και αν είναι αστεία η διαδικασία και οι πρακτικές, δεν πρόκειται για μια απλή συζήτηση περί τεχνολογίας. Δεν εξετάζουμε αν μια εφαρμογή είναι μοντέρνα, βολική ή ελκυστική στους χρήστες των κοινωνικών δικτύων. Εξετάζουμε αν μια διαδικασία που αφορά την ανάδειξη υποψηφίων για τη Βουλή των Αντιπροσώπων έχει τις στοιχειώδεις εγγυήσεις διαφάνειας, ελέγχου και αξιοπιστίας. Άλλο πράγμα είναι η συμμετοχή (όποια και αν είναι) και άλλο πράγμα η απροκάλυπτη συγκέντρωση δύναμης στα χέρια εκείνου που ελέγχει το εργαλείο, καθορίζει τους όρους του παιχνιδιού και ταυτόχρονα είναι παίκτης πρώτης γραμμής. Στην πολιτική αυτό λέγεται σύγκρουση ρόλων, στον σοβαρό κόσμο λέγεται ασυμβίβαστο και μόνο στην εποχή της πολιτικής φάρσας παρουσιάζεται ως δήθεν πρωτοπορία.
Που ξανακούστηκε την ώρα που διεξάγεται η ψηφοφορία να συνεχίζεται η εγγραφή μελών, που ταυτόχρονα ψηφίζουν; Μάλιστα ενώ εξελίσσεται η διαδικασία ο μόνος που ξέρει πόσοι, ποιοι και τι ψηφίζουν είναι ο Φειδίας Παναγιώτου, ο οποίος είναι υποψήφιος μαζί με τους φίλους του. Τέτοια κόλπα θα τα λάτρευαν στη Βόρεια Κορέα.
Η όλη διαδικασία έγινε ενώ η ίδια η πλατφόρμα τελεί ήδη υπό αμφισβήτηση από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Στις 21 Φεβρουαρίου η Επίτροπος ζήτησε την άμεση, έστω και προσωρινή, διακοπή της λειτουργίας της Agora μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία αξιολόγησης της Εκτίμησης Αντικτύπου Προστασίας Δεδομένων και να εκδοθεί θετική γνώμη. Λίγες ημέρες αργότερα, μετά την άρνηση του Φειδία Παναγιώτου να αναστείλει τη λειτουργία της πλατφόρμας, η ίδια η Επίτροπος δήλωσε ότι η Αρχή θα προχωρήσει με μέτρα στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της. Άρα δεν μιλάμε για μια τυπική παρατήρηση γραφειοκρατικού χαρακτήρα. Μιλάμε για επίσημη παρέμβαση της αρμόδιας αρχής, η οποία έκρινε ότι η πλατφόρμα έπρεπε να σταματήσει να λειτουργεί προσωρινά μέχρι να ξεκαθαρίσει αν συμμορφώνεται με το νομικό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Και όμως, γράφοντας το θεσμούς στα παλιότερα των «βιντεουθκιών» του, προχώρησε στην διαδικασία για να επιλέξει ανθρώπους που φιλοδοξούν να νομοθετούν καταπατώντας πριν καν εκλεγούν τις νομοθεσίες.
Αν αυτό δεν είναι ελαφρότητα, τότε η λέξη έχει χάσει το νόημά της. Σε έναν σοβαρό οργανισμό, μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε σε πάγωμα της διαδικασίας, σε ανεξάρτητο έλεγχο και σε δημόσια εξήγηση. Εδώ έγινε το αντίθετο. Προχώρησαν σαν να μη συμβαίνει τίποτε και σαν να είναι φυσιολογικό μια ετερόκλητη παρέα που επικαλείται τη δημοκρατία να αγνοεί μια τόσο σοβαρή παρέμβαση για τη νομιμότητα του ίδιου του μηχανισμού που χρησιμοποιεί.
Σαν να μην έφθανε αυτό, ο Φειδίας Παναγιώτου βρίσκεται αντιμέτωπος με έρευνα σε βάρος του από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και την Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε σχέση με πιθανή κακή ή ακατάλληλη χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Όταν κάποιος που χτίζει κόμμα, πλατφόρμα και εκλογικό μηχανισμό βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο τόσο σοβαρών ερευνών, η μόνη σοβαρή αντίδραση είναι περισσότερη διαφάνεια και όχι λιγότερη.
Παράλληλα, υπάρχουν καταγγελίες πρώην υπαλλήλων του, τις οποίες εξετάζει το Υπουργείο Εργασίας, για απαράδεκτές εργασιακές συνθήκες. Δεν πρόκειται για μικρή λεπτομέρεια, αλλά για μέρος της συνολικής εικόνας. Όταν γύρω από ένα πολιτικό εγχείρημα συσσωρεύονται ερωτήματα για δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, για ευρωπαϊκά κονδύλια και για εργασιακές πρακτικές, δεν δικαιούται κανείς να ζητά από την κοινωνία να αντιμετωπίσει την υπόθεση σαν ένα χαριτωμένο πείραμα νέων παιδιών που «ταράζουν τα νερά». Τα νερά ταράζονται εύκολα, αλλά στο τέλος μένει η θολούρα.
Υπάρχει και το πολιτικά κωμικό, που στην Κύπρο συχνά βαφτίζεται αντισυμβατικότητα. Ο ιδρυτής του σχήματος είναι ευρωβουλευτής, αλλά δεν έχει ξεκαθαρίσει αν σε περίπτωση εκλογής του στη Βουλή θα παραμείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή αν θα εγκαταλείψει την ευρωπαϊκή έδρα. Ο πολίτης οφείλει να γνωρίζει πριν ψηφίσει αν ο επικεφαλής ενός κόμματος ζητά εντολή για να υπηρετήσει στη Λευκωσία ή αν χρησιμοποιεί τη βουλευτική αναμέτρηση ως μηχανισμό ισχύος, προβολής και συλλογής views. Η δημοκρατία δεν είναι ταινία δράσης για να ανακαλύπτουμε στο τέλος τι ακριβώς είχε στο μυαλό του ο πρωταγωνιστής.
Το αφήγημα της «άμεσης δημοκρατίας» πλασάρεται ως αντισυστημική κάθαρση, αλλά στην πράξη αναπαράγει το πιο παλιό και το πιο φθαρμένο μοντέλο εξουσίας. Τη συγκέντρωση, και τον έλεγχο από έναν. Τη λογική ότι ο αρχηγός γνωρίζει, ο αρχηγός εγκρίνει, ο αρχηγός αποφασίζει πότε θα γίνει ψηφοφορία, με ποιους όρους και με ποιο αποτέλεσμα θα συνεχιστεί το πολιτικό σόου. Αυτό δεν είναι άμεση δημοκρατία, είναι χρυσαυγίτικη πρακτική με καινούργιο λογότυπο και πιο ακριβό κινητό.
Η Δημοκρατία δεν εξαγνίζεται επειδή μετακόμισε σε εφαρμογή. Δεν γίνεται πιο καθαρή επειδή απέκτησε κουμπιά, αμφισβητούμενες ταυτοποιήσεις και «βιντεούθκια». Η Δημοκρατία απαιτεί κανόνες που να ισχύουν και για τον ιδιοκτήτη του μηχανισμού, απαιτεί ανεξάρτητο έλεγχο, λογοδοσία, σαφείς ρόλους και θεσμική σοβαρότητα.
Αν έτσι θα πάμε στις εκλογές του Μαΐου, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο το συγκεκριμένο κόμμα, είναι και η τραγική ανοχή ενός μέρους της κοινωνίας στην προχειρότητα, αρκεί να σερβίρεται ως επανάσταση. Διότι κάποτε γελάς με τη γελοιότητα των υποψηφίων που είδαμε να παρελαύνουν, μετά τη συνηθίζεις και στο τέλος τη βρίσκεις και φυσιολογική. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο από όλα.