Άλλο η παρανομία της επέμβασης, άλλο η πτώση των τυράννων

Του Πατριάρχη
Στη διεθνή πολιτική σκηνή, η απόσταση ανάμεσα στο γράμμα του νόμου και την ωμή πραγματικότητα της επιβίωσης των λαών, είναι συχνά χαώδης. Παρακολουθούμε το τελευταίο διάστημα μια έντονη αντιπαράθεση σχετικά με τη νομιμότητα των κινήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ έναντι του Ιράν. Οι θιασώτες των τύπων σπεύδουν να μιλήσουν για κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και για παράνομες επεμβάσεις που δυναμιτίζουν τη σταθερότητα. Αν περιοριστούμε στους στενούς νομικούς ορισμούς των διεθνών συνθηκών, η διαπίστωση αυτή έχει μια δόση αλήθειας. Όμως, αν κάνουμε πολιτική ανάλυση με νομικούς όρους κινδυνεύουμε να γίνουμε απολογητές ενός εκ των πιο σκοτεινών και βίαιων καθεστώτων της σύγχρονης ιστορίας.
Δεν χρειάζεται να χαθούμε μέσα σε ιδεοληψίες, συνθήματα και βολικές μισές αλήθειες. Η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν μπορεί βάσιμα να κριθεί ως αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο. Δεν το λένε μόνο οι συνήθεις επαγγελματίες αγανακτισμένοι του διαδικτύου, το λένε νομικοί και διεθνείς παράγοντες, σημειώνοντας ότι η λογική του «προληπτικού πολέμου» διαβρώνει τον ίδιο τον πυρήνα της διεθνούς νομιμότητας.
Αυτό όμως είναι το ένα σκέλος της υπόθεσης. Το άλλο, που κάποιοι κάνουν πως δεν βλέπουν, είναι η ίδια η φύση του καθεστώτος της Τεχεράνης. Από το 1979 μέχρι σήμερα το Ιράν δεν είναι απλώς ένα αυταρχικό κράτος με κάποιες εσωτερικές στρεβλώσεις, αλλά είναι μια θεοκρατική εξουσία που έχει μετατρέψει ένα τεράστιο και ιστορικά σπουδαίο έθνος σε χώρο ασφυξίας, φόβου και καταναγκασμού. Η Διεθνής Αμνηστία καταγράφει συστηματική καταστολή της ελευθερίας έκφρασης, μαζικές αυθαίρετες συλλήψεις, διώξεις σε βάρος γυναικών και κοριτσιών, και βία απέναντι σε όσους αμφισβητούν την υποχρεωτική επιβολή των κανόνων του καθεστώτος. Τον Ιανουάριο του 2026 μάλιστα καταγράφηκε η πιο φονική καταστολή διαδηλώσεων εδώ και δεκαετίες.
Η παρανομία μιας επέμβασης δεν ξεπλένει το καθεστώς που δέχεται το πλήγμα και βεβαίως δεν του απονέμει ηθικό ακαταλόγιστο και δεν το μετατρέπει σε θύμα που ξαφνικά δικαιούται πολιτική αθώωση. Το Ιράν δεν είναι απλώς μια χώρα που βρίσκεται σε σύγκρουση με τη Δύση. Είναι ένα καθεστώς που συντήρησε και εξήγαγε βία μέσω της Χεζμπολάχ, της Χαμάς, των Χούθι και των ένοπλων δικτύων του σε Ιράκ και Συρία. Όλες οι εκθέσεις για την τρομοκρατία το καταγράφουν ρητά, όπως και τον κεντρικό ρόλο της Τεχεράνης στη χρηματοδότηση, εκπαίδευση και υποστήριξη αυτών των οργανώσεων.
Γι’ αυτό είναι απολύτως θεμιτό να πει κανείς δύο πράγματα ταυτόχρονα, όσο κι αν αυτό ακυρώνει τα εύκολα συνθήματα. Πρώτον, ότι η αμερικανοϊσραηλινή επέμβαση δεν νομιμοποιείται επειδή ο αντίπαλος είναι αποκρουστικός και δεύτερον, ότι η αποδυνάμωση ή ακόμη και η κατάρρευση αυτού του θεοκρατικού μηχανισμού μπορεί να αποτελέσει ιστορική ευκαιρία για τον ίδιο τον ιρανικό λαό. Αυτές οι δύο θέσεις δεν αλληλοαναιρούνται, αλλά συνυπάρχουν.
Ούτε ο Τραμπ ούτε ο Νετανιάχου απέκτησαν ξαφνικά δημοκρατική ευαισθησία για τις Ιρανές που βασανίζονται, για τους αντιφρονούντες που σαπίζουν στις φυλακές, ή για τις οικογένειες που ζουν δεκαετίες κάτω από την βία της αστυνομίας ηθών και τη κρατική τρομοκρατία. Η δική τους ατζέντα είναι στρατηγική και όχι ανθρωπιστική. Αυτό ακριβώς όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει μία από τις πιο σκοτεινές και καταπιεστικές εξουσίες της εποχής μας.
Εδώ αποκαλύπτεται και η υποκρισία ορισμένων κύκλων. Είναι οι ίδιοι που ανακαλύπτουν με ιερή αγανάκτηση το διεθνές δίκαιο στην περίπτωση του Ιράν, αλλά όταν πρόκειται για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, για μια επίθεση που τα Ηνωμένα Έθνη έχουν καταδικάσει ως παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας ενός ανεξάρτητου κράτους, βρίσκουν πρόθυμα χίλιες δικαιολογίες για να ξεπλύνουν μια σφαγή που διαρκεί 4 χρόνια.
Το σωστό συμπέρασμα δεν είναι να διαλέξουμε ποια παρανομία μας βολεύει και ποια τυραννία θα κάνουμε πως δεν βλέπουμε. Το σωστό συμπέρασμα είναι πιο δύσκολο, άρα και πιο τίμιο. Η επέμβαση μπορεί να είναι παράνομη, το ιρανικό καθεστώς παραμένει απεχθές και η πιθανή πτώση του, ακόμη κι αν δεν προκύπτει από αγνά κίνητρα, μπορεί να είναι μια λυτρωτική εξέλιξη για έναν λαό που ζει σχεδόν μισό αιώνα φυλακισμένος.